II PZP 27/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek . Sędziowie SN: B. Błachowska, T. Kasiński, S. Perestaj (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Sokołowski, Z. Świeboda (współsprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, T. Potapowicza, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy przepis art. 66 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124):a) ma zastosowanie do osób, które zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami, a mianowicie uchwałą nr 533 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych (M.P. Nr 96, poz. 406) - również przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145) - odbyły aplikację arbitrażową i złożyły egzamin na stanowisko radcy prawnego oraz przynajmniej 3 lata zajmowały stanowisko radcy prawnego w pełnym wymiarze zatrudnienia.b) będzie miał zastosowanie tylko do osób, które po wejściu w życie powołanej wyżej ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. i na zasadach w niej określonych odbędą aplikację radcowską, złożą egzamin radcowski oraz co najmniej przez 3 lata będą zajmowały stanowisko radcy prawnego w pełnym wymiarze zatrudnienia?"powziął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą uchwałę:Artykuł 66 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124) stosuje się także do osób, które odbyły aplikację arbitrażową i złożyły egzamin radcowski przed dniem 1 października 1982 r. zgodnie z przepisami uchwały nr 533 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych (M.P. Nr 96, poz. 406) oraz przynajmniej przez 3 lata zajmowały stanowisko radcy prawnego w pełnym wymiarze zatrudnienia. Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124) - dalej określona jako prawo o adwokaturze - weszła w życie w określonej sytuacji prawnej normującej problematykę wpisu radców prawnych na listę adwokatów. Poprzednio problematyka wpisu radców prawnych na listę adwokatów unormowana była w ustawie z dnia 19 grudnia 1963 r. o adwokaturze (Dz. U. Nr 57, poz. 309 ze zm.).Artykuł 63 tej ustawy uzależniał wpis na listę adwokatów m.in. od odbycia aplikacji sądowej lub prokuratorskiej, zakończonej złożeniem odpowiednich egzaminów, a następnie odbycia trzyletniej aplikacji adwokackiej zakończonej egzaminem adwokackim.Od wymogu odbycia aplikacji sądowej i adwokackiej ustawa w art. 66 ust. 1 pkt 2 zwalniała osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres siedmiu lat pracowały w charakterze radcy prawnego do dnia wejścia w życie ustawy.Wymogów odbycia aplikacji adwokackiej nie stosowało się także do osób, które odbyły aplikację sądową, złożyły egzamin sędziowski i przez okres pięciu lat zajmowały stanowisko radcy prawnego.Obowiązująca od dnia 1 stycznia 1962 r. uchwała nr 533 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych (M.P. Nr 96, poz. 406) przewidywała, że radcą prawnym może być osoba, która m.in. odbyła aplikację sądową lub arbitrażową i złożyła egzamin radcowski (§ 6 pkt 3). Ponadto radcą prawnym mogła być także osoba, która ukończyła wyższe studia prawnicze i przez okres co najmniej 5 lat pełniła służbę referendarską w naczelnych organach administracji państwowej na stanowiskach związanych z pracami ustawodawczymi lub obsługą prawną tych organów albo pracowała przez 5 lat w prezydiach rad narodowych (urzędach administracji państwowej), w tym co najmniej przez 2 lata zajmowała stanowisko kierownika komórki prawnej prezydium, radcy prawnego prezydium lub radcy prawnego do spraw zastępstwa sądowego albo przez 4 lata stanowisko samodzielnego referenta prawnego (§ 7 ust. 1 pkt 2 i 3 uchwały).Natomiast w myśl art. 65 prawa o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto m.in. odbył aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki. Kolejny zaś art. 66 tego prawa przewiduje szereg odstępstw od tej zasady, między innymi zwalnia od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które odbyły aplikację radcowską przewidzianą w przepisach o radcach prawnych i złożyły egzamin radcowski oraz przynajmniej 3 lata zajmowały stanowisko radcy prawnego w pełnym wymiarze zatrudnienia.W chwili uchwalenia przez Sejm prawa o adwokaturze problem aplikacji i egzaminu radcowskiego był unormowany w wyżej wymienionej uchwale nr 533 Rady Ministrów oraz przepisach wykonawczych do tej uchwały.W myśl § 6 pkt 3 wymienionej uchwały aplikacja sądowa i arbitrażowa uznane były za równoznaczne. Aplikację odbywaną przez kandydatów na radców prawnych w myśl wymienionej uchwały określono jako arbitrażową, gdyż była ona organizowana przez okręgowe komisje arbitrażowe w ramach organizacyjnych zakreślonych tą uchwałą oraz zarządzeniami wykonawczymi (§ 17 i 18 uchwały).Niezależnie od odbycia aplikacji sądowej lub arbitrażowej kandydat na radcę prawnego obowiązany był złożyć egzamin radcowski.Mając na względzie stan prawny istniejący w chwili uchwalenia prawa o adwokaturze, należy dojść do wniosku, iż z treści art. 66 pkt 4 tego prawa wynika, iż chodzi o odbycie aplikacji radcowskiej w przeszłości w ramach obowiązujących unormowań w tym zakresie. Wskazuje na to sformułowanie użyte w wymienionym przepisie, iż zwolnienie dotyczy osób, które odbyły aplikację radcowską i złożyły egzamin radcowski. Użyte w tym przepisie określenie jest syntetycznym określeniem wymogu odbycia aplikacji przewidzianej dla radców prawnych, określonej w uchwale nr 533 Rady Ministrów.W chwili uchwalenia prawa o adwokaturze nie istniała ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145). Przepis pkt 4 art. 66 prawa o adwokaturze nie mógł więc unormować sytuacji nie istniejącej. Treść tego przepisu dowodzi zatem, że odnosi się on do przepisów istniejących w chwili uchwalenia prawa o adwokaturze. Fakt, że uchwała nr 533 Rady Ministrów używała innej nomenklatury niż prawo o adwokaturze i ustawa o radcach prawnych, nie może mieć wpływu na wykładnię art. 66 pkt 4 prawa o adwokaturze.Istota rzeczy bowiem sprowadza się do tego, że przewidziane w tym przepisie zwolnienie dotyczy osób, które odbyły aplikację przewidzianą dla radców prawnych w obowiązujących przepisach i złożyły egzamin radcowski. Wykładnia słowna i funkcjonalna wymienionego przepisu uzasadnia stanowisko przyjęte w uchwale.Przeciwko poglądowi, iż art. 66 pkt 4 prawa o adwokaturze odnosi się do radców prawnych, którzy odbędą aplikację radcowską na podstawie ustawy o radcach prawnych, przemawia kierunek unormowań zawarty w prawie o adwokaturze oraz w ustawie o radcach prawnych.W szczególności z art. 66 prawa o adwokaturze wynika, iż ustawodawca dąży do zrównania w uprawnieniach do wpisu na listę adwokatów wszystkich zawodów prawniczych (sędziego, prokuratora, notariusza, adwokata, arbitra i radcy prawnego).Taki sam kierunek jest zawarty w art. 25 i 79 ustawy o radcach prawnych. Tym należy tłumaczyć określoną w art. 76 ustawy o radcach prawnych zmianę art. 51 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych przewidującą możliwość powołania radcy prawnego na stanowisko sędziego bez odbycia aplikacji sądowej, złożenia egzaminu sędziowskiego oraz przepracowania co najmniej jednego roku w charakterze asesora sądowego, jeżeli tylko przez trzy lata wykonywał zawód radcy prawnego.Należy podkreślić, że art. 66 pkt 1 prawa o adwokaturze zwalnia także od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej osoby, które nie odbyły żadnej aplikacji.Przyjętego stanowiska nie podważa treść art. 99 ust. 1 prawa o adwokaturze, który określa sytuację osób zajmujących stanowisko radcy prawnego bez odbycia aplikacji i złożenia egzaminu radcowskiego (§ 7 ust. 1 pkt 2 i 3 uchwały nr 533).