III CZP 92/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely (sprawozdawca). Sędziowie: W. Maruczyński, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Heleny K., Jana K. i Stanisława K. przy uczestnictwie Stanisławy O. o rozgraniczenie nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 15 października 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy i jaki wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie rozgraniczenia ma okoliczność, jeden z uczestników w toku tego postępowania uzyskał akt nadania mu własności ziemi z mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) odnośnie do jego działek, zwłaszcza że co do tych działek miał tytuł własności, a spór dotyczył tylko wątpliwości co do przebiegu linii granicznej, przy czym właściciele sąsiedniego gruntu w tym postępowaniu uwłaszczeniowym nie brali udziału",udzielił następującej odpowiedzi:Uzyskanie przez jednego z uczestników postępowania o rozgraniczenie prawomocnego aktu własności na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) wywiera wpływ na rozgraniczenie, jeżeli w jego wyniku uległ zmianie przedmiot prawa własności sąsiadujących działek (obszar, konfiguracja) i powstał nowy stan prawny granic. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie powyższe powstało na tle następującego stanu faktycznego sprawy:Helena K. oraz Stanisław K. i Jan K. są właścicielami wschodniej połowy osady włościańskiej nr 6 położonej w W. i domagali się rozgraniczenia tej nieruchomości z zachodnią połową tejże osady stanowiącej własność Stanisławy O. W postępowaniu administracyjnym nie doszło do ugody i sprawa została przekazana Sądowi Powiatowemu do rozstrzygnięcia. Nieruchomości stron rozdziela droga dojazdowa, z której korzystają i korzystały obie strony; przy tym Helena K. zarzuciła, że Stanisława O. przybrała sobie miedzę oddzielającą jej grunt od powyższej drogi, natomiast ta ostatnia twierdziła, że granica przebiega od chwili podziału osady na część wschodnią i zachodnią środkiem drogi dojazdowej. Osada zaś została podzielona na dwie równe pod względem obszaru nieruchomości. Sąd Powiatowy przyjął, że granica powinna być ustalona na podstawie stanu prawnego (a to zgodnie z art. 153 k.c.), a więc przebiegać według linii rozdzielającej dawną osadę nr 6 na dwie równe części, która to linia według pomiarów biegłego geodety przebiega w ten sposób, że cała droga należy do wschodniej połowy osady. Sąd Powiatowy przy tym podniósł, że korzystanie przez Stanisławę O. z drogi nie spowodowało nabycia jej przez zasiedzenie, chodziło bowiem o korzystanie tylko z przejazdu, i to wspólnie z właścicielami.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji Stanisławy O., Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość objętą zagadnieniem prawnym przekazanym Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozpoznania.Rozwiązania powyższego zagadnienia należy szukać w ocenie charakteru prawnego aktu nadania ziemi wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).W niniejszej sprawie akt nadania ziemi został wydany na rzecz Stanisławy O. na mocy przepisów art. 1 wymienionej ustawy.Według tego artykułu, w określonych w nim okolicznościach samoistni posiadacze nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych stają się z mocy prawa ich właścicielami. Tym samym decyzja administracyjna, na podstawie której taki samoistny posiadacz otrzymuje akt nadania ziemi, jest jedynie stwierdzeniem, że nastąpiło nabycie z mocy prawa, i ma znaczenie tylko deklaratoryjne. Decyzja taka nie może przenosić własności nieruchomości, której rolnik z mocy prawa nie nabył. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że według treści art. 12 ust. 1 i 7 cytowanej ustawy, organ do spraw rolnych określa obszar nieruchomości według danych zawartych w ewidencji gruntów, przy czym organ ten nie dokonuje rozgraniczenia, może jedynie ustalić, jaki obszar z danej działki, jeśli nie była ona w całości w samoistnym posiadaniu rolnika, o którym mowa w art. 1 ustawy, przechodzi z mocy prawa na tego rolnika.Określenie natomiast obszaru działki według stanu wynikającego z ewidencji gruntów nie oznacza jeszcze, że nabywca może przesunąć swe granice na niekorzyść któregoś z sąsiadów, tym bardziej że w ogóle nie wiadomo, o którą z granic danej nieruchomości chodzi. Rolnik nabywa z mocy ustawy własność nieruchomości, jednakże to nie przesądza jeszcze tego, że granice mogą okazać się sporne, podobnie jak to ma miejsce przy nabyciu nieruchomości w drodze czynności prawnej czy też dziedziczenia. Dlatego dane co do obszaru, wynikające z ewidencji gruntów, nie mogą przesądzać o ostatecznych granicach nabytej z mocy prawa nieruchomości rolnej.Sąd Wojewódzki bezpodstawnie przypisał organowi rolnemu, jakoby dokonał kontrolowania granicy w toku postępowania administracyjnego, skoro organ ten w ogóle nie zajął stanowiska co do spornej granicy i stwierdził nabycie własności przez Stanisławę O. m.in. spornych granicznych działek według stanu wynikającego z ewidencji gruntów.Inaczej natomiast mogłoby być, gdyby akt nadania ziemi dotyczył areału, który dotychczas stanowił własność uczestnika postępowania rozgraniczeniowego, a więc w omawianym przypadku własność wnioskodawców. Wówczas stan prawny istniejący do dnia 4.XI.1971 r., jako dnia wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej, uległby zmianie i dotychczasowa granica przestałaby być aktualna z uwagi na odłączenie od nieruchomości określonego pasa ziemi i dołączenie go do sąsiadującej nieruchomości nabywcy. Tego rodzaju sytuacja w niniejszej sprawie - jak się zdaje - nie nastąpiła, chociaż do stanowczego jej wykluczenia niezbędny jest dowód z akt uwłaszczeniowych.Gdyby jednak rzeczywiście chodziło o nadanie ziemi, dotąd należącej do wnioskodawców, a więc gdyby decyzja była skierowana przeciwko nim, wówczas oni by musieli być uczestnikami postępowania administracyjnego (art. 25 k.p.c.). Skoro oni - jak to podniósł Sąd Wojewódzki - uczestnikami nie byli, i to przemawia za tym, że postępowanie uwłaszczeniowe nie toczyło się przeciw nim. Jednakże należy podkreślić, że sam fakt nieuczestniczenia przez stronę w postępowaniu administracyjnym, chociaż uzasadnia podstawę do zaskarżenia decyzji w postępowaniu administracyjnym, sam przez się jeszcze - w wypadku uprawomocnienia się takiej decyzji - nie stwarza podstaw dla sądu uznania takiej decyzji za nieważną.Z powyższych wywodów wynika, że akt nadania ziemi ma wpływ na sprawę o rozgraniczenie tylko w sytuacji określonej w uchwalonej odpowiedzi, przy czym w zasadzie jest obojętne, czy akt taki został wydany przed sprawą o rozgraniczenie czy w toku tej sprawy, ponieważ decyduje tutaj stan istniejący w chwili wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej.Natomiast gdyby decyzja o uwłaszczeniu nastąpiła po uprawomocnieniu się postanowienia o rozgraniczeniu (dotyczy to przede wszystkim postanowień wydanych przed wejściem w życie ustawy), wówczas zaistniałyby podstawy do pozbawienia wykonalności postanowienia o rozgraniczeniu (art. 840 k.p.c.), jeżeli oczywiście uwłaszczenie nastąpiło w innych granicach aniżeli ustalone w tym postanowieniu rozgraniczeniowym.Z tych wszystkich względów z mocy art. 391 k.p.c. udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.