U 4/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk W. Sieracki, ppłk E. Zawiłowski (sprawozdawca).SentencjaW obecności protokolanta (sędziego s. wojsk. deleg. do SN) kpt. S. Kosmala i z udziałem prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. J. Lisiewicza.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej wykładnię pojęcia: "wojskowy obowiązek służbowy" w myśl art. 564 § 2 k.p.k. in fine i po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej - na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżejUzasadnienie faktycznePrzepis art. 564 § 2 k.p.k. wyraża zasadę, że: "(...) orzecznictwu sądów wojskowych nie podlegają sprawy o przestępstwa popełnione przez żołnierzy, jeżeli zostali zwolnieni z czynnej służby wojskowej przed wniesieniem aktu oskarżenia".Przepis ten (zdanie drugie § 2) przewiduje wyjątki od wymienionej zasady. Zasada ta nie dotyczy przestępstw określonych w rozdziałach XXXVIII - XLIII kodeksu karnego oraz innych przestępstw, którymi naruszono wojskowy obowiązek służbowy.Ustalenie, czy żołnierz - sprawca przestępstwa innego niż określone w rozdziałach XXXVIII - XLIII kodeksu karnego - czynem swoim naruszył wojskowy obowiązek służbowy, napotyka w praktyce sądów wojskowych na trudności. Z tego też względu pojęcie: "wojskowy obowiązek służbowy" wymaga wykładni, zwłaszcza że w orzecznictwie sądowym było ono różnie interpretowane.W związku z tym zauważyć należy, że pojęcie: "obowiązek służbowy" w ogóle oznacza obowiązek ciążący na każdym funkcjonariuszu publicznym oraz innym pracowniku instytucji państwowej i społecznej z tytułu jego pracy lub służby, natomiast pojęcie: "wojskowy obowiązek służbowy" - to obowiązek służbowy jednego tylko rodzaju funkcjonariusza publicznego, a mianowicie obowiązek żołnierza, ciążący na nim z tytułu pełnionej przezeń czynnej służby wojskowej.Obowiązek ciążący na żołnierzu z tytułu pełnionej przezeń czynnej służby wojskowej - to przede wszystkim obowiązek wynikający z:a) zajmowanego stanowiska służbowego (np. ze stanowiska magazyniera wynika obowiązek należytego zabezpieczenia mienia wojskowego, znajdującego się pod jego pieczą),b) pełnionej funkcji (np. na dowódcy pojazdu wojskowego ciąży obowiązek niedopuszczenia do spożywania przez kierowcę napojów alkoholowych),c) służby szczególnej (np. obowiązkiem dyżurnego PKT jest m.in. to, by nie dopuścić do nielegalnego wyjazdu kierowców z parku samochodowego),d) wykonywanego zadania (np. obowiązek dostarczenia przez doraźnie wyznaczonego żołnierza przesyłki w stanie nienaruszonym).Wojskowy obowiązek służbowy niekoniecznie jednak musi wynikać z powyższych faktów, ale niekiedy może wynikać wprost z samego pełnienia przez żołnierza czynnej służby wojskowej, jak np. obowiązek zachowania przez żołnierzy tajemnicy państwowej i służbowej, który ciąży na nim już z samego faktu, że jest żołnierzem.Naruszenie wojskowego obowiązku służbowego nastąpić może - w myśl art. 564 § 2 k.p.k. (zdanie końcowe) - zarówno w formie zaniechania, jak i w formie działania, a więc wówczas, gdy żołnierz określonego obowiązku nie dopełni, albo też wówczas, gdy określone jego zachowanie się było sprzeczne z tym obowiązkiem - bez względu na to, czy niedopełnienie obowiązku lub nadużycie uprawnień stanowi czy nie stanowi ustawowego znamienia przestępstwa.Jeżeli zatem żołnierz czynnej służby wojskowej popełni przestępstwo inne niż określone w rozdziałach XXXVIII-XVIII kodeksu karnego, naruszając tak pojęty wojskowy obowiązek służbowy, to mimo że zwolniony został z czynnej służby wojskowej przed wniesieniem aktu oskarżenia, podlegał będzie właściwości sądów wojskowych.