VI KZP 18/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski (sprawozdawca). Sędziowie: B. Bartosik, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza P. oraz innych, oskarżonych z art. 185 § 1 i innych k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej postanowieniem z dnia 27 lipca 1979 r. zagadnienia prawnego:"Czy przewidziane w art. 384 k.p.k. uchylenie lub zmiana orzeczenia na korzyść współoskarżonych, którzy nie wnieśli środka odwoławczego, może dotyczyć również wypadku, gdy względy przemawiające za takim rozstrzygnięciem są sprzeczne z interesem oskarżonych wnoszących środek odwoławczy?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 384 k.p.k. uprawnia sąd odwoławczy do uchylenia lub zmiany orzeczenia na korzyść współoskarżonych, którzy środka odwoławczego nie wnieśli, jeżeli orzeczenie to uległo uchyleniu lub zmianie na rzecz tych oskarżonych, których wniesiony środek odwoławczy dotyczył. Jest to przestępstwo od przyjętej w procesie karnym zasady niewzruszalności nie zaskarżonego w terminie orzeczenia, podporządkowane realizacji prawidłowego wymiaru sprawiedliwości i podyktowane względami praktycznymi (możliwość uchylenia lub zmiany prawomocnego orzeczenia bez sięgania do nadzwyczajnego środka zaskarżenia - rewizji nadzwyczajnej). Jedynym ograniczeniem jest tu kierunek uchylenia lub zmiany orzeczenia - na korzyść oskarżonego, co jest konsekwencją przewidzianego w art. 383 § 1 k.p.k. zakazu orzekania w postępowaniu odwoławczym na niekorzyść oskarżonego z braku środka odwoławczego na jego niekorzyść. Zakaz ten obowiązuje i w razie ponownego rozpoznawania sprawy, jednakże w ograniczonym zakresie. O ile bowiem w postępowaniu odwoławczym oznacza on niedopuszczalność pogorszenia sytuacji oskarżonego, o tyle ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji nie może jedynie doprowadzić do wymierzenia oskarżonemu kary surowszej od poprzednio orzeczonej (art. 408 k.p.k.). Wynika z tego, ze mimo uchylenia orzeczenia na korzyść oskarżonego dopuszczalna jest odmienna, nawet niekorzystna, ocena czynu oskarżonego w wyniku np. nowych ustaleń faktycznych. Uchylenie bowiem orzeczenia na korzyść nie oznacza bynajmniej skrępowania sądu w razie ponownego rozpoznawania sprawy ani poprzednią jej oceną i sposobem jej rozstrzygnięcia, ani nawet stanowiskiem sądu odwoławczego, którego tylko zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania są dla sądu pierwszej instancji wiążące (art. 391 § 3 k.p.k.). Dlatego też wyniki ponownego rozpoznania sprawy nie muszą być dla oskarżonego korzystne, zgodne z jego interesem i obranym kierunkiem obrony. Zadaniem procesu karnego jest ustalenie prawdy, a ta nie może być uzależniona od tego, czy wyrok uchylono na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego, tym bardziej że nie można uzależniać ponownego rozstrzygnięcia od tego; czy leży to w interesie tego czy innego oskarżonego.Uchylenie wyroku w trybie art. 384 k.p.k. służy temu samemu celowi co każde inne uchylenie na korzyść, następuje według tych samych zasad i nie ma żadnych racji, by decyzja w tej kwestii miała być czymkolwiek ograniczona, co kolidowałoby z interesem wymiaru sprawiedliwości, by na przeszkodzie prawidłowemu rozstrzygnięciu miały stać interesy innych oskarżonych.Trzeba przy tym pamiętać, że zastosowanie art. 384 k.p.k. - w razie istnienia przewidzianych w nim warunków - jest obligatoryjne ["(...) sąd odwoławczy uchyla lub zmienia orzeczenie (..)"], co tym bardziej wyłącza możliwość uzależnienia decyzji sądu od osobistych interesów współoskarżonych.