II KR 1/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sutkowski. Sędziowie: J. Borodej, J. Szamrej (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Borkowska-Grabiec.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 1979 r. sprawy Romana S., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 2 i 3 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 24 października 1978 r.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Legnicy wyrokiem z dnia 24 października 1978 r. skazał Romana S. na podstawie art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 2 i 3 k.k. na karę 9 lat pozbawienia wolności (...) z orzeczeniem w myśl art. 62 § 2 k.k. nadzoru ochronnego na okres 4 lat za to, że w nocy z dnia 18 na dzień 19 listopada 1977 r. w K., mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania postępowaniem oraz działając z przekroczeniem granic obrony koniecznej i będąc już wielokrotnie karany, w zamiarze pozbawienia życia uderzył Kazimierza K. metalowym kluczem maszynowym o wadze 4,25 kg w głowę oraz już nieprzytomnego zrzucił z wysokości 4 m głową w dół do wybetonowanego rowu, co w konsekwencji spowodowało jego zgon między innymi na skutek doznanej rany tłuczono-miażdżonej głowy połączonej z włamaniem kości czaszki i uszkodzeniem mózgu oraz promieniście ułożonych wieloodłamowych załamań kości pokrywy i podstawy czaszki (...).Od tego wyroku oskarżony Roman S. wniósł rewizję (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podjęta w rewizji próba wykazania, że oskarżony dopuścił się czynu mu przypisanego działając w obronie koniecznej bez przekroczenia jej granic, jest oczywiście chybiona. Próba ta bowiem przyjmuje całkiem dowolnie założenie, że oskarżony Roman S. ograniczył się tylko do jednorazowego uderzenia Kazimierza K. kluczem maszynowym o wadze 4,25 kg w głowę wówczas, gdy z nie kwestionowanych i trafnych ustaleń faktycznych Sądu Wojewódzkiego wynika, że napaści ze strony tegoż Kazimierza K., polegającej na uderzeniu gołą ręką w twarz, przeciwstawił on co najmniej dwukrotne uderzenia go wspomnianym kluczem w głowę ze znaczną siłą, a ponadto że w czasie, gdy ten jeszcze żył, zaciągnął go na podwórze i rzucił głową w dół do wybetonowanego rowu z wysokości 4 m.W tych warunkach Sąd Wojewódzki słusznie uznał, że oskarżony dopuścił się czynu mu przypisanego działając z przekroczeniem granic obrony koniecznej, i trzeba podkreślić, że owe przekroczenie przez niego granic obrony koniecznej było dość rażące.Słusznie też Sąd Wojewódzki uznał, że oskarżony, działając w przedstawiony wyżej sposób, przewidywał możliwość wywołania skutku w postaci śmierci Kazimierza K., i na to się godził, a zatem że - wywołując taki właśnie skutek - dopuścił się czynu mu przypisanego, zakwalifikowanego trafnie z art. 148 § 1 k.k. (...).W związku z ujawnieniem na rozprawie rewizyjnej nadesłanego przez Prokuratora Rejonowego w Legnicy pisma matki pokrzywdzonego Stanisławy K., w którym informuje ona, że nie została zawiadomiona ani o przesłaniu aktu oskarżenia do sądu, ani też o terminie rozprawy w celu umożliwienia jej dochodzenia roszczeń cywilnych, Sąd Najwyższy stwierdza, że wymieniona osoba, która - w myśl art. 43 k.p.k. - mogła wykonywać prawa pokrzywdzonego, istotnie nie została zawiadomiona przez prokuratora o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu Wojewódzkiego w Legnicy. Uchybienie to stanowiące oczywistą obrazę art. 297 § 2 k.p.k. nie zostało naprawione przez sąd pierwszej instancji w trybie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. i tym samym wyłączyło możliwość ewentualnego wytoczenia przez Stanisławę K. powództwa cywilnego w celu dochodzenia od oskarżonego w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa oraz wystąpienia z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze oskarżyciela posiłkowego.Uchybienie procesowe polegające na niezawiadomieniu ujawnionego pokrzywdzonego o przesłaniu aktu oskarżenia do sądu lub o terminie rozprawy przed sądem pierwszej instancji oraz wynikające z tego uchybienia niekorzystne dla niego skutki nie mogą jednak ulec konwalidacji w stadium postępowania odwoławczego. Zawiadomienie bowiem takiego pokrzywdzonego w stadium postępowania odwoławczego o toczącym się procesie karnym nie doprowadziłoby do wystąpienia przez niego w tym stadium postępowania sądowego w charakterze oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego, skoro - zgodnie z art. 44, 45 § 1 i art. 52 k.p.k. - dopuszczenie pokrzywdzonego w charakterze oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego do udziału w postępowaniu karnym jest możliwe tylko w wypadku podjęcia przez niego wskazanych w powołanych wyżej przepisach czynności do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego w pierwszej instancji. Uchybienie to nie może też skutkować uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wówczas, gdy nie został on zaskarżony na niekorzyść oskarżonego i nie ma żadnych podstaw do kwestionowania zawartego w wyroku rozstrzygnięcia co do jego odpowiedzialności karnej.Trzeba przy tym wyjaśnić, że istniejąca obecnie niemożność dochodzenia przez matkę pokrzywdzonego roszczeń cywilnych w postępowaniu karnym nie wyłącza możliwości dochodzenia przez nią takich roszczeń w postępowaniu cywilnym.