Rw 666/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Mendyka. Sędziowie: płk C. Lipski (sprawozdawca), płk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1975 r. na rozprawie sprawy Mieczysława G., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 208 k.k. na karę 1 roku 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 1.500 zł grzywny, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 26 listopada 1974 r.w związku z rewizją obrońcy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojskowemu Prokuratorowi Garnizonowemu w N. do dalszego postępowania.Uzasadnienie faktyczne(...) Powołanym na wstępie wyrokiem oskarżony uznany został za winnego tego, że w dniu 30 września 1974 r. około godz. 22.00 dokonał włamania do kiosku "Ruchu", z którego zabrał 1 paczkę papierosów "Carmen", 1 paczkę papierosów "Klubowych", jedną paczkę tytoniu fajkowego "Bosman" oraz po jednej paczce cygaretek "Wisła" i "Lidia", o łącznej wartości 49,70 zł.Powyższy wyrok zaskarżył obrońca, wnosząc w rewizji o zmianę wyroku sądu pierwszej instancji przez: a) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu na art. 199 § 1, 2 k.k., b) orzeczenie kary grzywny zamiast kary pozbawienia wolności, ewentualnie c) umorzenie postępowania na podstawie art. 11 pkt 1 k.p.k. w związku z art. 26 § 1, 2 k.k.W toku rozprawy rewizyjnej obrońca, modyfikując rewizję, wniósł o umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 11 pkt 7 k.p.k., ewentualnie o zmianę kwalifikacji prawnej czynu, zgodnie z wnioskiem rewizji.Przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niniejszej w toku postępowania przygotowawczego, a zwłaszcza w dniu 31 października 1974 r., prokurator na podstawie art. 280 § 1 i art. 11 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 26 § 1 k.k. umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemu Mieczysławowi G. o przestępstwo pokreślone w art. 208 k.k., tj. o czyn, za popełnienie którego oskarżony Mieczysław G. został zaskarżonym wyrokiem nieprawomocnie skazany.Mimo że prokurator w postępowaniu o umorzeniu zasadnie stwierdził, iż stronom, tj. podejrzanemu Mieczysławowi G. oraz pokrzywdzonemu - Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "Prasa, Ruch, Książka", "przysługuje prawo złożenia zażalenia (...)" na powyższe postanowienie, to jednak, jak wynika z akt sprawy, prokurator nie tylko nie powiadomił o treści tego postanowienia o umorzeniu ani Mieczysława G., ani też wyżej wymienionej spółdzielni, jako pokrzywdzonej, i nie pouczył o przysługujących im uprawnieniach, przez co naruszył przepis art. 280 § 1 k.p.k., ale w kilka dni później, tj. dnia 8 listopada 1974 r., wniósł do sądu pierwszej instancji akt oskarżenia przeciwko Mieczysławowi G.Opisane wyżej postępowanie organu prokuratorskiego jest zarówno niekonsekwentne, jak i sprzeczne z przepisami prawa.Jak wiadomo, przepisy kodeksu postępowania karnego, a w szczególności przepisy jego rozdziału 41, rozróżniają orzeczenia (postanowienia) kończące postępowanie karne od orzeczeń, które postępowania karnego nie kończą.Nie ulega żadnej wątpliwości, że postępowanie o umorzeniu dochodzenia wydane w niniejszej sprawie jest postanowieniem kończącym postępowanie. Z treści art. 412 § 1, 2 oraz art. 413 § 1 k.p.k. wynika, że ten sam organ sądowy lub prokuratorski, który wydał postanowienie kończące postępowanie karne, nie może (nie jest władny) tego orzeczenia uchylić albo zmienić.Skoro więc prokurator w niniejszej sprawie wydał już orzeczenie o umorzeniu dochodzenia, a więc wydał postanowienie kończące postępowanie karne, to choć sprawa nie nabrała jeszcze powagi rzeczy osądzonej, ze względu na brak prawomocności decyzji prokuratora, z mocy prawa ten sam lub choćby wyższego rzędu prokurator nie był władny uchylić lub zmienić wydanego uprzednio orzeczenia przez wniesienie aktu oskarżenia, chociaż niewątpliwie jest ono wyrazem zmiany woli i decyzji prokuratora w stosunku do poprzedniego orzeczenia w zakresie umorzenia postępowania karnego przeciwko Mieczysławowi G. Rzecz bowiem w tym, że wola i decyzja prokuratora, jeżeli ma powodować skutki prawne, powinna odpowiadać wymaganiom formalnym i być zgodna z obowiązującymi w tej kwestii przepisami prawa.W niniejszym wypadku wniesienie aktu oskarżenia przez prokuratora, który uprzednio w tej samej sprawie, przeciwko tej samej osobie i o ten sam czyn umorzył nieprawomocnie postępowanie karne, jest sprzeczne z wymaganiami art. 280 § 3, art. 412 § 1, 2 i 3 oraz art. 413 § 1 k.p.k. i stanowi czynność prawnie bezskuteczną. Wniesienie aktu oskarżenia nie stanowi przy tym czynności konwalidującej uprzednie postępowanie organu prokuratorskiego, gdyż zjawisko konwalidacji zachodzi wówczas, gdy czynność prawna pierwotnie wadliwa nabiera mocy prawnej na skutek dodatkowego zdarzenia (czynności prawnej), a w niniejszej sprawie punktem wyjścia jest zgodnie z przepisami podjęta decyzja o umorzeniu postępowania karnego przeciwko Mieczysławowi G., która nie wymagała konwalidacji. Niezawiadomienie stron o umorzeniu postępowania karnego, jak również niedanie im możliwości złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania karnego nie stanowi czynności prawnej, lecz raczej czynność bezprawną, która nie podlega konwalidacji innym zdarzeniem (czynnością prawną).Powyższe rozważania nie prowadzą do wniosku, że prokurator, który umorzył postępowanie karne, w żadnym wypadku nie może już sporządzić, zatwierdzać czy wnieść aktu oskarżenia (w tej samej sprawie, przeciwko tej samej osobie i o ten sam czyn). Prawo takie zachowuje prokurator jednak tylko wówczas, gdy podjęte przez niego uprzednio postanowienie o umorzeniu postępowania karnego zostanie uchylone przez nadrzędnego prokuratora (por. art. 413 § 1, 2 k.p.k.), ewentualnie, po uprawomocnieniu się orzeczenia, zostanie uchylone ono przez Prokuratora Generalnego PRL zgodnie z art. 294 § 1 k.p.k.W sprawie niniejszej, ponieważ nie nastąpiło jeszcze uprawomocnienie się postanowienia o umorzeniu postępowania karnego, a zatem nie mogło nastąpić i uchylenie tego postępowania, dokonane przez prokuratora wniesienie aktu oskarżenia, jak i wydanie przez sąd pierwszej instancji orzeczenia (wyroku), nastąpiło z obrazą przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, wobec czego należało zaskarżony wyrok, jako wydany przedwcześnie, uchylić bez rozważania jego merytorycznej zasadności i sprawę przekazać prokuratorowi do dalszego postępowania zgodnie z wymaganiami wyżej wymienionych przepisów.