I CR 438/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Dąbrowski (spr.).Sędziowie SN: Z. Marmaj, A. Wielgus.Protokolant: C. Gumienna.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 1982 r. sprawy z powództwa Katarzyny G. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzki Szpital Zespolony w Białymstoku o odszkodowanie, rentę i ustalenie na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 16 lipca 1982 r., sygn. akt I C. 203/80:zaskarżony wyrok, o tyle tylko zmienia, że ustalenie odpowiedzialności pozwanego za ewentualne następstwa zdarzenia zatrzymania u powódki akcji serca w dniu 14 V 1979 r., które ujawnią się w przyszłości, obejmuje odpowiedzialność z art. 419 k.c.; poza tym rewizję oddala; zasądza od pozwanego na rzecz powódki 2.500 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem z dnia 16 VII 1982 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w B. na rzecz małoletniej powódki Katarzyny G. kwotę 135.000 zł z 8% od dnia 14 VI 1980 r. oraz rentę miesięczną po 3.500 zł za okres od dnia 11 VI 1980 r. do 31 XII 1981 r. i po 3.000 zł od dnia 1 I 1982 r., a także ustalił, że pozwany będzie ponosił odpowiedzialność za ewentualne następstwa zdarzenia zatrzymania akcji serca w dniu 14 V 1979 r., które ujawnią się w przyszłości, a powództwo w pozostałej części obejmującej dalsze żądanie powódki oddalił. W uzasadnieniu wyroku m.in. ustalił i wskazał, iż Katarzyna G. pod koniec drugiego miesiąca życia zachorowała na zakażenie układu moczowego. Kilkutygodniowe leczenie w warunkach ambulatoryjnych nie przyniosło poprawy stanu zdrowia, w związku z czym za poradą lekarzy umieszczona została w dniu 27 IV 1979 r. na oddziale wewnętrznym szpitala. Na oddziale tym przebywała do 5 V 1979 r. W czasie pobytu w szpitalu stwierdzono nadto cechy czynnej krzywicy, niedokrwistość, badaniem laryngologicznym - zapalenie ucha środkowego. Przy wypisie w dniu 5 V 1979 r. stwierdzono, że dziecko oddało luźniejszy stolec ze śluzem. Stwierdzono jednakże, że stan ogólny dziecka jest dobry. Zalecono dalsze leczenie w poradni ambulatoryjnej.Po przywiezieniu do domu dziecko zaczęło oddawać luźne stolce, w związku z czym zaniepokojeni rodzice następnego dnia wezwali karetkę pogotowia. Lekarz zalecił podawanie marchwianki oraz wywaru z czarnych jagód i poradził skontaktować się z ordynatorem. W dniu 7 V 1979 r. po rozmowie z ordynatorem oddziału na którym powódka przebywała i na jego polecenie dziecko zostało ponownie przewiezione do Szpitala Wojewódzkiego. Przy przyjęciu stwierdzono ogólny stan dość ciężki, wyraźnie zaznaczone cechy odwodnienia. Podano stosowne leki, nawodniono organizm.W dniu 10 V 1979 r. ponownie stwierdzono cechy odwodnienia, dziecku ubyło na wadze, niechętnie przyjmowało posiłki. Zlecono kroplówkę z glukozy, plazmy i soli fizjologicznej.W dniu następnym zauważono znowu poprawę stanu zdrowia jednakże już 12 V ponownie wystąpiły objawy odwodnienia. W dniu 14 V stan odwodnienia utrzymywał się, dziecko niedojadało, oddawało luźne stolce ze śluzem. Po południu badaniem gazometrycznym stwierdzono objawy zakwaszenia, zlecono odpowiednie leki. W godzinach wieczornych ok. godz. 21.50 nastąpiło nagłe zatrzymanie czynności serca i ustanie oddechu. Dziecko bezzwłocznie zostało przeniesione na oddział reanimacji, gdzie natychmiast przystąpiono do zabiegów reanimacyjnych. Po 50 minutach prowadzenia tej akcji wrócił oddech i czynność serca. Następnego dnia dziecko było konsultowane przez zespół pediatrów oraz neurologa. Neurologicznie stwierdzono uszkodzenie mózgu typu odkorowania w wyniku niedotlenienia tkanki mózgowej. W związku z licznymi luźnymi stolcami w dniu 16 V 1979 r. przeniesiono powódkę na oddział zakaźny gdzie była leczona do 15 VI z rozpoznaniem: stan po zatrzymaniu krążenia i reanimacji, encefalopatia, opóźnienie w rozwoju psychoruchowym, biegunka toksyczna, obustronne zapalenie płuc, dystrofia.Po uzyskaniu poprawy stanu ogólnego wypisana została do domu z cechami opóźnienia w rozwoju psychoruchowym. Pozostaje pod opieką poradni neurologicznej Centrum Zdrowia Dziecka.Dziecko nie reaguje na bodźce słowne, nie wodzi wzrokiem, spontaniczne ruchy kończyn górnych ubogie, prawa rączka w ułożeniu zgięciowym w stawie nadgarstkowym, wzmożone napięcie mięśniowe typu sportycznego, także ubogie ruchy kończyn dolnych, napięcie typu sportycznego po stronie lewej, stoporząs, samodzielnie nie siedzi, nie podpiera się nóżkami. Badanie EEG wykonane w dniu 16 III 1982 r. wykazało uogólnione liczne zmiany napadowe - padaczkę z napadami zgięciowymi, małogłowie wtórne. Stan zdrowia dziecka z punktu widzenia medycznego należy uznać za utrwalony, a skutkiem przebytego procesu jest bardzo znaczne upośledzenie sprawności psychoruchowej dziecka nierokujące żadnej poprawy.Z powołaniem się na opinię biegłych z Akademii Medycznej w Krakowie, którzy zapoznali się z całą dokumentacją lekarską dotyczącą przebiegu choroby małoletniej powódki, Sąd Wojewódzki wskazał, iż nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia lekarskiego leczenie powódki podczas jej pierwszego pobytu w szpitalu. Także postępowanie lecznicze w stosunku do powódki w czasie powtórnego pobytu w szpitalu było prawidłowe. Wystąpienie powikłania w postaci zatrzymania krążenia w dniu 14 V było - w ocenie biegłych - nieszczęśliwym powikłaniem, mogącym wystąpić w każdej chwili. Nie znalazły też potwierdzenia w materiale dowodowym, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zarzuty strony powodowej co do spóźnionej i niezbyt sprawnej akcji reanimacyjnej.Przy braku podstaw do przypisania winy funkcjonariuszom strony pozwanej i tym samym przy braku podstaw do przyjęcia odpowiedzialności strony pozwanej na podstawie art. 417 k.c., Sąd Wojewódzki uznał, iż ogromna szkoda powódki będąca wynikiem nagłego załamania akcji serca powinna być naprawiona przez Skarb Państwa na podstawie art. 419 k.c.Przeto przy uwzględnieniu wyjątkowo tragicznych skutków wypadku uznał za uzasadnione zasądzenie na podstawie ostatnio powołanego przepisu na rzecz powódki kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz mając na uwadze kwoty zasiłku rodzinnego otrzymywanego z ubezpieczenia społecznego zasądził na rzecz powódki kwotę 35.000 zł tytułem łącznej renty za cały okres od 1 VIII 1979 r. do dnia wniesienia pozwu, natomiast od 11 VI 1980 r., tj. od daty wniesienia pozwu do 31 XII 1981 r. zasądził rentę po 3.500 zł miesięcznie, od 1 I 1982 r. - wobec zwiększonego do 1.000 zł zasiłku rodzinnego z ubezpieczenia społecznego - rentę po 3.000 zł miesięcznie.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji strony pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Norma art. 419 k.c. przewiduje możliwość przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa za wskazaną w tym przepisie szkodę wtedy, gdy funkcjonariuszom państwowym nie można przypisać winy, tj. gdy brak jest podstaw do zastosowania art. 417 k.c.Rewizja strony pozwanej sprowadza się do zarzutów, iż uwzględnienie - w określonym w sentencji zaskarżonego wyroku w zakresie - roszczeń odszkodowawczych powódki na podstawie art. 419 k.c. nastąpiło z naruszeniem tego przepisu, bowiem - jak podniesiono w rewizji - nie zachodzą konieczne do zastosowania tegoż przepisu przesłanki, a mianowicie: 1) powstanie szkody przy wykonywaniu przez funkcjonariuszy powierzonych im czynności i 2) zasadność przyznania odszkodowania w świetle zasad współżycia społecznego.Rewizja nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew bowiem zarzutom i wywodom rewizji obie wskazane przesłanki konieczne do zastosowania art. 419 k.c. zachodzą w niniejszej sprawie.Poczynione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalenia uzasadniają przede wszystkim ocenę, iż zachodzi pierwsza z wymienionych przesłanek, a mianowicie związek przyczynowy między wykonywaniem przez funkcjonariuszy strony pozwanej powierzonych im czynności, a szkodą powódki związaną z ustalonym stanem jej zdrowia. Ocena ta jest w szczególności uzasadniona, jeżeli zważyć, iż przy pierwszym pobycie powódki w wymienionym szpitalu wypisano ją w dniu 5 V 1979 r. do domu przy stwierdzeniu przy wypisie, iż dziecko oddało luźniejszy stolec ze śluzem, a po przywiezieniu dziecka do domu oddawało ono dalsze luźne stolce, w związku z czym w wyniku, podjętej już następnego dnia interwencji rodziców i na polecenie ordynatora przewieziono dziecko ponownie w dniu 7 V 1979 r. do szpitala, gdzie oddawało dalej luźne stolce. Jakkolwiek zaś powołani w sprawie biegli lekarze, według zgodnych z ich opinią ustaleń Sądu, podali, iż powikłanie w postaci zatrzymania oddechu i krążenia jest powikłaniem, które zdarza się u niemowląt, a któremu zapobiec się nie da mimo prawidłowego prowadzenia leczenia, to jednakże, mimo braku w takim przypadku winy funkcjonariuszy, nie nasuwa zastrzeżeń przyjęcie przez Sąd, wobec zastosowania w niniejszej sprawie art. 419 k.c. związku przyczynowego pomiędzy ich czynnościami a wystąpieniem u małoletniej powódki wskazanego powikłania, jeżeli uwzględnić, że - według powołanej przez Sąd opinii biegłych - sprzyjał stan ciężki, wynikający z występującej u dziecka biegunki, a powódkę przy pierwszym jej pobycie w szpitalu wypisano do domu - jak wynika z ustaleń Sądu - przy występujących przy wypisie, objawach biegunki.Stanowiska Sądu Wojewódzkiego, iż zachodzi również i druga z przesłanek konieczna do zastosowania art. 419 k.c., że mianowicie przyznanie małoletniej powódce odszkodowania na tej podstawie prawnej odpowiada zasadom współżycia społecznego, nie mogą podważyć wywody rewizji, iż czynności funkcjonariuszy strony pozwanej podjęte zostały nie w interesie ogólnym, lecz wyłącznie w interesie i dla dobra powódki. W powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 15 II 1971 r. (OSNCP 1971, z. 4, poz. 59) wskazano wprawdzie, iż przyznanie odszkodowania na podstawie art. 419 k.c. jest dopuszczalne "z reguły" wtedy, gdy określone, niezawinione postępowanie funkcjonariusza, podjęte zostało w interesie ogólnym. Wyrażenie "z reguły", także wskazanie w dalszej części wytycznych, kiedy "z reguły" nie można by przyznać odszkodowania na podstawie art. 419 k.c. w razie leczenia podjętego dla dobra pacjenta, nakładają, iż w świetle prawidłowej wykładni powyższego przepisu nie można w wyjątkowym, uwarunkowanym charakterem tegoż przepisu, przypadku wyłączyć dopuszczalności przyznania odszkodowania osobie, w stosunku do której podjęte zostały czynności wyłącznie w jej interesie.Powódka, jak to zgodnie z materiałem sprawy ustalono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jest inwalidką I grupy, nie porusza się samodzielnie, nie siada, nie podpiera się nawet nóżkami, nie reaguje na bodźce słowne i nie mówi. Biegli lekarze stwierdzili małogłowie wtórne, padaczkę z napadami zgięciowymi. Stan ten należy uznać za utrwalony, nierokujący poprawy. Powódka wymaga obecnie i w przyszłości stałej i specjalnej opieki. Potrzeby jej w związku z tym wzrosły. Matka powódki przerwała pracę i sama wykonuje tę opiekę.Wobec wyjątkowo tragicznej, jak to słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, sytuacji małoletniej powódki, usprawiedliwiona jest w świetle przytoczonych wskazań ocena, iż zachodzą podstawy z art. 419 k.c. do uwzględnienia roszczeń powódki, określonych w sentencji wyroku - przy uwzględnieniu obecnej sytuacji ekonomicznej - w stopniu umiarkowanym.Wbrew wywodom strony, w których powołano się na orzeczenie SN z dnia 22 VIII 1968 r. II CR 318/68, uzasadnione jest również - w świetle późniejszego orzecznictwa SN - ustalenie odpowiedzialności strony pozwanej za ewentualne skutki wskazanego zdarzenia w przyszłości, z tym wszakże, że wobec przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa mimo braku winy funkcjonariusza, tj. wobec przyjęcia tej odpowiedzialności na podstawie art. 419 k.c., ustalenie tej odpowiedzialności powinno nastąpić ze stwierdzeniem, że ustalenie to obejmuje odpowiedzialność na podstawie tego przepisu.Sąd Najwyższy zatem tylko w części, dotyczącej odpowiedzialności strony pozwanej na przyszłość, zaskarżony wyrok na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. odpowiednio skorygował, a rewizję w pozostałej części - jako w tym zakresie z przytoczonych wyżej względów nieuzasadnioną - z mocy art. 387 k.p.c. oddalił.