IV CR 260/81

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana P. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Gminy w K. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Cz. z dnia 18 lutego 1981 r. - oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneNaczelnik Gminy K. wydał w dniu 6 lutego 1979 r. decyzję o przejęciu na rzecz Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego Mariana i Dominiki małż. P. jako opuszczonego w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Decyzję tę utrzymał w mocy Wojewoda w C. orzeczeniem z 10 kwietnia 1979 r. Obie decyzje uchylił Minister Rolnictwa orzeczeniem z 8 października 1980 r. jako nieważne, "ponieważ zostały wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej".W związku z tym Marian P. wystąpił w dniu 4 listopada 1980 r. przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanego przez Urząd Gminy w K. z powództwem o zapłatę kwoty 50 000 zł tytułem odszkodowania. Twierdził, że w tej wysokości szkodę poniósł na skutek "pozbawienia go korzystania z gospodarstwa rolnego" przejętego na rzecz Państwa nieważną decyzją z 6 lutego 1979 r.Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa zarzucając, że o przyznaniu odszkodowania decyduje z mocy art. 160 § 4 kpa właściwy organ administracji rolnej. Decyzja taka nie została dotychczas wydana i wobec tego powództwo jest przedwczesne.Wyrokiem z 18 września 1981 r., X C 308/80 Sąd Wojewódzki oddalił powództwo jako przedwczesne.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda opartą na podstawach przewidzianych w punktach pierwszym i czwartym art. 368 kpc, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Gospodarstwo rolne małżonków P., wbrew sugestii wyrażonej w rewizji, nie zostało wywłaszczone w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Powód domaga się zatem nie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, ale naprawienia szkody wynikłej, jak twierdzi, z niemożności korzystania z gospodarstwa rolnego, bez podstawy prawnej uznanego za opuszczone i przejętego na rzecz Państwa. Sąd Wojewódzki słusznie przeto uznał, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie określone w art. 160 kodeksu postępowania administracyjnego zasady majątkowej odpowiedzialności Skarbu Państwa. Przepis ten w paragrafie czwartym, jak słusznie podniesiono w zaskarżonym wyroku, przewiduje dwa stadia postępowania o przyznanie odszkodowania za szkodę wyrządzoną wadliwymi decyzjami administracyjnym. Poszkodowany, którego nie zadawala stanowisko wyrażone przez organ administracyjny w pierwszym stadium w formie decyzji, może wystąpić na drogę sądową z powództwem odszkodowawczym przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez organ wskazany w przytoczonym wyżej przepisie art. 160 § 3kpa. Przepis ten nie ogranicza dopuszczalności drogi sądowej, lecz określa chwilę, w której Skarb Państwa może uzyskać bierną legitymację w procesie odszkodowawczym. Przed zajęciem przez Skarb Państwa stanowiska w formie decyzji z art. 160 § 4kpa poszkodowany nie ma jeszcze podstaw do twierdzenia, że istnieją przesłanki materialno-prawne z art. 160kpa, warunkujące treść przyszłego wyroku sądowego. Powód dotychczas nie uzyskał takiej decyzji. Wytoczył więc powództwo przedwcześnie i dlatego Sąd Wojewódzki słusznie je oddalił.Z tych przyczyn należało z mocy art. 387 kpc orzec, jak w sentencji.