IV CZ 62/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Olejniczak.Sędziowie SN: A Gola (spr.), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 1982 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Marii F. przeciwko Helenie D. o ustalenie praw na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 22 stycznia 1982 r.postanawia:oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePowódka Maria F. żądała w pozwie ustalenia, że przysługuje jej prawo do współposiadania i współzarządzania grobowcem, w którym spoczywają zwłoki jej ojca Stanisława D., znajdującym się w kwaterze Nr 23 cmentarza parafialnego Parafii św. J. w Ł.Pozwana Helena D. powództwa nie uznała i wnosiła o jego oddalenie.Na rozprawia w dniu 22 stycznia 1982 r. strony zawarły ugodę ustalając, że grobowiec znajdujący się na cmentarzu św. J. w Ł., kwatera 23 i 24, w którym spoczywają zwłoki Cecylii D. i Stanisława D., stanowi przedmiot współposiadania powódki i pozwanej; obie strony zobowiązały się pokrywać koszty pielęgnacji grobu i jego konserwacji, jak również wspólnie decydować o tym, kto ma być w tym grobowcu pochowany. Strony zobowiązały się również wspólnie uzgadniać wszelkie zmiany w architekturze grobowca.Postanowieniem z dnia 22 stycznia 1982 r. Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie uznając zawarcie ugody za dopuszczalne. Zawarta ugoda bowiem zgodna jest z prawem, z zasadami współżycia społecznego, a także interesem obu stron. Strony, jako członkowie rodziny osób pochowanych w grobie, są współuprawnionymi i w tym sensie określone zostało współposiadanie grobu. Powódka jako córka, zaś pozwana jako żona są po połowie spadkobierczyniami po Stanisławie D., a zatem prawa ich są równe. To też uprawniało do określenia ich wzajemnych stosunków do grobu w ugodzie.W zażaleniu pozwana, uchylając się od skutków prawnych swego oświadczenia woli zawartego w ugodzie, wniosła o rozpoznanie sprawy przy uwzględnieniu jej zarzutów i w oparciu o obowiązujące przepisy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W kwestii dopuszczalności uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w ugodzie sądowej i badania wad tego oświadczenia - gdy uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli nastąpiło przed prawomocnym zakończeniem dotychczasowego postępowania - w toczącym się jeszcze postępowaniu, wypowiedział się już pozytywnie Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 lutego 1968 r., II CZ 129/67 (OSNCP 1968, poz. 158). Według stanowiska wyrażonego w powołanym orzeczeniu, jeżeli strona w zażaleniu na postanowienie umarzające postępowanie powołała się na materialnoprawne wady oświadczenia woli, to kwestia ta wymagać będzie zbadania w dotychczasowym procesie przez sąd rozpoznający zażalenie albo też - w razie konieczności prowadzenia skomplikowanego postępowania dowodowego - przez sąd pierwszej instancji po uchyleniu postępowania umarzającego postępowanie.Powyższe nie oznacza jednak, by samo złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych ugody wystarczało do uwzględnienia zażalenia na postanowienie umarzające postępowanie. Do obowiązków strony bowiem należy wskazanie przyczyny wadliwości oświadczenia, do sądu zaś należy ocena, czy przyczyny te są dostateczne do skutecznego uchylenia się od skutków oświadczenia woli zawartego w ugodzie.Pozwana nie przytoczyła w zażaleniu takich przyczyn, które w myśl przepisów prawa cywilnego powodowały nieważność ugody zawartej w dniu 22 stycznia 1982 r. To, że do zawarcia ugody doszło na rozprawie i że pozwanej nie pozostawiono czasu do namysłu i "przeanalizowania całości sprawy", jak również to, że ugoda nie uwzględnia zastrzeżeń zgłoszonych przez pozwaną w piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 1981 r., nie może być uważane za równoznaczne z wykazaniem podstawy przewidzianej w art. 82 lub 87 k.c. Poza tym nie można było nie dostrzegać tego, że zgodnie z art. 918 § 1 k.c. uchylenie się od skutków prawnych ugody pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie powstałyby, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Pozwana nie przytoczyła w zażaleniu żadnych okoliczności, które wskazywałyby na to, iż w sprawie chodzi o taki właśnie błąd w rozumieniu art. 918 § 1 k.c. Zastrzeżenia pozwanej zgłoszone w zażaleniu dotyczyły realizacji ugody przez powódkę na tle oceny dotychczasowego jej zachowania. To oczywiście nie mogło prowadzić do uwzględnienia zażalenia.Sąd Wojewódzki omówił przyczyny, które sprawiły, że uznał zawarcie ugody za dopuszczalne. Ugoda określa uprawnienia każdej ze stron, w tym także powódki, których istnieniu zaprzeczała pozwana w szczególności w piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 1982 r., a także ich obowiązki związane z pielęgnacją i konserwacją grobu.Upoważniało to Sąd Wojewódzki do stwierdzenia, że ugoda stron nie pozostaje w sprzeczności z prawem, zasadami współżycia społecznego i interesem obu stan (por. art. 223 w zw. z art. 203 § 4 k.p.c.).Gdy zaś pozwana nie zdołała skutecznie podważyć podstaw, które doprowadziły do umorzenia postępowania, zażalenie jako bezzasadne należało oddalić (art. 387 w zw. z art. 397 k.p.c.).