III CRN 456/74

SentencjaPrzewidziany w. art. 759 § 2 k.p.c. nadzór sądu nad postępowaniem egzekucyjnym dotyczyć może nie tylko strony formalnej, ale i merytorycznej, przy czym powinien zmierzać do należytego zagwarantowania i ochrony praw nie tylko wierzyciela, ale wszystkich uczestników tego postępowania.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Wiktora Z. i Pawła Z. przeciwko Stanisławowi Z. o egzekucję z nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 28 maja 1974 r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Grajewie z 20 lutego 1974 r. i z 19 kwietnia 1974 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Grajewie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o opłacie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneNa wniosek wierzyciela Pawła Z. komornik Sądu Powiatowego w Grajewie skierował egzekucję do nieruchomości dłużnika Stanisława Z. w celu wyegzekwowania kwoty 26.103 zł i kosztów postępowania.Nieruchomość dłużnika stanowiło gospodarstwo rolne o pow. 9,18 ha we wsi K. oszacowane łącznie na kwotę 92.210 zł bez drzewostanu.Wobec niedojścia do skutku sprzedaży z licytacji, Paweł Z. złożył wniosek o przejęcie nieruchomości dłużnika. Wniosek ponowiony został przez obydwu wierzycieli po skierowaniu przez komornika zawiadomienia do Sądu w trybie § 125 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie czynności komorników.Postanowieniem z dnia 3 X 1973 r. Sąd Powiatowy udzielił przybicia zgodnie z wnioskiem na rzecz obu wierzycieli. Postanowienie to zostało przez Sąd Wojewódzki uchylone na skutek zażalenia dłużnika Stanisława Z. i jego żony postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z 6 XI 1973 r.Uchylone zostało również postanowienie Sądu Powiatowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.Postanowieniem z dnia 20 II 1974 r. Sąd Powiatowy udzielił przybicia nieruchomości rolnej dłużnika Stanisława Z. na rzecz wierzyciela Pawła Z. za cenę 61.473 zł, a następnie postanowieniem z 19 IV 1974 r. przysądził mu własność tej nieruchomości. Sąd Wojewódzki oddalił zażalenie dłużnika.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z 28 V 1974 r. zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z powodu rażącego naruszenia art. 387 k.p.c. w związku z art. 759 § 2 k.p.c., 946 § 1 i 960 k.p.c. oraz art. 5 k.p.c. 1 na podstawie art. 417-424 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowień Sądu Powiatowego w Grajewie z 20 II 1974 r. i z 19 IV 1974 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wymienionemu Sądowi Powiatowemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone orzeczenia powinny zostać uchylone z przyczyn następujących:Stosownie do art. 759 § 2 k.p.c. Sąd może z urzędu wydawać komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia. Dyspozycja tego przepisu nie może być rozumiana w ten sposób, że nadzór Sądu nad postępowaniem egzekucyjnym dotyczy wyłącznie strony formalnej tego postępowania i ma być sprawowany tylko w interesie wierzyciela. Pozostawałoby to w sprzeczności z duchem kodeksu postępowania cywilnego zmierzającym do należytego zagwarantowania i ochrony praw wszystkich uczestników postępowania, w tym także postępowania egzekucyjnego.W sprawie niniejszej dla wyegzekwowania długu zamykającego się ostatecznie sumą 20.103 zł plus koszty (dłużnik zapłacił w toku postępowania 5.000 zł), zlikwidowane zostało gospodarstwo rolne dłużnika stanowiące źródło utrzymania jego i rodziny, wartości ponad 90 tys. zł, za dwie trzecie wartości tego gospodarstwa.Jak wynika z operatu szacunkowego, na zaspokojenie wierzycieli wystarczyć mogła część nieruchomości dłużnika.Po przedstawieniu Sądowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, z którego wynika wysokość sumy egzekwowanej i wielkość nieruchomości, rzeczą Sądu, jako organu nadzorującego było zwrócenie uwagi na potrzebę rozważenia z urzędu ograniczenia egzekucji do części nieruchomości dłużnika, stosownie do art. 946 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu możliwości odstępstwa od podstawowej normy obszarowej, wynikającej z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 XI 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.W każdym razie takie działanie Sądu powinno mieć miejsce na etapie postępowania określonym w art. 960 k.p.c. Postępowanie egzekucyjne ma na celu wyegzekwowanie wymagalnego roszczenia, lecz nie jest jego celem - i byłoby to w rażącej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego doprowadzenie do ruiny bytu dłużnika. Ogromna dysproporcja pomiędzy wysokością długu a wartością gospodarstwa, jakie za ten dług przysądzono wierzycielowi, nakładały na Sąd obowiązek pełnego wykorzystania swych uprawnień w zakresie nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym, a przynajmniej udzielenia stosownych pouczeń dłużnikowi stosownie do art. 5 k.p.c.Wykazane wyżej zaniechanie Sądu i organu egzekucyjnego uzasadniają zarzut, że wymienione na wstępie postanowienia Sądu w postępowaniu egzekucyjnym, wydane zostały przy rażącym naruszeniu cytowanych na wstępie przepisów prawa i dlatego skutkują uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).