II UZP 36/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Marianny i Stanisława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o wyższą grupę inwalidztwa do renty za gospodarstwo rolne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 28 października 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy od decyzji oddziałów ZUS stwierdzających brak uprawnień do renty za gospodarstwo rolne z powodu niezaliczenia przez KIZ co najmniej do drugiej grupy inwalidów przysługuje odwołanie do Sądu?"powziął następującą uchwałę:Od decyzji oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzającej brak uprawnień do emerytury lub renty inwalidzkiej za gospodarstwo rolne wobec niezaliczenia przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia co najmniej do drugiej grupy inwalidów przysługuje odwołanie do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Stanisław S., urodzony 4 listopada 1912 r., złożył w dniu 4 maja 1978 r. kartę informacyjną (wniosek) w sprawie emerytury - renty inwalidzkiej dla rolnika podlegającego ustawie z dnia 27 października 1977 r. (w której nie skreślono zbędnych słów). Wymieniony wskazał jednocześnie, że gospodarstwo rolne prowadzi wspólnie z żoną Marianną S. urodzoną w dniu 5 sierpnia 1923 r.Organ rentowy poddał oboje małżonków badaniu przez Obwodową Komisję do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, a następnie w dniu 15 lipca 1978 r. zawiadomił ich, że renta inwalidzka nie zostanie im przyznana nawet w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego następcy wobec tego, że OKIZ zaliczyła oboje małżonków tylko do III grupy inwalidów.Wymienieni złożyli odwołanie od powyższej decyzji do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który przedstawił zagadnienia prawne wymienione wyżej do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę o treści przytoczonej w sentencji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzyskanie przez rolnika renty inwalidzkiej (a w okresie przejściowym do 1 lipca 1980 r. także emerytury) po przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy jest uzależnione m.in. od zaliczenia go do I lub II grupy inwalidów (art. 10 i art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 32, poz. 140 - oznaczonej dalej jako "ustawa z dnia 27 października 1977 r.").Ustalenie, że rolnik był inwalidą I lub II grupy należy do organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 32 i 36 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w związku z art. 12 i 13 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm. - oznaczonej dalej jako "ustawa o p.z.e.").Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosując odpowiednio przepis § 51 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347), kieruje rolnika na badania przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia na podstawie karty informacyjnej (wniosku) oraz dołączonego do niej zaświadczenia lekarskiego, pomimo niewykazania przez niego wszystkich okoliczności niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń. Podjęcie bowiem przez rolnika dalszych czynności dla wykazania uprawnień do świadczeń może okazać się bezprzedmiotowe, jeśli nie zostanie on zaliczony do odpowiedniej grupy inwalidów.W myśl § 2 wymienionego wyżej rozporządzenia oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 sierpnia 1968 r. w sprawie ustroju, zakresu działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu odwoławczego oraz nadzoru nad działalnością tych komisji (Dz. U. Nr 31, poz. 206) oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest władny do wydania decyzji odmownej w przedmiocie praw rolnika do emerytury lub renty inwalidzkiej, uzależnionych od zaliczenia go do I lub II grupy inwalidów w przypadku, gdy KIZ zaliczyła rolnika prawomocnym orzeczeniem tylko do III grupy inwalidów.W takim przypadku zbędne byłoby zobowiązywanie rolnika do podejmowania dalszych czynności zmierzających do przekazania gospodarstwa, skoro brak inwalidztwa odpowiedniej grupy uniemożliwia uzyskanie prawa doświadczeń z ustawy z dnia 27 października 1977 r.Jak wynika z akt sprawy oraz stanowiska pozwanego Zakładu wyrażonego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, organy rentowe stosowały różne formy w przedmiocie zajęcia stanowiska co do braku warunków do uzyskania przez rolnika prawa do żądanego świadczenia.Początkowo zawiadomiono zainteresowanych pismem informacyjnym o braku uprawnień, a następnie zaczęto wydawać decyzje w formie określonej przepisami. W związku z tym należy podnieść, że niezależnie od tego, w jakiej formie organ rentowy zajął stanowisko w przedmiocie braku przesłanek do uzyskania przez rolnika prawa do świadczeń, należy uznać je za decyzję w rozumieniu art. 90 ust. 1 ustawy o p.z.e., skoro w istocie w stanowisku tym zawarta jest odmowa prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych.Wydanie decyzji przez organ rentowy w tym stadium postępowania uzasadnia fakt, iż wniosek o świadczenia został przesłany temu organowi oraz że dalsze postępowanie nie mogłoby wpłynąć na zmianę sytuacji rolnika co do nabycia przez niego prawa do świadczeń.Ponadto w myśl § 6 i 8 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 sierpnia 1968 r. oraz art. 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o utworzeniu Komitetu Pracy i Płac oraz o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej (Dz. U. Nr 20, poz. 119 z późn. zm.) tylko od decyzji organu rentowego, opartej na ustaleniach KIZ, przysługuje odwołanie do Sądu. Wydanie więc decyzji przez oddział Zakładu umożliwia poddanie kontroli sądowej trafności orzeczeń KIZ, które stanowią dowód w kwestii istnienia inwalidztwa określonej grupy (lub jego braku).Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że jeśli oddział Zakładu stwierdził brak uprawnień rolnika do emerytury lub renty inwalidzkiej ze względu na niezaliczenie go do określonej grupy inwalidzkiej, to niezależnie od tego, w jakiej formie to uczynił, stwierdzenie to uznać należy za decyzję, od której przysługuje odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Nie wyczerpuje to jednak problemów, jakie w związku z tym istnieją. Następny bowiem problem, jaki się nasuwa, to kwestia, jakiej treści wyrok Sąd powinien wydać w przypadku, jeśli opinia biegłych sądowych uzasadniałaby zaliczenie rolnika do I lub II grupy inwalidów.Treść art. 61 i 62 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) nie pozwala na rozstrzygnięcie powstałego problemu. Sąd bowiem w takiej sytuacji nie mógłby orzec o przyznaniu świadczeń rolnikowi wobec nieprzekazania następcy gospodarstwa rolnego. Uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie znajduje uzasadnienia w treści art. 63 wymienionej ustawy.W związku z tym rozwiązania tego problemu należy poszukiwać w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, które w myśl art. 72 wymienionej ustawy mają zastosowanie w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych.Kwestia ta - jak wyżej wykazano - nie została unormowana wymienioną ustawą z dnia 24 października 1974 r.Stosownie więc do art. 189 k.p.c. w związku z art. 72 ustawy w przypadku ustalenia w postępowaniu sądowym, że rolnik jest inwalidą I lub II grupy, sąd powinien zmienić decyzję organu rentowego i ustalić, że rolnik jest inwalidą określonej grupy.Takie ustalenie zawarte w sentencji wyroku wiąże organ rentowy w dalszym postępowaniu w sprawie.Z tych powodów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.