II CR 480/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa Włodzimierza P. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Wodno-Kanalizacyjnemu w G. o zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneW sprawie jest bezsporne, że pozwane Przedsiębiorstwo ubiegało się o wywłaszczenie nieruchomości powoda z wyłączeniem między innymi obszaru niezbędnego do użytkowania znajdującego się na tej nieruchomości budynku mieszkalnego i kotłowni. Jednakże nie można było dokonać wydzielenia obszaru jako działki siedliskowej, gdyż okazało się, że powód wzniósł wspomniane obiekty bez uzyskania pozwolenia na budowę. Decyzją organu administracji państwowej z dnia 7.IV.1978 r. nastąpiło przejęcie na własność Państwa budynku i kotłowni bez odszkodowania, z powołaniem się na art. 37 pr. budowl. W protokole ugody z dnia 26.V.1978 r. strony postanowiły, że w razie uchylenia powołanej decyzji Przedsiębiorstwo zapłaci powodowi za budynek i kotłownię 190.052 zł. Następnie aktem notarialnym z dnia 5.VI.1978 r., zawartym w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej, powód sprzedał Przedsiębiorstwu całą nieruchomość jako nie zabudowaną. Wreszcie decyzja organu administracji państwowej wyższego stopnia z dnia 18.XII.1978 r. uchyliła decyzję z dnia 7.IV.1978 r., jako niewykonalną i nieważną.Powód wystąpił o zasądzenie od Przedsiębiorstwa 190.052 zł. Sąd Wojewódzki nie uwzględnił żądania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W odniesieniu do dochodzenia odszkodowania za część składową przedmiotu wywłaszczenia droga sądowa byłaby niedopuszczalna (np. postanowienie z dnia 12.VII.1972 r., OSNCP 1973, poz. 63). Jednakże co do roszczenia powoda, jako opartego na tytule umownym, mianowicie na protokole ugody z dnia 26.V.1978 r., stanowiącym w istocie umowę, nie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, wobec czego roszczenie to może być dochodzone przed sądem.Dla umowy zobowiązującej do zapłaty sumy pieniężnej, jaką jest umowa z dnia 26.V.1978 r., ustawa nie zastrzega formy szczególnej, zwłaszcza formy aktu notarialnego.Wspomniana umowa nie jest sprzeczna z art. 9 ustawy wywłaszczeniowej, powód bowiem nie wzniósł budynku mieszkalnego i kotłowni w celu uzyskania wyższego odszkodowania. Z kolei § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 1962 r. w sprawie zasad odszkodowania za wywłaszczenie prawa wieczystego użytkowania (Dz. U. Nr 26, poz. 118), mając na względzie, że Państwo pozostaje właścicielem gruntu, wyłącza odszkodowanie nie tylko za budynki i urządzenia wzniesione przez wieczystego użytkownika bez pozwolenia budowlanego, lecz także za nakłady przez niego poczynione na gruncie w sposób niezgodny z przeznaczeniem gruntu. Z powołanego przepisu jako szczególnego nie wypływa wniosek, że w razie wywłaszczenia polegającego na odjęciu własności art. 8 ustawy wywłaszczeniowej uzależnia odszkodowanie za obiekt budowlany od istnienia pozwolenia na budowę. Według zasad ogólnych każdy obiekt budowlany przedstawia stosowną wartość dopóty, dopóki nie nastąpi jego rozbiórka.Umowa więc z dnia 26 maja 1979 r. nie pozostaje w sprzeczności z ustawą (art. 58 § 1 k.c.).Gdyby Przedsiębiorstwo nie ubiegało się o wywłaszczenie nieruchomości, stanowiącej składnik gospodarstwa ogrodniczego, to przy założeniu, że zachodziłaby podstawa do wydania decyzji nakazującej przymusową rozbiórkę budynku i kotłowni, względy społeczno-gospodarcze przemawiałyby za udzieleniem zezwolenia na czasowe wykorzystywanie tych obiektów. W sytuacji zaś wynikłej z ubiegania się przez Przedsiębiorstwo o wywłaszczenie nieruchomości powoda przesłanki art. 37 ust. 11 pr. budowl. nie były spełnione, a na podstawie ust. 2 tego przepisu organ administracji państwowej mógł wydać decyzję o przymusowej rozbiórce budynku i kotłowni, ale takiej decyzji nie wydał, organ administracji wyższego stopnia zaś uchylił decyzję o przejęciu tych obiektów na własność Państwa bez odszkodowania. Jeżeli przeto własność nieruchomości przeszła na Skarb Państwa i z tego właśnie tytułu Skarb Państwa stał się właścicielem budynku i kotłowni jako części składowych nieruchomości, a co do tych obiektów nie ma decyzji nakazującej ich przymusową rozbiórkę, to zobowiązanie do zapłaty za te obiekty nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.Tym samym i umowa z dnia 30.V.1978 r. nie jest sprzeczna z wymienionymi zasadami (art. 58 § 2 k.c.).Z punktu widzenia zatem przepisu art. 58 k.c. umowa z dnia 26.V.1978 r. okazuje się ważna.Wspomniana umowa nie uzależnia zapłaty za budynek i kotłownię od uzyskania przez powoda pozwolenia na ich budowę. Skoro zaś warunek zastrzeżony w tej umowie ziścił się, mianowicie nastąpiło uchylenie decyzji z dnia 7.IV.1978 r. przejmującej na własność Państwa budynek i kotłownię bez odszkodowania, Przedsiębiorstwo byłoby obowiązane zapłacić powodowi za te obiekty 190.052 zł.Jednakże wyłania się kwestia, czy jeżeli pozwane Przedsiębiorstwo stanowi przedsiębiorstwo w rozumieniu dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), umowa z dnia 26.V.1978 r. została zawarta ze strony Przedsiębiorstwa przez osoby upoważnione w rozumieniu art. 16 tego dekretu, w szczególności - czy główny księgowy był zastępcą dyrektora lub pełnomocnikiem Przedsiębiorstwa.Ze względu na potrzebę wyjaśnienia wymienionej kwestii zaskarżony wyrok ulega uchyleniu (art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c.).