III CZP 49/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Trybulski, T. Bielecki. SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Tadeusza F. i Mariana G. przeciwko Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w B. i Zakładom Naprawczym Taboru Kolejowego im. N. w Ł. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 czerwca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w stosunkach między jednostkami państwowymi przeniesienie prawa zarządu, jakie tym jednostkom przysługuje względem rzeczy wchodzących w skład mienia ogólnonarodowego, jest odpowiednikiem przeniesienia prawa własności, a tym samym czy w sytuacji przeniesienia prawa zarządu w czasie trwania dzierżawy może mieć odpowiednie zastosowanie art. 678 § 1 k.c.?"uchwalił:W razie przekazania przez państwową osobę prawną wydzierżawionej rzeczy innej państwowej osobie prawnej ta druga osoba prawna wstępuje w stosunek dzierżawny na miejsce pierwszej, z tym zastrzeżeniem, że może dzierżawę wypowiedzieć z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia (art. 678 § 1 w zw. z art. 694 i 128 § 2 k.c.).Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia pytanie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego. Powodowie w kwietniu 1977 r. wydzierżawili od Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w B. dwie działki, na których dokonali pewnych nakładów. W kwietniu 1977 r. Dyrekcja przekazała te działki na zlecenie Ministerstwa Zakładom Naprawczym Taboru Kolejowego w Ł., które zaraz po przejęciu działek zniszczyły nakłady powodów nie bacząc na zawarte umowy dzierżawy. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy w Białymstoku zasądził od tych Zakładów na rzecz powodów ustalone odszkodowanie.Rozpoznając rewizję pozwanych Zakładów od tego wyroku Sąd Wojewódzki w Białymstoku powziął wątpliwość, czy do opisanego przejścia nieruchomości z zarządu jednej państwowej osoby prawnej w zarząd drugiej państwowej osoby prawnej może mieć zastosowanie art. 678 § 1 k.c., w myśl którego w razie zbycia rzeczy najętej (lub wydzierżawionej - art. 694 k.c.) w czasie trwania najmu (dzierżawy) nabywca wstępuje w stosunek najmu (dzierżawy) na miejsce zbywcy; może jednak wypowiedzieć najem (dzierżawę) z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia. Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego wynikła stąd, że wobec obowiązywania zasady jedności własności państwowej (art. 128 § 1 k.c.) przekazanie rzeczy przez jedną państwową osobę prawną drugiej państwowej osobie prawnej nie stanowi zbycia tej rzeczy, przez które rozumie się w zasadzie przeniesienie własności. Własność bowiem tej rzeczy należała przed tym przekazaniem - i należy nadal po przekazaniu - niepodzielnie do Państwa. Wymieniona zasada nie przesądza jednak sama przez się wysuniętej przez Sąd Wojewódzki wątpliwości. Zasadę tę uzupełnia bowiem przepis art. 128 § 2 k.c., w myśl którego w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Zgodnie z przeważającym poglądem (por. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 16.X.1961 r., OSNCP 1962, poz. 41) przepis ten m.in. oznacza, że na zewnątrz, tj. w stosunkach z osobami trzecimi, jako właściciel występuje nie państwo, lecz państwowa osoba prawna. Oznacza to, że przekazanie rzeczy należącej do mienia ogólnonarodowego z zarządu jednej państwowej osoby prawnej w zarząd innej państwowej osoby prawnej jest wobec osób trzecich równoznaczne ze zmianą osoby właściciela. Należy więc je traktować jako zbycie w rozumieniu art. 678 § 1 k.c.Z zasad powyższych należało na przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne odpowiedzieć jak w sentencji niniejszej uchwały.