I KZ 91/81

Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca został skazany wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego z 15 stycznia 1949 r. Najwyższy Sąd Wojskowy postanowieniem z dnia 30 marca 1949 r. powyższy wyrok utrzymał w mocy. Następnie wyroki te na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej zostały wyrokiem Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 1958 r. uchylone i wnioskodawca został uniewinniony od przypisanego mu przestępstwa. W wyniku zapadłego wyroku uniewinniającego złożył on wniosek do Sądu Wojewódzkiego o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz odszkodowania za niesłuszne skazanie, przy czym wysokość tego roszczenia określił na sumę 318.000 złotych, w tym 181.600 zł tytułem rekompensaty za skonfiskowane gospodarstwo rolne, 136.400 zł tytułem odszkodowania za skonfiskowane mienie ruchome, utracone zarobki oraz za doznaną krzywdę moralną.Sąd Wojewódzki, po rozpoznaniu wniosku postanowieniem z 22 września 1958 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy 47.792 złotych tytułem utraconych przez niego zarobków oraz skonfiskowanego mienia ruchomego, a ponadto 1 złoty tytułem odszkodowania za krzywdę moralną. Sąd Wojewódzki nie zajął natomiast żadnego stanowiska w części dyspozytywnej tego postanowienia, co do roszczenia wynikającego z konfiskaty gospodarstwa rolnego, stwierdzając jedynie w treści uzasadnienia tego postanowienia, że "o kupno gospodarstwa wnioskodawca może starać się w organach administracyjnych, gdyż Prezydia Powiatowych Rad Narodowych na terenie województwa dysponują rolnymi gospodarstwami (...). Wnioskodawca może więc zakupić od Państwa gospodarstwo odpowiednie do skonfiskowanego, a ewentualne należności z tytułu kupna gospodarstwa będzie mógł dochodzić po dokonaniu transakcji. Z tych względów Sąd uznał roszczenie w tej części za przedwczesne".Na skutek takiego stanowiska sądu, wnioskodawca rozpoczął starania u odpowiednich władz o objęcie innego gospodarstwa rolnego. Starania te nie dały jednak żadnego rezultatu i w związku z tym w dniu 15 kwietnia 1980 r. wnioskodawca wystąpił do Sądu Wojewódzkiego o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz 927.900 zł tytułem skonfiskowanego gospodarstwa rolnego oraz poniesionych w związku z tym strat.Sąd Wojewódzki po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem z 14 grudnia 1980 r. - wniosek powyższy oddalił i orzeczenie to uzasadnił m.in. tym, że "po roku 1962, jak przyznał to wnioskodawca, nie czynił on starań o nabycie gospodarstwa i nie wystąpił do sądu z żadnym roszczeniem z tego tytułu. Od tego czasu do złożenia wniosku w niniejszej sprawie minęło już 18 lat i przyjmując postanowienie sądu wojewódzkiego za orzeczenie dające podstawę do dochodzenia odszkodowania w przyszłości, stwierdzić należy, że nastąpiło przedawnienie najdłuższe z możliwych, a mianowicie 10-letnie, jakie wymienione jest w art. 125 § 1 k.c.".Od powyższego postanowienia złożył zażalenie do Sądu Najwyższego wnioskodawca, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie zgodnie z wnioskiem, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie należy stwierdzić, że wnioskodawca składając w 1958 r. wniosek o zasądzenie odszkodowania zachował roczny termin zawity przewidziany w art. 489 k.p.k. i następnie wobec niezakończenia sprawy w części dotyczącej odszkodowania za gospodarstwo rolne przedawnienie roszczenia w tym zakresie nie nastąpiło.Nie jest także trafny pogląd sądu wojewódzkiego, że przedawnienie roszczenia nastąpiło również na podstawie art. 125 § 1 k.c., bowiem przepis ten przewidujący 10-letni termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż orzeczenie Sądu Wojewódzkiego z dnia 22 września 1958 r. nie zawiera - jak to już wyżej stwierdzono - żadnego rozstrzygnięcia co do roszczenia odnoszącego się do gospodarstwa rolnego, skoro część dyspozytywna tego orzeczenia ograniczona została do rozstrzygnięcia innego roszczenia.W związku z powyższym zauważyć należy, że przy ocenie treści orzeczenia z 22 września 1958 r. należy stosować posiłkowe przepisy procedury cywilnej, aczkolwiek bowiem postępowanie o odszkodowanie z art. 487 k.p.k. toczy się według przepisów k.p.k., to jednak w myśl ogólnej zasady przepisy k.p.c. mogą być stosowane posiłkowo. Jest to uzasadnione ze względu na charakter roszczenia i brak odpowiednich przepisów szczególnych w postępowaniu karnym, jak również nieadekwatność przepisów normujących postępowanie z powództwa cywilnego. Przyjęte bowiem w nich rozwiązania proceduralne (art. 362 § 1, art. 396 § 4 k.p.k.), opierają się na założeniu, że powód ma zawsze otwartą drogę powództwa cywilnego, czego nie można przyjąć w przypadku wniosku z art. 487 k.p.k., dla którego w myśl art. 488 k.p.k. przewidziany jest szczególny tryb postępowania tylko przed sądem karnym.Na gruncie przepisów postępowania cywilnego należy uznać, iż postanowieniem z 22 września 1958 r. Sąd Wojewódzki nie orzekł o całości żądania. Wnioskodawca dochodził odszkodowania w wysokości 318.000 zł, w tym 181.600 zł za gospodarstwo rolne, a sąd zasądził tylko 47.792 zł za mienie ruchome, przy czym w części dyspozytywnej orzeczenia nie wypowiedział się o pozostałych roszczeniach. Jest to więc orzeczenie częściowe (art. 317 § 1 k.p.c.). Z uzasadnienia postanowienia wynika, że tylko w odniesieniu do kwoty 47.792 zł Sąd uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że roszczenie o odszkodowanie za skonfiskowane gospodarstwo jest przedwczesne był błędny, ponieważ roszczenie było już wymagalne od daty uprawomocnienia się orzeczenia rehabilitującego wnioskodawcę (tekst jedn.: od 31 czerwca 1958 r., kiedy Sąd Najwyższy wydał wyrok), a kwestia zakupu gospodarstwa przez wnioskodawcę dla ustalenia wysokości należnego mu odszkodowania mogła mieć tylko znaczenie dowodowe. Nie ma to jednak znaczenia, istotne bowiem jest, że część dyspozytywna postanowienia nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia negatywnego ani pozytywnego omawianego roszczenia.Z powyższego wynika więc, że:1)sprawa o odszkodowanie za skonfiskowane gospodarstwo rolne zawisła w sądzie, przerywając - w myśl art. 123 k.c. - już w 1958 r. bieg rocznego terminu przedawnienia z art. 489 k.p.k.,2)postanowienie Sądu Wojewódzkiego nie zawiera rozstrzygnięcia powyższego roszczenia, a więc postępowanie sądowe jego dotyczące nie zostało tym postanowieniem (ani żadnym innym) zakończone, a tym samym - w myśl art. 124 k.c. - przerwa w biegu przedawnienia trwa nadal,3)wobec tego, nie wchodzi w grę kwestia przedawnienia roszczenia, skoro w 1958 r. zostało ono zgłoszone w terminie, a stosowanie art. 125 k.k. o dziesięcioletnim przedawnieniu roszczeń stwierdzonych prawomocnymi orzeczeniami nie znajduje podstawy.Z tych względów wniosek wnioskodawcy z 16 kwietnia 1980 r. należy traktować jako wniosek o podjęcie dalszego postępowania w sprawie, wszczętej na skutek jego wniosku z 1958 r., a w której sąd, po wydaniu postanowienia częściowego z 22 września 1958 r. zaniechał dalszych czynności.