II KR 25/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Borodej, H. Szwaczkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Woźniacki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 1979 r. sprawy Zdzisława T. i innych, oskarżonych z art. 208 k.k., z powodu rewizji złożonej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 14 września 1978 r.(...) utrzymał tenże wyrok co do oskarżonego Zdzisława T. w całości w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneW sprawie niniejszej prokurator oskarżył między innymi nieletniego Zdzisława T., że w okresie od dnia 21 stycznia 1978 r. do dnia 28 lutego 1978 r. w J., K. i T., działając z rozeznaniem, wspólnie oraz w porozumieniu z Adamem P., Markiem W., Markiem S., Krzysztofem M. i nieletnim Andrzejem K. oraz w warunkach przestępstwa ciągłego, dokonywał włamań do WPHW w J. i K., mieszkania Urszuli S., sklepu nr 78 WSS w J., sklepu nr 60 "Jutrzenka" w J., sklepu nr 29 WSS w J., sklepu nr 1 GS "Samopomoc Chłopska" w J., pawilonu handlowego w T., usiłował dokonać kradzieży z włamaniem do sklepu nr 110 WSS w J. i sklepu nr 7 WSS w J. oraz pawilonu handlowego nr 83 WSS w W. w ten sposób, że wybijał wspólnie z tymi osobami szyby w oknach lub drzwiach albo wyłamywał je i po dostaniu się do wnętrza zabrał w celu przywłaszczenia towary i pieniądze na szkodę: WSS w J. w wysokości 137.972 zł, WPHW w J. w wysokości 9.361 zł, WPHW w K. w wysokości około 2.000 zł, Urszuli S. w wysokości 1.190 zł oraz Wojciecha K. w wysokości 500 zł, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 201, 208 i 11 § 1 k.k. w związku z art. 208 k.k. oraz w związku z art. 58 k.k. i w 10 § 2 k.k. (...).Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 14 września 1978 r. uznał oskarżonego Zdzisława T. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, przyjmując, że wymienieni oskarżeni zagarnęli mienie na szkodę WSS "Społem" w J. w wysokości 91.000 zł, a na szkodę GS "Samopomoc Chłopska" w J. w wysokości nie mniejszej niż 5.000 zł, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 201, 208 i art. 11 §1 w związku z art. 28 k.k. oraz w związku z art. 58 k.k., i za to na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. i art. 58 k.k. w związku z art. 70 k.k. z 1932 r. skazał Zdzisława T. na umieszczenie w zakładzie poprawczym, przyjmując, że działał z rozeznaniem (...). Na podstawie art. 363 § 1 i 2 k.p.k. zasądził solidarnie od Zdzisława T., Adama F. i Marka W. 48.038 zł z 8% od dnia 14 lipca 1978 r. na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Oddział w J., przy czym odpowiedzialność Adama P. i Marka W. ograniczył do kwoty po 2.500 zł (...) i zasądził solidarnie od Zdzisława T., Marka W. i Marka S. 45.964 zł z 8% od dnia 20 lutego 1978 r. na rzecz WSS "Społem" w J. (...), a od Zdzisława T. na rzecz GS "Samopomoc Chłopska" w J. zasądził 5.000 zł z 8% od dnia 27 lutego 1978 r. (...).Od tego wyroku wniósł rewizję prokurator na korzyść oskarżonego Zdzisława T. (...).W rewizji prokurator zarzucił co do oskarżonego Zdzisława T. obrazę art. 363 § 3 k.p.k., polegającą na zasądzeniu od wyżej wymienionego nieletniego odszkodowania pieniężnego na rzecz pokrzywdzonych jednostek gospodarki uspołecznionej w wysokości 115.138,62 zł, jakkolwiek w świetle art. 363 § 4 k.p.k. w związku z art. 475 § 1 k.p.k. z 1928 r. zasądzenie takiego odszkodowania jest niedopuszczalne (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora wniesiona na korzyść oskarżonego Zdzisława T. nie jest zasadna.Wprawdzie rewizja kwestionuje wprost tylko orzeczenie o zasądzeniu odszkodowania z urzędu od tego oskarżonego, ale oczywiste jest, że w wypadku uznania jej za zasadną należałoby ją odnieść tym bardziej do zasądzenia odszkodowania w tej części, w której nastąpiło to w wyniku uwzględnienia powództwa wniesionego przez WPHW w K., skoro argument rewizji o niedopuszczalności zasądzenia odszkodowania od oskarżonego jako nieletniego znajdowałby swoje oparcie nie tylko w treści art. 363 § 4 k.p.k. dotyczącego odszkodowania z urzędu, ale i w treści art. 55 § 1 pkt 1 k.p.k. - w obu wypadkach w związku z art. 475 § 1 k.p.k. z 1928 r.Argument ten jest jednak chybiony.Wprawdzie art. 475 § 1 k.p.k z 1928 r. statuuje niedopuszczalność powództwa cywilnego w sprawach przeciwko nieletnim, ale nie chodzi tu o sprawców, którzy byli nieletnimi w chwili popełnienia przestępstwa, lecz o takich sprawców, którzy nie ukończyli lat siedemnastu w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej. Wynika to wyraźnie z art. 474 k.p.k. z 1928 r., którego treść nie może być pomijana przy interpretacji pojęcia nieletniego, użytego w art. 475 § 1 tegoż k.p.k. Oba te przepisy mają charakter norm procesowych, a nie norm prawa materialnego, przy czym odrębność postępowania wobec takich nieletnich uzasadniona jest ich wiekiem właśnie w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej. Z tą chwilą bowiem, kiedy wiek ten nieletni ukończył, odpada potrzeba zachowania odrębności postępowania wobec niego i postępowanie takie toczy się według zasad ogólnych, a więc tak jak w stosunku do osoby dorosłej. Konsekwencją tego jest między innymi dopuszczalność zasądzenia odszkodowania czy to w drodze powództwa cywilnego, czy też z urzędu.Analogiczne stanowisko wypowiedział już zresztą Sąd najwyższy na tle art. 3311 k.p.k. z 1928 r., będącego odpowiednikiem art. 363 k.p.k. obecnie obowiązującego (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 23 stycznia 1964 r., OSNKW 1964, z. 11, poz. 156). Wyrażony w tej uchwale pogląd, że ograniczenia wynikające z przepisów prawa cywilnego nie mają zastosowania w procesie karnym, gdyż postępowanie adhezyjne, jak też będące jego namiastką zasądzenie odszkodowania z urzędu, toczy się według zasad obowiązujących w procesie karnym, należy - zdaniem Sądu Najwyższego - uznać za nadal w pełni aktualny również pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu postępowania karnego. Ewentualne przeciwne stanowisko bowiem prowadziłoby do niczym niewytłumaczalnej sytuacji, kiedy nieletni sprawca, który w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej ukończył lat siedemnaście, byłby - w zakresie odpowiedzialności karnej - traktowany tak jak osoba dorosła, natomiast w zakresie odpowiedzialności cywilnej - inaczej. Wprawdzie art. 60 k.p.k. odsyła w kwestiach dotyczących powództwa cywilnego do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, ale tylko w "kwestiach nie normowanych" przez przepisy kodeksu postępowania karnego.Skoro zaś rozważana kwestia została unormowana od strony negatywnej w art. 475 § 1 k.p.k. z 1928 r., a nie ma w kodeksie postępowania karnego innych przepisów, które przewidywałyby ograniczenia co do dopuszczalności zasądzenia odszkodowania od oskarżonego, który ukończył już siedemnaście lat w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej, a nie ukończył lat osiemnastu, to z tego wynika, że w postępowaniu karnym nie stosuje się zasad dotyczących osób małoletnich obowiązujących w postępowaniu cywilnym, lecz stosuje się zasady odpowiedzialności przewidziane wyraźnie w przepisach kodeksu postępowania karnego.Jeżeliby bowiem w postępowaniu karnym obowiązywały identyczne zasady co do odpowiedzialności osób małoletnich jak w postępowaniu cywilnym, to art. 475 § 1 k.p.k. z 1928 r. byłby po prostu zbędny. Z tych założeń wychodząc, Sąd Najwyższy podzielił pogląd wyrażony ustnie przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej na rozprawie rewizyjnej, a nie w rewizji pisemnej, i nie uwzględnił rewizji prokuratora wniesionej na korzyść oskarżonego Zdzisława T., gdyż oskarżony ten w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej miał już ukończonych siedemnaście lat życia (...).