II UZP 7/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Berutowicz, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Witolda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość podstawy wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, postanowieniem z dnia 21 grudnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy dopuszczalna jest w toku postępowania prowadzonego przez ZUS zmiana na niekorzyść pracownika warunku, na podstawie którego pracownik zgodził się przejść na wcześniejszą emeryturę, której podstawą wymiaru miałyby być jego zarobki z ostatniego miesiąca zatrudnienia niezależnie od systemu otrzymywanego wynagrodzenia?"udzielił następującej odpowiedzi:Organ rentowy uprawniony jest z urzędu ustalić ponownie wysokość przyznanej pracownikowi emerytury, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie tego świadczenia ujawnione zostały okoliczności istniejące przed ustaleniem prawa do tego świadczenia, które mają wpływ na wysokość emerytury (art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e.).Wyrażona w tym przepisie zasada ma zastosowanie także wówczas, gdy pracownik zgłosił wniosek o przyznanie mu wcześniejszej emerytury przewidzianej w uchwale nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego i był błędnie poinformowany przez zakład pracy o przysługujących mu uprawnieniach emerytalnych korzystniejszych co do podstawy wymiaru emerytury od unormowań wynikających z wymienionej uchwały.Uzasadnienie faktyczneMinisterstwo Handlu Wewnętrznego i Usług Departament Kadr i Szkolenia pismem KS-II-0150/9/76 wyjaśniło podległym jednostkom, że zgodnie z uchwałą nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego oraz wyjaśnieniami Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych znak Ubezp. 523-391/76 z dnia 21 czerwca 1976 r., dotyczącymi uprawnień pracowników reorganizowanych jednostek do uzyskania wcześniejszej emerytury, w stosunku do pracowników przechodzących na wcześniejszą emeryturę za podstawę wymiaru emerytury będą brane zarobki z ostatniego miesiąca zatrudnienia i że zasady te należy stosować do wszystkich pracowników reorganizowanych jednostek przenoszonych na emeryturę w terminach wskazanych w uchwale.Wnioskodawca skorzystał z wcześniejszego przejścia na emeryturę, a organ rentowy przyznał wnioskodawcy od dnia 1 stycznia 1977 r. emeryturę, biorąc za podstawę jej wymiaru zarobek z ostatniego miesiąca zatrudnienia zgodnie z przedstawionym wykazem przez zakład pracy. Emerytura ta wynosiła w roku 1977 - 3.385 zł, a w roku 1978 - 3.561 zł, w roku 1979 - 3.737 zł i w roku 1980 - 3.913 zł miesięcznie.Na skutek wyjaśnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dział Emerytur i Rent - z dnia 9 sierpnia 1977 r. organ rentowy wydał w dniu 21 września 1977 r. decyzję zamienną, ustalając wnioskodawcy emeryturę obliczoną według przeciętnych zarobków z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia. Emerytura ta wynosi odpowiednio miesięcznie 2.894 zł, 3.015 zł, 3.137 zł i 3.258 zł.Od tej decyzji organu rentowego wnioskodawca odwołał się do Rady Nadzorczej Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, która zatwierdziła decyzję organu rentowego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, do którego wnioskodawca się odwołał, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne ujęte w pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według § 11 wymienionej już uchwały nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury pracowników przechodzących na wcześniejszą emeryturę otrzymujących wynagrodzenie w stałej wysokości przyjmuje się zarobek z ostatniego miesiąca zatrudnienia lub przeciętny miesięczny zarobek z ostatnich 12 miesięcy, a jeżeli jest to dla pracownika korzystniejsze - przeciętny zarobek z okresu kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia, wybranych dowolnie z ostatnich 12 lat zatrudnienia, a jeżeli chodzi o pracowników otrzymujących wynagrodzenie w wysokości zmiennej - stosuje się zasady ogólne.Okręgowy Sąd nie ma wątpliwości co do wynikających z uchwały nr 102/76 Rady Ministrów zasad dotyczących ustalenia podstawy wymiaru emerytury, gdyż zawarte w tej uchwale unormowania są wyraźne, natomiast wątpliwości sprowadzają się do zagadnienia, czy w toku postępowania przed organem rentowym dopuszczalna jest zmiana na niekorzyść pracownika "warunku", na podstawie którego zgodził się on przejść na wcześniejszą emeryturę określoną według jego zarobków z ostatniego miesiąca zatrudnienia, niezależnie od składników pobieranego w tym miesiącu wynagrodzenia.Pytanie sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury pracowników, którzy skorzystali z wcześniejszego przejścia na emeryturę według zasad wynikających z uchwały nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zmian w organizacji handlu wewnętrznego (nie opublikowanej), miarodajne są dla organu rentowego przepisy tej uchwały, czy też organ ten związany jest błędną informacją zakładu pracy o przysługujących pracownikowi uprawnieniach emerytalnych korzystniejszych co do podstawy wymiaru emerytury od unormowań zawartych w wymienionej uchwale.Prawo do świadczenia przewidzianego w ustawie o p.z.e. powstaje tylko w razie spełnienia wszystkich warunków wymaganych do uzyskania tego prawa. Uprawnienie wnioskodawcy do emerytury i jej wysokości wynika z omawianej uchwały nr 102/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. Organ rentowy ocenia samodzielnie uprawnienia zgłaszającego wniosek o wcześniejszą emeryturę w świetle unormowań zawartych w powyższej uchwale. Nie jest on natomiast związany interpretacją i wyjaśnieniami tej uchwały dokonanymi przez inne organy. Z tych przyczyn organ rentowy uprawniony jest ustalić ponownie wysokość przyznanej już pracownikowi emerytury, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie tego świadczenia ujawnione zostały okoliczności istniejące przed ustaleniem prawa do tego świadczenia, które mają wpływ na wysokość emerytury (art. 68 ust. 1 ustawy o p.z.e.).Zagadnienie wyrównania szkody wywołanej błędną informacją o przysługujących pracownikowi uprawnieniach emerytalnych korzystniejszych co do podstawy wymiaru emerytury od unormowań wynikających z wymienionej uchwały, na co Okręgowy Sąd zwrócił uwagę w uzasadnieniu przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, w sprawie nie występuje, gdyż organ rentowy nie jest właściwy do rozpatrywania tego rodzaju roszczeń. Z tej przyczyny nie zachodzi potrzeba zajęcia stanowiska co do przedstawionych w tej materii wątpliwości, jako nie pozostających w związku z rozpoznawaną sprawą.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.