VI KZP 27/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Cieślak, H. Kwaśny.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Buchholtz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Heleny K. co do przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego, po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 13 kwietnia 1983 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wobec zastosowania trybu postępowania określonego w rozdziale 12 ustawy karnej skarbowej dopuszczalne jest orzeczenie przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego na rozprawę główną (art. 228 § 1 k.p.k.)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStanowiące przedmiot poręczenia wartości majątkowe lub zobowiązania ulegają przepadkowi lub ściągnięciu w razie ucieczki lub ukrycia się oskarżonego. W wypadku utrudniania w inny sposób postępowania karnego można orzec przepadek lub ściągnięcie tych wartości (art. 228 § 1 k.p.k.). W sprawie niniejszej sąd orzekł przepadek przedmiotu poręczenia majątkowego na tej podstawie, że oskarżona utrudniała postępowanie karne, ponieważ bez usprawiedliwienia nie stawiła się na kilka kolejnych rozpraw, wyznaczonych do prowadzenia w trybie zwykłym.Postępowanie w stosunku do nieobecnych (art. 271-273 w zw. z art. 222-226 u.k.s.) może być zastosowane, gdy oskarżony przebywa stale za granicą albo gdy nie można ustalić miejsca jego zamieszkania lub pobytu w kraju (art. 271 w zw. z art. 222 u.k.s.). W sprawie niniejszej sąd zastosował postępowanie w stosunku do nieobecnych dopiero wtedy, gdy oskarżona nie stawiła się na kilka rozpraw wyznaczonych do prowadzenia w trybie zwykłym, oraz na tej podstawie, że przebywa ona stale za granicą.Postępowanie w stosunku do nieobecnych polega głównie na tym, ze toczy się w nieobecności oskarżonego i nie stosuje się przepisów, których nie można wykonać z powodu tej nieobecności. Oznacza to m.in., że oskarżony nie ma obowiązku stawienia się na rozprawę główną. Jeżeli więc sąd zastosował już w sprawie tryb postępowania w stosunku do nieobecnych, to niestawienie się oskarżonego na rozprawę główną nie może być uznane za "utrudnienie w inny sposób postępowania karnego" i za podstawę orzeczenia przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego (art. 228 § 1 k.p.k.). W takim bowiem wypadku - jak już wskazano - oskarżony nie był obowiązany do stawiennictwa i nie stawiając się na rozprawę nie utrudnił postępowania, które przecież w tym trybie (w stosunku do nieobecnych) toczy się w jego nieobecności.Inna sytuacja co do orzeczenia przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego zachodzi wtedy, gdy postępowanie toczy się nie w trybie postępowania w stosunku do nieobecnych, lecz np. w trybie zwykłym. Poręczenie majątkowe, będąc środkiem zapobiegawczym, ma na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania (art. 209 k.p.k.), np. obecności oskarżonego na rozprawie głównej. Oskarżony, który pozostaje na wolności (np. w wypadku złożenia poręczenia majątkowego), jest obowiązany stawić się na każde wezwanie w toku postępowania karnego (art. 66 § 1 k.p.k.). Możliwość orzeczenia przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego powinna wpływać na oskarżonego dyscyplinująco. Nieusprawiedliwione więc niestawienie się oskarżonego na rozprawę główną wyznaczoną do prowadzenia nie w trybie postępowania w stosunku do nieobecnych może być uznane za "utrudnienie w inny sposób postępowania karnego" i za podstawę orzeczenia przepadku przedmiotu poręczenia majątkowego.Należy uznać, że możliwość taka (tj. orzeczenia tego przepadku) nie jest wyłączona przez fakt, iż ostatecznie w sprawie zastosowano tryb postępowania w stosunku do nieobecnych. Istotne bowiem jest to, czy oskarżony wbrew swemu obowiązkowi nie stawił się na rozprawę, gdy tryb postępowania w stosunku do nieobecnych jeszcze nie był zastosowany. Zauważyć trzeba, że z obserwacji praktyki wynika, iż osoby oskarżone o przestępstwa skarbowe, przebywające stale za granicą, wymuszają stosowanie trybu postępowania w stosunku do nieobecnych, niewątpliwie dla nich korzystnego w zakresie kary (por. art. 226 u.k.s.), właśnie przez niestawiennictwo na rozprawy przewidziane zasadnie do prowadzenia nie w tym szczególnym trybie.