V KRN 14/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: C. Łukaszewicz, W. Ochman (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: I. Kanicka-Jeżowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanko G., oskarżonego z art. 54 § 1 i art. 75 § 1 w zw. z art. 25 § 1 pkt 3 u.k.s., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 17 lipca 1981 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w G. w celu rozpoznania rewizji Urzędu Celnego w G.Uzasadnienie faktyczneW sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy w związku z rewizją nadzwyczajną Prokuratora Generalnego PRL od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego - jako rewizyjnego - w G. z dnia 17 lipca 1981 r. akt oskarżenia przeciwko oskarżonemu Stanko G. o przestępstwa określone w art. 54 § 1 u.k.s. (czyn pierwszy) oraz w art. 75 § 1 w zw. z art. 25 § 1 pkt 3 u.k.s. (czyn drugi) sporządzony został przez Urząd Celny w G., a zatwierdzony i wniesiony do Sądu Rejonowego w G. przez prokuratora, ze wskazaniem organu finansowego (Urzędu Celnego w G.), któremu przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego (art. 187 § 4 u.k.s.).Sąd Rejonowy w G. po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 23 października 1980 r. uznał oskarżonego Stanko G. za winnego wykroczenia określonego w art. 57 u.k.s. (zarzut pierwszy) oraz przestępstwa przewidzianego w art. 75 § 1 u.k.s. (zarzut drugi).Od wyroku tego wnieśli rewizje: Urząd Celny w G. i obrońca oskarżonego.Rewizje Urzędu Celnego w G. i obrońcy oskarżonego zostały przyjęte przez prezesa Sądu Rejonowego w G. zarządzeniem z dnia 4 marca 1981 r., jako odpowiadające warunkom formalnym, i przekazane wraz z aktami sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w G., jako sądowi rewizyjnemu.Na wniosek obrońcy oskarżonego Sąd Wojewódzki w G. postanowieniem z dnia 17 lipca 1981 r. rewizję Urzędu Celnego w G. pozostawił bez rozpoznania na podstawie art. 389 i 377 § 2 k.p.k., uznając, że sprawa przeciwko oskarżonemu Stanko G. toczyła się w Sądzie Rejonowym w G. w postępowaniu zwyczajnym, w którym udział prokuratora był obowiązkowy i urząd celny mógł występować w sprawie jedynie "obok prokuratora". Ze względu na to, że prokurator w rozprawie nie uczestniczył i nie zaskarżył wyroku tego Sądu, urząd celny nie jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia powołał się na art. 256 § 1 i 254 u.k.s. oraz na "Komentarz do ustawy karnej skarbowej" J. Bafii i innych (Wydawnictwo Prawnicze 1973 - teza 15 do art. 254 oraz tezy 5 i 6 do art. 256 u.k.s.).Prawomocne postanowienie Sądu Wojewódzkiego w G. zaskarżył rewizją nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Prokurator Generalny PRL i w rewizji zarzucił obrazę art. 256 § 1 u.k.s. z 1971 r., mającą wpływ na treść postanowienia wskutek uznania - wbrew treści wymienionego przepisu - że urząd celny nie jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego, i w następstwie tego pozostawienia bez rozpoznania rewizji Urzędu Celnego w G. z dnia 23 października 1980 r., oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy w celu rozpoznania rewizji Urzędu Celnego w G. Sądowi Wojewódzkiemu w G.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny podniósł, że Urząd Celny w G. działał przed Sądem Rejonowym w G. samodzielnie jako jedyny oskarżyciel publiczny i uprawniony był na podstawie art. 256 § 1 u.k.s. do wniesienia środka odwoławczego, a ponadto że za tego rodzaju poglądem przemawia treść tezy 7 powołanego uprzednio "Komentarza (...)".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Na wstępie podnieść należy, że na podstawie przepisów ustawy karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 260 z późn. zm.) organem finansowym uprawnionym do prowadzenia dochodzeń i orzekania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe określone w ustawie karnej skarbowej są także urzędy celne, wyznaczone przez Ministra Handlu Zagranicznego (art. 174 § 2 pkt 1 i § 4 oraz art. 123 § 1 w zw. z art. 129 pkt 1 i art. 130 pkt 1 u.k.s., a także § 1 i 3 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 29 marca 1973 r. w sprawie właściwości urzędów celnych uprawnionych do orzekania i prowadzenia dochodzeń w postępowaniu karnym skarbowym - Dz. U. Nr 13, poz. 96 z późn. zm.).Zagadnienie sprowadza się więc do udzielenia odpowiedzi, czy Urząd Celny w G. (organ finansowy) jako oskarżyciel publiczny jest pełnoprawną stroną procesową w postępowaniu sądowym w sprawach o przestępstwa skarbowe oraz czy jest uprawniony do wnoszenia samodzielnie środków odwoławczych od orzeczeń sądu pierwszej instancji, niezależnie od stanowiska prokuratora w tym zakresie (...).Podstawę faktyczną merytorycznej decyzji Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 17 lipca 1981 r. stanowiła okoliczność, że sprawa o przestępstwo skarbowe przeciwko oskarżonemu Stanko G. rozpoznawana była przez Sąd Rejonowy w G. w postępowaniu zwyczajnym bez udziału prokuratora, którego udział w rozprawie był obowiązkowy. Podstawę prawną decyzji natomiast stanowił pogląd, że w wypadku obowiązkowego udziału prokuratora w rozprawie organ finansowy może działać tylko "obok prokuratora" i jeżeli prokurator udziału w rozprawie nie brał, organ finansowy nie jest uprawniony do działania "zamiast prokuratora", a więc do działania samodzielnie i niezależnie od prokuratora. Według poglądu Sądu Wojewódzkiego organ finansowy uprawniony byłby do działania samodzielnie i "zamiast prokuratora" tylko w sprawach prowadzonych przez sąd w postępowaniu uproszczonym, w którym udział prokuratora na rozprawie nie jest obowiązkowy (art. 424 k.p.k. w zw. z art. 254 u.k.s.).Sąd Najwyższy nie podzielił przedstawionego poglądu prawnego, jako nie znajdującego uzasadnienia w obowiązujących przepisach kodeksu postępowania karnego i ustawy karnej skarbowej.Należy przede wszystkim stwierdzić, że w wypadku uzasadnionego procesowo wystąpienia organu finansowego w sprawie o przestępstwo skarbowe w postępowaniu przed sądem w charakterze strony procesowej (oskarżyciela publicznego) pozycja procesowa tego organu jest pozycją trwałą, a zakres realizacji ustawowych uprawnień organu finansowego zależy od uznania tego organu. Jest to więc pozycja samodzielna i niezależna od prokuratora.Brak bowiem podstaw prawnych do kwestionowania samodzielności i niezależności działania organu finansowego przed sądem zarówno w postępowaniu zwyczajnym, jak i w postępowaniu uproszczonym. Przepisy kodeksu postępowania karnego i ustawy karnej skarbowej bowiem nie przewidują w tym względzie żadnych ograniczeń w uprawnieniach i co do pozycji procesowej organu finansowego w postępowaniu przed sądem jako oskarżyciela publicznego, jak to jest np. w postępowaniu uproszczonym co do innych organów uprawnionych do wnoszenia i popierania oskarżenia tylko przed sądem pierwszej instancji (art. 421 k.p.k. i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 1969 r. w sprawie określenia organów uprawnionych do prowadzenia dochodzeń oraz do wnoszenia i popierania oskarżenia w postępowaniu uproszczonym, jak również zakresu spraw im zleconych - Dz. U. Nr 37, poz. 322 z późn. zm.).Organ finansowy bowiem może w ogóle nie występować na rozprawie, zarówno w postępowaniu zwyczajnym, jak i w postępowaniu uproszczonym, lub też może wnieść tylko środek odwoławczy i z tego powodu nie może zostać pozbawiony praw strony procesowej i praw oskarżyciela publicznego (art. 37 i 424 k.p.k. w zw. z art. 256 § 1 u.k.s.), a w tym i uprawnień do wniesienia środka odwoławczego oraz brania udziału w rozprawie przed sądem drugiej instancji (art. 374 § 1 i art. 492 k.p.k. w zw. z art. 400 § 1 k.p.k.).Tak więc fakt niebrania przez prokuratora udziału w rozprawie przed sądem pierwszej instancji, niezależnie od przyczyn i konsekwencji prawnych, nie ma wpływu na pozycję procesową organu finansowego i na zakres jego uprawnień procesowych oraz na możliwość samodzielnego działania w toku postępowania sądowego.Uprawniony organ finansowy jako oskarżyciel publiczny w sprawach o przestępstwa skarbowe rozpoznawane przez sądy jest więc samodzielną stroną procesową, zarówno w postępowaniu zwyczajnym, jak i w postępowaniu uproszczonym, i w związku z tym może występować w postępowaniu sądowym samodzielnie "obok lub zamiast prokuratora" (art. 256 § 1 w zw. z art. 254 u.k.s. oraz art. 37 § 2 i art. 424 k.p.k.). Organowi temu, jako stronie procesowej, przysługują również uprawnienia do wnoszenia samodzielnie środków odwoławczych od orzeczeń sądów wydanych w pierwszej instancji, niezależnie od udziału w postępowaniu sądowym w pierwszej instancji prokuratora oraz niezależnie od wniesienia lub niewniesienia przez prokuratora środka odwoławczego (art. 254 w zw. z art. 256 § 1 u.k.s. oraz art. 374 § 1 i art. 392 k.p.k.).