III CZP 15/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Bryl, K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniego S. z udziałem Kazimierza S., Stanisławy K. i Teresy F. o dział spadku po Helenie S. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu postanowieniem z dnia 7 lutego 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobierca dziedziczący gospodarstwo rolne i mieszkający w nim w chwili działu spadku zachowuje uprawnienia przewidziane w art. 1083 § 1 k.c., jeżeli w wyniku tego działu nie otrzymał tego gospodarstwa w całości lub części z powodu braku uprawnień do jego otrzymania przewidzianych w art. 1070 i 1071 k.c. oraz jeżeli nie odpowiada warunkom przewidzianym do otrzymania spłat, zgodnie z treścią przepisu art. 1075 k.c. w związku z art. 216 § 1 k.c.?"podjął następującą uchwałę:Spadkobierca gospodarstwa rolnego zachowuje na podstawie art. 1083 k.c. uprawnienia do dalszego zamieszkiwania w tym gospodarstwie także wtedy, gdy nie odpowiada przewidzianym w art. 1075 k.c. warunkom do otrzymania spłat. Uzasadnienie faktycznePozostały w spadku po Helenie S., zmarłej dnia 15.X.1975 r., udział w gospodarstwie rolnym, stanowiącym własność jej i jej męża, Antoniego S., na zasadzie wspólności ustawowej, odziedziczyli: Antoni S. i dzieci spadkodawczyni: Stanisława K. i Kazimierz S., każdy w 1/3 części.W sprawie o dział spadku po Helenie S. Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 3 sierpnia 1979 r. przyznał Antoniemu S. na wyłączną jego własność udział spadkodawczyni w gospodarstwie rolnym, przedmioty urządzenia domowego i inwentarz martwy z jednoczesnym zasądzeniem od Antoniego S. na rzecz jego córki, Stanisławy K., kwoty 26.674 zł tytułem spłaty jej udziału w spadku. Tym samym postanowieniem sąd spadku nakazał Kazimierzowi S., który mieszka w spadkowym domu, zajmując wraz z rodziną jeden pokój, a który utracił prawo do gospodarstwa rolnego i spłaty (art. 1071 i 1075 k.c.), opuszczenie gospodarstwa w terminie do dnia 3 sierpnia 1984 r. (art. 1083 k.c.).Rozpoznając wniesioną od powyższego postanowienia, m. in. także co do przyznania Kazimierzowi S. prawa dalszego zamieszkiwania w spadkowym gospodarstwie, rewizję wnioskodawcy, Antoniego S., Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. powołane w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Spadkobierca gospodarstwa rolnego zachowuje stosownie do art. 1083 § 1 k.c. uprawnienie do dalszego zamieszkiwania w tym gospodarstwie, jeżeli przy dziale spadku nie otrzymał spadkowego gospodarstwa w całości lub w części oraz jeżeli mieszkał w nim co najmniej w chwili działu (por. OSNCP 1969, z. 6, poz. 103, z. 12, poz. 232).Zachowanie powyższego uprawnienia ustawa nie uzależnia od żadnych dalszych przesłanek. Ani uzyskanie spłaty, ani jej utrata (brak prawa do spłaty - por. art. 1075 k.c.) nie wyłącza prawa spadkobiercy gospodarstwa rolnego - przy zachowaniu wymogów art. 1083 k.c. - do dalszego zamieszkiwania w tym gospodarstwie. Nie wynika to bowiem ani z treści, ani z celu powołanego przepisu.Otrzymanie spłaty z reguły nie zmienia zasadniczo sytuacji mieszkaniowej spadkobiercy, pozbawionego - w całości lub w części - gospodarstwa rolnego, w którym dotąd mieszkał, tym bardziej brak w ogóle prawa do spłaty.Niezachowanie prawa do spłaty nie pozbawia również spadkobiercy gospodarstwa rolnego przymiotu spadkobiercy dziedziczącego to gospodarstwo, nie wyłącza więc także tej przesłanki stanowiącej zgodnie z art. 1083 § 1 k.c. o zachowaniu prawa do dalszego zamieszkiwania w gospodarstwie.Prawo do spłaty (lub jej otrzymanie), jak również brak lub utrata tego prawa (art. 1075 k.c.) nie pozostają w żadnym związku z uprawnieniem spadkobiercy do dalszego zamieszkiwania w spadkowym gospodarstwie rolnym. Są to uprawnienia od siebie niezależne i nawzajem przez siebie nie uwarunkowane.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.