I PO 23/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: M. Piekarski, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa Stanisława W. przeciwko Spółdzielni Pracy Rzeźbiarzy i Kamieniarzy w W. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia i zapłatę na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1968 r.,postanowił dopuścić wznowienie postępowania w sprawie i przekazać Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy sprawę do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód był członkiem i pracownikiem pozwanej Spółdzielni. Decyzją jej Rady został wykluczony ze Spółdzielni, a jej Walne Zgromadzenie nie uwzględniło odwołania powoda od decyzji o wykluczeniu. Powód zaskarżył uchwałę Walnego Zgromadzenia do sądu, żądając nawiązania stosunku pracy i odszkodowania.Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę Walnego Zgromadzenia o wykluczeniu powoda z pozwanej Spółdzielni, zobowiązał ją do nawiązania z powodem stosunku pracy na poprzednich warunkach oraz zasądził kwotę 15.400 zł z tytułu odszkodowania za okres pozostawania bez pracy. Sąd Wojewódzki oddalił roszczenie odszkodowawcze w pozostałej części.Sąd Najwyższy w dniu 16.X.1968 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo, oddalając je w całości, a poza tym oddalił rewizję powoda. Sąd Najwyższy uznał, że wykluczenie powoda z pozwanej Spółdzielni było uzasadnione, ponieważ powód jako kierownik zakładu usługowego pozwanej Spółdzielni sprzedawał materiały obcego pochodzenia.Powód w skardze z dnia 15.X.1973 r. na podstawie art. 403 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c. żądał wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego. Zarzucił, że pozwana Spółdzielnia przedstawiła Walnemu Zgromadzeniu przeciwko niemu nieprawdziwe zarzuty, protokół zaś z przebiegu tego Zgromadzenia oraz wyniki głosowania w przedmiocie wykluczenia zostały sfałszowane. W celu uzasadnienia swych twierdzeń powód powołał się na dowody z akt postępowania karnego dotyczącego pracowników pozwanej Spółdzielni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Najwyższy jest właściwy do wznowienia postępowania w sprawie zgodnie z art. 405 k.p.c.Skarżący wskazał podstawę wznowienia postępowania, przewidzianą w art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c., oraz uprawdopodobnił okoliczności uzasadniające dopuszczalność wznowienia. Postępowanie karne przeciwko pracownikom i członkom pozwanej Spółdzielni, toczące się w Sądzie Powiatowym dla Warszawy-Pragi, ujawniło okoliczności wskazujące na sfałszowanie wyników głosowania Walnego Zgromadzenia w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Nie można zatem wykluczyć, że treść zaprotokołowanej uchwały Walnego Zgromadzenia jest niezgodna z wynikiem głosowania, na skutek popełnienia czynu przestępnego. Wyrok Sądu Najwyższego oddalający roszczenia powoda został wydany przy założeniu, że uchwała Walnego Zgromadzenia w sprawie wykluczenia powoda jest prawidłowa pod względem formalnym i zgodna z wynikiem głosowania. Jeżeli zatem zostałoby stwierdzone, że treść tej uchwały jest wynikiem przestępstwa polegającego na sfałszowaniu wyników głosowania, to czyn ten pozostaje w związku przyczynowym z treścią rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Sądu Najwyższego.Okoliczność popełnienia przestępstwa nie została stwierdzona prawomocnym wyrokiem skazującym, ponieważ postępowanie karne przeciwko poszczególnym podejrzanym zostało umorzone na podstawie amnestii, warunkowo umorzone bądź też umorzone z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu przestępnego.Brak ustalenia przestępstwa w prawomocnym wyroku skazującym nie powoduje niedopuszczalności skargi o wznowienie opartej na podstawie art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c., jeżeli postępowanie karne zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów (art. 404 k.p.c.). W takiej sytuacji sąd cywilny w ramach rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania we własnym zakresie ocenia, czy zostało popełnione przestępstwo, niezależnie od rozważenia, czy przestępstwo to wiąże się przyczynowo z treścią wydanego wyroku.W wypadku gdy podstawę żądania wznowienia postępowania stanowi uzyskanie wyroku za pomocą przestępstwa, miesięczny termin z art. 407 k.p.c. do wniesienia skargi liczy się od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o prawomocnym wyroku skazującym lub orzeczeniu umarzającym postępowanie karne. Konieczną bowiem przesłanką dopuszczalności skargi o wznowienie z powodu przestępstwa - poza wypadkami, w których niemożliwe jest wszczęcie postępowania karnego - jest istnienie prawomocnego wyroku skazującego lub orzeczenia umarzającego postępowanie karne. Te okoliczności zatem decydują o istnieniu ustawowej podstawy, uzasadniającej żądanie wznowienia postępowania. Z tej przyczyny dla oceny, czy został zachowany termin z art. 407 k.p.c. do wniesienia skargi, w rozważanej sytuacji nie ma znaczenia chwila, w której uprawniony dowiedział się o popełnieniu przestępstwa, lecz data powzięcia wiadomości o umorzeniu postępowania karnego. Postanowienia o umorzeniu postępowania karnego zostały wydane w 1974 r.Skarżący więc wniósł skargę w terminie określonym w art. 407 k.p.c., przed upływem pięcioletniego terminu od uprawomocnienia się wyroku Sądu Najwyższego.Stwierdziwszy, że skargę o wznowienie wniesiono w terminie i że opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia, Sąd Najwyższy z mocy art. 411 k.p.c. dopuścił wznowienie postępowania w sprawie.Rozstrzygnięcie o zasadności skargi wymaga uprzedniego przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, w celu ustalenia, czy popełniono przestępstwo, które pozostaje w związku z wydaniem wyroku i treścią zawartego w nim rozstrzygnięcia. Przy rozpoznawaniu skargi może się okazać konieczne przeprowadzenie dowodu ze świadków przesłuchanych w postępowaniu karnym, w którym strony nie brały udziału. Przy rozpoznawaniu skargi Sąd oceni, czy naruszono prawo materialne i czy istniały uchybienia procesowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności mogły doprowadzić do ustaleń faktycznych podlegających korekturze we wznowionym postępowaniu na podstawie już zebranych i przeprowadzonych dodatkowo dowodów.Wskutek niewyjaśnienia sprawy w tym zakresie Sąd Najwyższy jako sąd rewizyjny nie ma podstaw do tego, by rozpoznając rewizję mógł orzec co do istoty sprawy z uwagi na art. 385 i 390 k.p.c. Stosownie zatem do art. 412 § 3 k.p.c. konieczne stało się przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.