IV CR 381/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN F. Wesely. Sędziowie SN: S. Rudnicki (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcji Pomocniczej i Montaży Budownictwa Rolniczego w K. przeciwko Józefowi B. i Jadwidze K. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 17 grudnia 1979 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz strony powodowej od pozwanego Józefa B. kwotę zł 135.720 z odsetkami, a od pozwanej Jadwigi K. kwotę zł 128.960 zł z odsetkami. Sąd ustalił, że na podstawie zawartych przez strony umów strona powodowa wynajmowała od pozwanych pomieszczenia w miejscowości nadmorskiej dla swoich pracowników w okresie od dnia 1.VI. do dnia 12.IX.1977 r. na cele wczasowe. Zgodnie z postanowieniami zawartych umów strona powodowa zapłaciła pozwanym czynsz najmu, potrącając i odprowadzając na rzecz władz finansowych należne podatki. Okazało się jednak w wyniku kontroli finansowej przeprowadzonej w powodowym Przedsiębiorstwie, że obu pozwanym nadpłacono nienależne kwoty wymienione w sentencji wyroku, ponieważ w umowach określono czynsz wyższy niż maksymalne stawki czynszowe określone w zarządzeniu przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki z dnia 15 października 1976 r. w sprawie wynajmowania pokoi gościnnych (Monitor Polski Nr 39, poz. 178). Stawki te były wiążące z mocy art. 659 § 2 zd. 2 zw. z art. 538 k.c. Pozwani są więc obowiązani zwrócić stronie powodowej nadpłacone kwoty.Wprawdzie dochodzone roszczenia przedawniły się z dniem 20.IX.1978 r. (art. 451 k.c.), a pozew wytoczony został w dniu 2.X.1979 r., jednakże Sąd nie uwzględnił upływu przedawnienia (art. 117 § 3 zd. 2 k.c.), mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia oraz to, że w związku z toczącym się postępowaniem karnym przeciwko zastępcy dyrektora strony powodowej i trudnościami organizacyjnymi opóźnienie jest usprawiedliwione, przy czym nie jest nadmierne.Od tego wyroku pozwani wnieśli rewizje, domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa albo uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Podstawę rewizji stanowi zarzut naruszenia art. 5 i 541 oraz 659 § 2 k.c. i sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 117 § 3 zd. 2 k.c. jest nieuzasadniony. Mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia Sąd Wojewódzki mógł bez obrazy tego przepisu uznać, że trudności natury organizacyjnej, na które powołała się strona powodowa, przemawiają za nieuwzględnieniem upływu przedawnienia; odmienne stanowisko nie spełniałoby postulatu ochrony własności społecznej.W sprawie, w której jednostka gospodarki uspołecznionej dochodzi zwrotu nieprawnie uiszczonych należności z tytułu zapłacenia ceny wyższej od maksymalnej (art. 538, 659 § 2 k.c.), wchodzi w grę reguła interpretacyjna z art. 129 k.c., według której przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów kodeksu cywilnego należy mieć na względzie, że własność społeczna pozostaje pod szczególną ochroną prawa.Kierując się takim nakazem, sąd powinien przy rozważaniu w płaszczyźnie art. 117 § 3 zd. 2 k.c. kwestii przedawnienia tłumaczyć istniejące wątpliwości co do tego, czy opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami w taki sposób, aby zastosowanie art. 117 § 3 k.c. spełniało postulat szczególnej ochrony własności społecznej.Sąd Wojewódzki postąpił w taki właśnie sposób i dlatego zarzut naruszenia art. 117 § 3 zd. 2 k.c. jest bezpodstawny. Chybiony jest zarzut, że Sąd Wojewódzki nie potrącił z zasądzanego roszczenia kwoty podatków pobranych z odprowadzonych przez stronę powodową na konto powodów w wydziale finansowym. Sąd Wojewódzki nie mógł potrącenia takiego dokonać, ponieważ strona powodowa była tylko płatnikiem, nie miałaby więc żadnej podstawy domagania się od organów finansowych częściowego zwrotu nadpłaconego podatku. Uprawnienie takie przysługuje natomiast podatnikowi, a więc pozwanym, którzy mogą wystąpić z odpowiednim wnioskiem do organu finansowego na tej podstawie, że wskutek zwrotu przez nich nadpłaconego czynszu podstawa wymiaru podatku była inna, wskutek czego dokonana została nienależna nadpłata podatku. Skoro więc brak jest uzasadnionych podstaw rewizyjnych, przeto Sąd Najwyższy oddalił rewizję (art. 387 k.p.c.).