IV CR 152/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 maja 1983 r. sprawy z powództwa Wandy P. i Małgorzaty Ś. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w Ch. o zapłatę na skutek rewizji powódek od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 listopada 1982 r.oddalił rewizję; zasądził od powódek na rzecz pozwanego kwotę 3.000 zł tytułem kosztów procesu instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowodowie Wanda i Jerzy małż. P. domagali się w pozwie zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwoty 230.000 zł, w tym kwot po 70.000 zł tytułem zadośćuczynienia, twierdząc, że wskutek śmierci ich córki w wypadku drogowym byli oni zmuszeni ponieść znaczne wydatki związane z pochowaniem zwłok (90.000 zł), a sami doznali znacznego pogorszenia stanu ich zdrowia.W toku procesu zmarł powód Jerzy P. i w jego miejsce - jako spadkobiercy ustawowi - wstąpili: żona Wanda P. i córka Małgorzata Ś. Rozszerzyły one żądanie pozwu w ten sposób, że każda z nich domagała się kwot po 200.000 zł, a tytułem zwrotu wydatków związanych ze śmiercią Jolanty P. żądały w miejsce kwoty 90.000 zł kwoty 122.095 zł.Strona pozwana uznała powództwo co do zasady; mimo to pozwany PZU wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając, że roszczenia powodów wynikające ze śmierci ich córki zostały już wcześniej zaspokojone.Wyrokiem z dnia 22.XI.1982 r. Sąd Wojewódzki zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki Wandy P. kwotę 223.430 zł z 8% od dnia 11.IV.1980 r. i na rzecz powódki Małgorzaty Ś. kwotę 64.480 zł z tymi odsetkami. W pozostałej części - poza nieznaczną częścią żądania z tytułu poczynionych wydatków w związku ze śmiercią Jolanty P., co do której Sąd Wojewódzki postępowanie umorzył, nie wymieniając jej kwotowo - Sąd I instancji powództwo oddalił. W kwocie 223.430 zł mieści się odszkodowanie z powodu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej Wandy P., która nie tylko utraciła córkę (w wyniku wypadku), lecz również męża, który po śmierci córki załamał się psychicznie, w wyniku czego nieskuteczne okazało się dalsze leczenie jego schorzenia serca i to sprawiło, że umarł on w dniu 18.II.1981 r. Odszkodowanie to Sąd Wojewódzki określił na kwotę 100.000 zł, mając przy tym również na uwadze to, iż Wanda P. i jej mąż otrzymali wcześniej w związku ze śmiercią ich córki kwotę 30.000 zł. Z kwoty dochodzonej przez Jerzego P. w wysokości 70.000 zł Sąd Wojewódzki przyznał jego żonie Wandzie P. i córce Małgorzacie Ś. kwoty po 35.000 zł. Kwotę 117.910 zł obejmującą wydatki poniesione w związku ze śmiercią Jolanty P. Sąd Wojewódzki podzielił stosunkowo w ten sposób, że Wandzie P. przyznał 3/4 części, tj. kwotę 88.430 zł, Małgorzacie Ś. zaś - 1/4 części, tj. 29.480 zł.W rewizji powódki, powołując podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 4 k.p.c., domagały się zmiany powyższego wyroku przez zasądzenie na ich rzecz tytułem odszkodowania z powodu znacznego pogorszenia ich sytuacji życiowej kwot, do jakich rozszerzyły swoje żądania na rozprawie w dniu 25.X.1982 r., tj. do kwot po 200.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki uznał trafnie, że kwota 100.000 zł przyznana powódce Wandzie P. z tytułu znacznego pogorszenia jej sytuacji życiowej stanowi stosowne odszkodowanie w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że powódka utraciła nie tylko córkę, ale po upływie prawie dwóch lat od śmiertelnego wypadku córki, również męża.W świetle uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki przyznał powódce świadczenie pieniężne w tej wysokości właśnie dlatego, że przeżycia psychiczne związane ze śmiercią córki miały także wpływ na zahamowanie procesu leczenia schorzenia serca u jej męża, a w konsekwencji spowodowały jego śmierć. Sądy obowiązane są miarkować tego rodzaju świadczenia odszkodowawcze, nie można zaś nie dostrzegać tego, że przyznane powódce odszkodowanie odpowiada ponad 6-krotnej przeciętnych zarobków osób zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej w Polsce. Nie można było pominąć tego, że Sąd Wojewódzki przyznał powódce kwotę 35.000 zł z tytułu takiego świadczenia, jako spadkobierczyni po zmarłym jej mężu. W sumie więc powódka - nie licząc kwoty 30.000 zł wypłaconej jej i mężowi po wypadku córki - uzyskała z tytułu odszkodowania, o jakim mowa w art. 446 § 3 k.c., kwotę 135.000 zł.Również kwota, którą Sąd Wojewódzki przyjął jako odpowiednią dla Jerzego P., gdyby ten nie był zmarł w toku procesu, tj. 70.000 zł, stanowiłaby odpowiednie świadczenie pieniężne dla niego. I w tym wypadku Sąd Wojewódzki miał obowiązek miarkować wysokość odszkodowania, a skoro świadczenie to przypadło jego spadkobiercom, należało je podzielić w stosunku, w jakim żona i córka dziedziczyły spadek po nim. Przyznanie zatem kwoty 35.000 zł z tego tytułu córce zmarłego Małgorzacie Ś. nie mogło budzić zastrzeżeń.Skarżące nie mogą żądania wyższych świadczeń pieniężnych wyprowadzać ze spadku wartości pieniądza, jaki w następstwie kryzysu gospodarczego odczuwalny jest w naszym kraju. Skutki inflacji dotknęły nie tylko powódki, ale przeważającą większość naszego społeczeństwa. Dlatego też spadek siły nabywczej pieniądza sam przez się nie może prowadzić do automatycznego znacznego podwyższenia zasądzonych świadczeń odszkodowawczych. W odpowiednim zaś stopniu Sąd Wojewódzki świadczenia te podwyższył, gdyż - co jest ewidentne - zasądzone kwoty przewyższają świadczenia przyznawane przez sądy w latach poprzednich.Gdy zatem nie została udowodniona podstawa zaskarżenia powołana w rewizji i brak było podstaw, które należałoby z urzędu brać pod rozwagę (art. 381 k.p.c.), Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. orzekł jak wyżej.Rozstrzygnięcie o kosztach procesu II instancji dostosowano do wyniku postępowania rewizyjnego (art. 98 § 1 i art. 99 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.).