I CR 235/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zbigniewa K. przeciwko Bożenie K. i Spółdzielczemu Zrzeszeniu Budowy Domów Jednorodzinnych w F. o przeniesienie praw, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 30 stycznia 1980 r.oddalił rewizję i zasądził od powoda na rzecz każdego z pozwanych po 1.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód Zbigniew K. wnosił o ustalenie, iż przysługuje mu prawo żądania od pozwanej Bożeny K. przeniesienia na rzecz powoda i jego byłej żony Lucyny K., praw do przewłaszczenia działki gruntu przy ul. (...) w M. wraz z domkiem wybudowanym na tej działce, domagał się ustalenia, że pozwane Spółdzielcze Zrzeszenie Budowy Domów zobowiązane jest przewłaszczyć tę działkę wraz z domem na rzecz powoda i jego byłej żony, wnosił o ustalenie, że jemu i jego byłej żonie przysługują wszelkie prawa majątkowe do tejże działki wraz z domem.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30.I.1980 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku m.in. ustalił i wskazał, iż powód wraz z żoną Lucyną i córkami, Elżbietą i Bożeną, zamieszkiwał w mieszkaniu kwaterunkowym przy ul. (...) w W. W kwietniu 1967 r. w porozumieniu z powodem i rodziną starsza córka powoda, Elżbieta, złożyła deklarację przystąpienia do Spółdzielczego Zrzeszenia Pracowniczego w celu uzyskania w przyszłości domku jednorodzinnego w M. Powód zamierzał w przyszłości zamieszkać z żoną w tym domku. Wszelkie opłaty i wkłady pieniężne były zgodnie z oświadczeniami powoda uiszczane przez niego. W 1972 r. powód uzyskał inne mieszkanie kwaterunkowe przy ul. (...) w W. i wkrótce po otrzymaniu przydziału mieszkanie to wykupił na własność. Pozwane Zrzeszenie w 1972 r. przydzieliło Elżbiecie K. segment mieszkalny nr 100 w Osiedlu Mieszkaniowym w M. W listopadzie 1973 r., powód, działając za córkę, przejął od Spółdzielczego Zrzeszenia dom w M. przy ul. (...). W budynku tym została zameldowana Elżbieta K., która w 1971 r. wyszła za mąż, oraz jej mąż. Faktycznie zamieszkał w tym segmencie powód, który wykańczał dom i zagospodarowywał otoczenie. Elżbieta K. wraz z mężem zamieszkiwała w jednym z pokoi przy ul. (...) w W. Małżonkowie, wobec nieporozumień pomiędzy zięciem i powodem, dążyli do uzyskania odrębnego mieszkania. W tym celu druga córka powoda - pozwana Bożena K. - scedowała swe uprawnienia wynikające z założonej dla niej wcześniej przez powoda książeczki mieszkaniowej z wkładem ok. 110.000 zł na rzecz siostry Elżbiety. Natomiast Elżbieta K. w 1974 r. złożyła w pozwanym Zrzeszeniu pismo z wnioskiem o skreślenie jej z listy członków i wpisanie w jej miejsce pozwanej Bożeny K. Równocześnie scedowała na rzecz pozwanej cały swój wkład budowlany. W dniu 9.X.1975 r. pozwana - po złożeniu stosownego oświadczenia - została przyjęta w poczet członków Spółdzielczego Zrzeszenia i uzyskała przydział przedmiotowego budynku nr 100 przy ul. (...). Powód w dalszym ciągu mieszkał w tym segmencie. Wobec powstałych nieporozumień pomiędzy powodem i jego żoną w 1977 r. z inicjatywy żony i córek zmieniono zamki w domu w M. i od tej pory powód został pozbawiony możliwości korzystania z budynku oraz zaprzestał spłacania rat kredytu, do czego zobowiązał się w uprzednio złożonym w pozwanym Zrzeszeniu piśmie. W grudniu 1977 r. został orzeczony rozwód małżeństwa powoda. W domu w M. zamieszkują Elżbieta K. wraz z mężem i dzieckiem. Powód mieszka w W. przy ul. (...), tam również zamieszkuje pozwana wraz z dzieckiem oraz była żona powoda.Sąd Wojewódzki wskazał, iż dla uwzględnienia roszczenia powoda należałoby się oprzeć na konstrukcji umowy zlecenia. Ustalony stan faktyczny, zdaniem Sądu, dawałby podstawę do przyjęcia, że umowa taka została zawarta w sposób dorozumiany, zaangażowanie bowiem powoda w sprawę budowy domu i zagospodarowanie domu przy równoczesnym braku zainteresowania ze strony córek wykraczało poza normalne działanie związane z wyposażeniem córek. Jednakże z powołaniem się na orzeczenie SN z dnia 19.VII.1977 r. I CR 252/77 Sąd Wojewódzki uznał, iż w następstwie umowy zlecenia zleceniodawca nie może się stać członkiem spółdzielni budownictwa mieszkaniowego i nabyć prawa do lokalu spółdzielczego. Także w spółdzielczych zrzeszeniach budowy domów jednorodzinnych, w których powstaje nie spółdzielcze prawo do lokalu, lecz prawo używania domu, a następnie prawo do przewłaszczenia domu i przeniesienia na rzecz członków uprawnień, o nabyciu tych uprawnień, decydują w ostateczności cechy podmiotowe członka. Przeto żądania pozwu jako nie uzasadnione oddalił.W rewizji opartej na podstawie art. 368 pkt 1 k.p.c., powód wniósł o zmianę powyższego wyroku i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W powołanym przez Sąd Wojewódzki orzeczeniu I CR 252/77, z dnia 19.VII.1977 r. (OSNCP 1978, z. 4, poz. 75) Sąd Najwyższy wskazał, iż zleceniodawca w następstwie umowy zlecenia nie może stać się członkiem spółdzielni budownictwa mieszkaniowego i nabyć prawa do lokalu spółdzielczego; umowa taka jest nieważna (art. 58 k.c.). Do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego - stosownie do art. 135 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 21, poz. 61 z późn. zm.) - oprócz spółdzielni mieszkaniowych i spółdzielni budowlano-mieszkaniowych zalicza się również spółdzielcze zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych. Zachodzą istotne różnice między charakterem obu pierwszych typów spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, w których realizowane jest powstanie spółdzielczego prawa do lokalu, a spółdzielczym zrzeszeniem budowy domów jednorodzinnych, które ma w zasadzie charakter przejściowy, a w ramach którego realizowane jest prawo członka do przeniesienia na niego - po przeprowadzeniu rozliczenia - własności wzniesionego domu i wcześniejsze oddanie domu do używania, jeżeli z ustawy i statutu wynika taka możliwość. Jednakże w każdym typie spółdzielni budownictwa mieszkaniowego realizowane w jego ramach prawa spółdzielcze są ściśle związane z członkostwem, a zatem z prawem o charakterze osobistym, nieprzenoszalnym.Przeto podstawy wyrażonej w powołanym orzeczeniu SN z dnia 19.VII.1977 r. tezy, którą Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, usprawiedliwiają stanowisko, iż niedopuszczalne jest również nabycie w drodze umowy zlecenia praw spółdzielczych w ramach zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych. Jak to wskazano w uzasadnieniu tego orzeczenia SN, jest rzeczą oczywistą, że nie można poprzez zawarcie umowy zlecenia stać się członkiem spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, a jest nią również spółdzielcze zrzeszenie budowy domów jednorodzinnych. Przedmiotem zlecenia może być dokonanie określonej czynności prawnej jednostronnej oraz dwustronnej (zawarcie umowy), z wyjątkiem jednak tych, których dokonać można osobiście (por. np. art. 944 § 2 k.c.). Nie można się zatem wyręczyć za pomocą zlecenia w dokonaniu czynności niezbędnej do tego, aby stać się członkiem spółdzielni (por. art. 13 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach).Przytoczone wskazania prowadzą do wniosku, iż umowa, według której przyjmujący zlecenie miałby złożyć oświadczenie konieczne do uzyskania członkostwa spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych i uzyskać przysługujące członkowi prawa, następnie zaś przenieść nabyte z tytułu członkostwa prawa na zleceniodawcę, jest nieważne (art. 58 k.c.).Przeto bezskuteczne jest powoływanie się powoda na umowę zlecenia jako podstawę żądania pozwu. Także bowiem przy założeniu, że umowa taka została zawarta, powództwo - jak to trafnie przyjął Sąd Wojewódzki - wobec nieważności tej umowy podlegało oddaleniu.Z przytoczonych zasad należało rewizję oddalić. Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.