I CR 469/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Bryl. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stefanii O. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ciechanowie z dnia 26 maja 1980 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i kosztach sądowych (pkt I i III sentencji) i w uchylonym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Ciechanowie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka jest właścicielką użytkowanej pod uprawę warzyw położonej w R. działki gruntu o powierzchni 1,68 ha, z których - według twierdzeń przytoczonych w pozwie - 1 ha (w tym 0,5 ha całkowicie) jest zalewany wodami opadowymi na skutek podwyższenia przez pozwaną terenu na sąsiedniej działce, przeznaczonej na bazę gospodarczą, co w następstwie "uniemożliwia swobodny odpływ wody powierzchniowej z działki powódki".Na tej podstawie powódka wystąpiła w dniu 2.VIII.1978 r. o zasądzenie od pozwanej tytułem odszkodowania za utracone plony w latach 1974-1977 kwoty 208.000 zł z odsetkami i kosztami.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do wysokości 271.715 zł z 8% od daty pozwu, umorzył zaś postępowanie - wobec cofnięcia pozwu w tej części - powyżej tej kwoty i orzekł o kosztach procesu i kosztach sądowych. Według dokonanych ustaleń należne powódce za okres trzech lat (1975, 1976 i 1977) odszkodowanie obejmuje straty z tytułu utraty i zmniejszenia plonów z uprawy na powierzchni 1 ha pomidorów, fasoli i selerów, określone - według nie kwestionowanej przez strony opinii biegłego P.H. - na kwotę w wysokości zasądzonej, zarzut zaś przyczynienia się powódki do szkody przez prowadzenie upraw wysoko dochodowych uznał za bezzasadny. Za szkodę pozwana odpowiada na podstawie art. 416 k.c., zawiniła bowiem niepodjęcie właściwych środków, które przy podwyższeniu terenu bazy zapobiegłyby szkodzie.Rozpoznając rewizję pozwanej, opartą na zarzucie niedopuszczalności w sprawie drogi sądowej w związku z art. 36-38 prawa wodnego, a w każdym razie na zarzucie wadliwości ustaleń co do wysokości szkody i nieuwzględnienia przyczynienia się powódki do powstania szkody (art. 368 pkt 1, 2 i 5 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zmiana stanu wody na gruncie przez właściciela gruntu wchodzi w zakres zwykłego korzystania z wody i nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego (art. 50 w związku z art. 20 i 53 pr. wodnego z 1974 r.).Zmiana stanu wody przy braku szkodliwego jej oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, jak również zmiana stanu istniejącego krócej niż lat pięć, jeżeli nawet zmiana ta mogła szkodliwie oddziaływać na nieruchomości sąsiednie, nie jest przez prawo wodne (art. 50 ust. 1) zakazana i w tym zakresie podjęte przez właściciela gruntu działanie nie wywołuje żadnych skutków prawno-administracyjnych. Nie wyłącza to jednak wyrządzenia - w następstwie dokonanej zmiany - szkody właścicielom gruntów sąsiednich, a jeżeli szkoda została zawiniona - obowiązki jej naprawienia na ogólnych zasadach odpowiedzialności za czyny niedozwolone (art. 415 i nast. k.c., art. 1 i 2 § 1 k.p.c.).Zmiana istniejącego co najmniej od pięciu lat stanu wody na gruncie, jeżeli zmiana ta szkodliwie wpływa na nieruchomości sąsiednie, zobowiązuje naczelnika gminy do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego (co nastąpiło w sprawie) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a gdyby wykonanie to było gospodarczo nieuzasadnione, do wydania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty odszkodowania (art. 50 ust. 1 i 2 pr. wodnego). Także i w tym przypadku właściciel gruntu, który dokonał zmiany stanu wody, jeżeli spowodowało to z jego winy szkodę na gruntach sąsiednich, będzie zobowiązany - niezależnie od skutków określonych w art. 50 ust. 2 pr. wodnego. - do jej naprawienia na ogólnych zasadach odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i nast. k.c.). Obowiązek nałożony decyzją naczelnika gminy w granicach określonych powołanym przepisem art. 50 ust. 2 nie wyłącza obowiązku właściciela naprawienia szkody, za którą odpowiada według prawa cywilnego i dla dochodzenia roszczeń z tego tytułu właściwa jest droga sądowa (art. 1 i 2 § 1 k.p.c.).Na powódce spoczywa zatem ciężar dowodu winy pozwanej (art. 416 lub 430 k.c. w związku z art. 6 k.c.) w spowodowaniu szkody, której naprawienia dochodzi.Powódka ograniczyła roszczenie do odszkodowania za okres lat trzech (1975, 1976 i 1977). Według twierdzeń pozwu wysokość szkody za ten okres określa kwota 231.600 zł (37.200 x 3 + 40.000 x 3), według opinii biegłego inż. P.H. (k. 70, 86-98) - kwota 271.745 zł. Ocena mocy dowodowej powyższej opinii nie czyni zadość wymaganiom art. 233 § 1 k.p.c., w szczególności wobec nierozważenia przez biegłego wysokości dostaw przez powódkę w spornym okresie produkcji zakontraktowanej. Przy całkowitym zalaniu wodami opadowymi 0,5 ha (ze spornego 1 ha) i częściowym zalaniu pozostałych 0,5 ha powódka dostarczyła z upraw objętych szkodą (selery, pory, pomidory i fasola) - według oświadczeń kontraktującej spółdzielni - np. fasoli w latach 1975 i 1977 powyżej 100%, szpinaku w 1977 r. - powyżej 100% i w 1976 r. 82%, porów w 1977 r. - 84%, co mogłoby wskazywać na kształtowanie się strat w uprawach nie w takim zakresie, jaki przyjął biegły w ustnym uzupełnieniu swej opinii na rozprawie w dniu 26.V.1980 r. Przy ponownym rozważaniu opinii nie może być pominięta realizacja w spornym okresie dostaw upraw zakontraktowanych przy uwzględnieniu twierdzeń w pozwie przytoczonych i ewentualnie uzupełnionych w tym przedmiocie w drodze przesłuchania powódki.Powódka jest związana wieloletnią umową kontraktacji upraw specjalistycznych i na ten cel przeznaczyła objętą sporem działkę, której połowę, częściowo tylko zalewaną, wykorzystuje (też częściowo) pod uprawę, uzyskując odpowiednio mniejsze plony. W tym działaniu powódki brak przyczynienia się do powstania szkody (art. 362 k.c.), użytkowanie bowiem działki stosownie do możliwości jej wykorzystania pod uprawy kontraktowanych roślin zmniejsza, a nie powiększa rozmiary szkody, jednocześnie pozwala powódce na wywiązanie się, choćby tylko częściowe, z nałożonych w umowie kontraktacji obowiązków producenta.Z przytoczonych więc względów, gdy nie wszystkie okoliczności sprawy istotne do jej rozstrzygnięcia zostały w sprawie należycie wyjaśnione, a wskazane uchybienia procesowe mogą mieć wpływ na jej wynik, należało na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 pkt 3 i 5 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, orzekając jak w sentencji.