IV CR 279/82

Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 27 lutego 1981 r. Prokurator zabezpieczył na mieniu Marii N. grożącą jej karę grzywny w wysokości 200.000 zł oraz roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu społecznym w wysokości 60.000 zł, a w dniu 9 lipca 1981 r. nastąpiło obciążenie wyżej wspomnianej nieruchomości hipoteką przymusową.W dniu 30 lipca 1981 r. Maria N., jej syn Kazimierz oraz H. wnieśli powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Wojewódzkiej i Wydziałowi Finansowemu a także - Kopalni Węgla Kamiennego. Domagają się w nim zwolnienia od "zajęcia" nieruchomości powołując się zwłaszcza na fakt wpłacenia sumy 559.869 zł tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przez uprzednie zagarnięcie mienia społecznego.Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 1981 r., który następnie uprawomocnił się, Sąd Wojewódzki skazał Marię N. na karę pozbawienia wolności oraz na 50.000 zł grzywny. Zasądził też od niej 14.200 zł tytułem opłaty sądowej i obciążył ją kosztami postępowania.Natomiast w rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki zwolnił od "zajęcia" nieruchomość, nakazał ściągać od Kopalni na rzecz Skarbu Państwa 40.585 zł tytułem "kosztów sądowych" oraz zasądził solidarnie od pozwanych 4.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji Skarbu Państwa - Prokuratury Wojewódzkiej, Sąd Najwyższy zważył co następuje.Maria N. jest współwłaścicielem nieruchomości w 1/3, a jej syn Kazimierz - w 2/3. Domniemanie z art. 134 § 1 k.k.w. polegało na tym, że do Marii N. należy także 2/3 nieruchomości. Uwzględniający powództwo wyrok Sądu Wojewódzkiego nie został zaskarżony w odniesieniu do zwolnienia od "zajęcia" 2/3 nieruchomości. Tym samym, w wyniku powództwa Kazimierza N. wspomniane domniemanie upadło, tzn. do Kazimierza N. należy 2/3 nieruchomości, i te 2/3 jako przedmiot jego własności uległo zwolnieniu od zabezpieczenia.Artykuł 138 k.k.w. przewiduje powództwo o zwolnienie od zabezpieczenia (art. 250, art. 249 § 1 k.p.k.), a przysługuje ono osobie trzeciej. Przesłankę tego powództwa stanowi bądź zaprzeczenie aby przedmiot zabezpieczenia był objęty domniemaniem z art. 134 § 1 k.k.w. bądź zaprzeczenie istnienia bliskiego stosunku pomiędzy osobą trzecią a oskarżonym (skazanym). Obalić domniemanie (art. 137 k.k.w.) może tylko osoba trzecia będąca w bliskim stosunku z oskarżonym (skazanym), jeżeli rzecz znajduje się w jej samoistnym w rozumieniu art. 336 k.c., posiadaniu (art. 134 § 1 k.k.w.). Maria N. jest oskarżoną (skazaną) a nie osobą trzecią, nie ma więc w sprawie legitymacji czynnej. Z kolei H. są osobami trzecimi ale nie są w samoistnym posiadaniu ani 2/3 nieruchomości ani jej 1/3, nie mieli zatem także potrzeby zaprzeczenia bliskiego stosunku pomiędzy nimi a córką. Tym samym, H. nie spełniają przesłanki powództwa z art. 138 w zw. z art. 137 k.k.w. Ubocznie zaś wypada dodać, że aktem notarialnym z dnia 2 października 1978 r. H. mogli zastrzec dla siebie prawa tylko w odniesieniu do przedmiotu darowizny, tj. do 2/3 nieruchomości, a nie do jej 1/3. W konsekwencji, powództwo Marii N. i H. nie mogło odnieść skutku, a 1/3 nieruchomości będąca przedmiotem własności Marii N., wobec niespłacenia reszty kary grzywny, nie zostaje zwolniona od zabezpieczenia.W myśl art. 137 § 3 k.k.w., oddalenie powództwa w 1/3 części, zobowiązuje Marię N. i H. do uiszczenia 1/3 wpisu. Jako wartość przedmiotu sporu, powodowie podali kwotę 300.000 zł. Wpis od tej kwoty wynosi 19.460 zł. Wymienieni powodowie uiszczają 1/3 wpisu tj. 6.500 zł. Stąd do ściągnięcia od Kopalni pozostaje reszta wpisu w kwocie 12.960 złotych.Powodowie nie twierdzą, żeby przed wniesieniem pozwu Kazimierz N. zawiadomił Skarb Państwa - Prokuraturę o swoim żądaniu, a w odpowiedzi na pozew Prokuratora nie kwestionowała żądania w części dotyczącej zwolnienia od zabezpieczenia 2/3 nieruchomości. Stąd pomimo uwzględnienia powództwa Kazimierza N., art. 101 k.p.c. stoi na przeszkodzie zasądzeniu na jego rzecz zwrotu kosztów procesu od Skarbu Państwa - Prokuratury. Skoro zaś Skarb Państwa jest jeden, to dotyczy to co powiedziano także Skarbu Państwa - Wydziału Finansowego. W konsekwencji, pozostało jedynie zasądzenie kosztów procesu od samej Kopalni.Orzeczono więc jak w sentencji (art. 390 § 1 k.p.c.).