IV CR 171/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: H. Dąbrowski, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anny P. przeciwko Teresie B. o nakazanie przeniesienia zwłok na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 24 listopada 1981 r.rewizję oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanej 1.000 zł tytułem kosztów procesu za II instancję.Uzasadnienie faktycznePowódka wytoczyła przeciwko Teresie G. powództwo, w którym domagała się bądź zobowiązania pozwanej do przeniesienia zwłok matki powódki Zofii K. z cmentarza przy ul. (...) na cmentarz na (...) w Ł., bądź zobowiązania pozwanej do wydania powódce kwitu opiewającego na zakup miejsca na jeszcze innym cmentarzu - na Mani oraz do uiszczenia kwoty 5.000 zł, co umożliwi powódce załatwienie przeniesienia zwłok we własnym zakresie.Wyrokiem z dnia 24.XI.1981 r. Sąd Wojewódzki w Ł. powództwo oddalił. Wyrok ten Sąd Wojewódzki oparł na następującym stanie faktycznym ustalonym na podstawie zeznań stron i zeznań przesłuchanych świadków:Powódka jest córką Zofii R., zmarłej w dniu (...), pozwana zaś jest córką B., z którym Zofia R. zawarła w roku 1968 religijny związek małżeński i z którym pozostawała we wspólności do roku 1968, tj. do daty jego śmierci. Wraz z nimi zamieszkiwała pozwana, początkowo sama, a następnie od 1958 r. z mężem: małżonkowie wyprowadzili się jednak po śmierci ojca pozwanej do własnego mieszkania. Pozwana była jednak w stałym kontakcie z Zofią R., którą się opiekowała, a gdy ta na pewien czas przed śmiercią przebywała dwukrotnie w szpitalu, pozwana ją tam zawoziła i zabierała z powrotem: pierwszy raz przywiozła ją do swego mieszkania, drugi zaś raz na żądanie Zofii R. do jej mieszkania. Natomiast stosunki zmarłej z powódką, a jej córką, były zawsze złe. Powódka nie wychowywała się w domu matki. Kilkanaście lat przed śmiercią Zofii R., gdy ta z trudem odnalazła nowe mieszkanie powódki, nie została do tego mieszkania wpuszczona. Powódka od tego czasu nie odwiedzała zmarłej, a zjawiła się w jej mieszkaniu dopiero na dwie godziny przed jej śmiercią, gdy ta była już nieprzytomna.Zofia R. miała miejsce dla siebie na cmentarzu na Mani, obok zmarłego w roku 1968 jej męża ze związku religijnego. Jednakże, gdy w roku 1975 zmarł mąż pozwanej, Zofia R. wyraziła zgodę na pochowanie go w tym miejscu. Obecnie cmentarz na Mani jest całkowicie zamknięty. W związku z rezygnacją z miejsca na cmentarzu na Mani Zofia R. upoważniła przed śmiercią pozwaną do zajęcia się jej pogrzebem i do pochowania jej na jakimkolwiek cmentarzu, byleby był to cmentarz katolicki, i z zastrzeżeniem zastosowania katolickiego ceremoniału. Tak też pozwana uczyniła, chowając Zofię R. na cmentarzu przy ul. (...), który jest cmentarzem katolickim.Sąd Wojewódzki uznał natomiast za nie udowodnione twierdzenie powódki, że pozwana po śmierci Zofii R. zgodziła się na to, aby powódka pochowała zmarłą na cmentarzu na (...).Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. Nr 11, poz. 62) prawo pochowania zwłok osoby zmarłej przysługuje najbliższym członkom jej rodziny, a także osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą. Skoro więc pozwana taki obowiązek na siebie przyjęła i nie zrezygnowała z niego - wbrew twierdzeniu pozwu - w umowie z powódką, to była uprawniona do pochowania zmarłej zgodnie z jej wolą. Sąd Wojewódzki zaznaczył dalej, że gdyby nawet uznać, że powódka miała formalne prawo do pochowania matki, to prawu temu w szczególnych okolicznościach sprawy brak jest "podbudowy moralnej" i jej żądania należałoby ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W szczególności za przeniesieniem zwłok Zofii R. na inny cmentarz nie przemawia okoliczność, że dwu wnukom zmarłej bliżej jest na cmentarz na (...), a także to, że niektórzy członkowie jej rodziny są tam - w różnych zresztą grobach - pochowani.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła powódka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew podstawowemu dla sprawy zarzutowi rewizji ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji są w pełni prawidłowe. Dotyczy to w szczególności ustalenia, że zmarła odstąpiła swe miejsce na cmentarzu na Mani na pochowanie zwłok męża pozwanej, że zmarła upoważniła pozwaną do pochowania jej w dowolnym miejscu, byleby na cmentarzu katolickim i z zachowaniem obrządku katolickiego, że wreszcie pozwana nie wyrażała po śmierci Zofii R. zgody na to, aby powódka pochowała ją na cmentarzu na (...).Dla istoty sprawy istotne znaczenie ma dalej wyjaśnienie, jakie znaczenie ma wola osoby zmarłej co do miejsca i sposobu jej pochowania. Artykuł 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych tej kwestii nie reguluje, ale zasada, że decyzje te dotyczą dóbr osobistych osoby, która liczy się ze swą śmiercią, nakazuje przyjęcie stanowiska, że o miejscu swego pochowania, sposobie tego pochowania, a także o wyborze osób, które mają się zająć pogrzebem i podjąć w związku z tym decyzje, jakich zmarły nie pozostawił, decyduje przede wszystkim wola zmarłego, dopiero w razie braku takiej woli zajęcie się pogrzebem, a więc także podjęcie koniecznych w związku z tym decyzji, należy do osób wymienionych w art. 10 wymienionej ustawy, z zachowaniem wskazanej tam kolejności. Wykładnię tę potwierdza zresztą powszechna praktyka społeczna.W świetle powyższego należy uznać, że skoro pozwana została wybrana przez zmarłą (co zresztą było uzasadnione bliskimi stosunkami łączącymi te dwie kobiety) jako ta, która ma się zająć jej pogrzebem, i skoro pozwana dostosowała się ściśle do woli zmarłej, to jej pochówek, jako zgodny z jej wolą, odpowiada przepisom ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Tym samym nie narusza prawa powódki do pochowania matki, gdyż ze względu na inną wolę zmarłej dla powódki prawo takie nie powstało. Do tego należy dodać, że trafne jest także stanowisko Sądu I instancji, że w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy, skoro powódka była (bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy) od lat skłócona z matką, z którą nie utrzymywała żadnych kontaktów, a pozwana była osobą bardzo bliską zmarłej, przez długie lata z nią mieszkała, a ostatnio była z nią w bardzo bliskich kontaktach, to powódka nie mogłaby kwestionować pochówku dokonanego przez pozwaną nawet wtedy, gdyby zmarła nie wyraziła w tym przedmiocie swej woli.Z powyższych zasad rewizję powódki należało z mocy art. 387 k.p.c. oddalić.