I PZP 29/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anieli W. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych i Hydrotechnicznych "Hydroinż" w R. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 27 maja 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy organy rozstrzygające spory o przywrócenie do pracy są własne badać prawidłowość wyboru osoby do zwolnienia w razie redukcji etatów i w sytuacjach podobnych?"udzielił następującej odpowiedzi:Organ uprawniony do rozstrzygania o zasadności wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi ocenia całokształt okoliczności powołanych przez zakład pracy na uzasadnienie dokonanego wypowiedzenia. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Aniela M. podjęła pracę u pozwanego z dniem 10.II.1969 r. na stanowisku st. księgowej w dziale księgowości materiałowej. Następnie pracowała jako kierownik sekcji w tym dziale i jako kierownik tego działu. Z dniem 1.IV.1974 r. została przeniesiona na stanowisko kierownika działu finansowego, w rok zaś potem przyjęta na stanowisko st. inspektora do spraw ewidencji w dziale zatrudnienia.Pismem z dnia 27.II.1976 r. doręczonym pracownikowi w tejże dacie zakład pracy wypowiedział Anieli M. umowę o pracę na dzień 31 marca 1976 r. W informacji dla rady zakładowej jako przyczynę wypowiedzenia wskazano: "redukcja etatów pracowników administracyjno-biurowych oraz zbyt mała wydajność pracy".We wniosku skierowanym do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy pracownik domagał się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne.Decyzją z dnia 31.III.1976 r. Komisja uznała "za bezskuteczne wypowiedzenie umowy o pracę odnośnie do okresu wypowiedzenia ustalonego przez Przedsiębiorstwo na jeden miesiąc" i orzekła, że "Przedsiębiorstwo winno wypowiedzieć umowę o pracę z zachowaniem terminu trzymiesięcznego, a w pozostałej części odwołanie oddala".W uzasadnieniu zacytowanego orzeczenia dokonano ustalenia, że wnioskodawczyni pracuje w uspołecznionych zakładach pracy bez przerwy od 1949 r. Do pracy u pozwanego przeszła po rozwiązaniu umowy o pracę z poprzednim zakładem w drodze porozumienia. Zachowała zatem ciągłość pracy i dlatego z takim pracownikiem należało rozwiązać umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.Poza tym Komisja uznała wniosek za nieuzasadniony, albowiem - jak motywowała - "zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę ze swym pracownikiem z zachowaniem terminu wypowiedzenia i po uprzednim zawiadomieniu rady zakładowej. Warunki te zostały spełnione".W odwołaniu wnioskodawczyni podtrzymała twierdzenie, że wypowiedzenie jest nieuzasadnione.Postanowieniem z dnia 27.V.1976 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy organy rozstrzygające spory o przywrócenie do pracy są władne badać prawidłowość wyboru osoby do zwolnienia w razie redukcji etatów i w sytuacjach podobnych?"Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na powyższe zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zmniejszenie stanu zatrudnienia w związku z redukcją etatów określonego rodzaju pracowników w danym zakładzie pracy, jako konieczna potrzeba organizacyjna, może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi.Jednakże samo stwierdzenie, że w konkretnym wypadku istnieje w tym aspekcie zgodność dokonanej czynności wypowiedzenia ze społeczno-gospodarczym celem instytucji wypowiedzenia nie wystarcza jeszcze do uznania wypowiedzenia za uzasadnione w odniesieniu do dotkniętego nim pracownika. Kryterium zasadności wypowiedzenia pozostają uzupełniająco zawsze zasady współżycia społecznego. Każde przeto wypowiedzenie, zakwestionowane przez pracownika jako nieuzasadnione, musi być zbadane, rozważone i ocenione pod względem jego zgodności z zasadami współżycia społecznego. Decyzja kierownika zakładu pracy, iż wypowiedzeniu powinien być poddany ten, a nie inny pracownik, jeżeli wybór wchodzi w rachubę, może w ustalonym układzie stosunków faktycznych ujawnić sprzeczność dokonanego wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego. Na tym tle podlegać muszą wyjaśnieniu - obok faktów określających wewnętrzną sytuację zakładu pracy zainteresowanego w zmniejszeniu stanu zatrudnienia - takie czynniki dotyczące pracownika, któremu wypowiedziano umowę o pracę, jak: czas jego pracy w danym zakładzie, charakterystyka pracy w całym okresie zatrudnienia, stopień związania pracownika z zakładem pracy, uwarunkowania osobiste i rodzinne pracownika itp.Poza tym żadnej z przyczyn powołanych przez zakład pracy na uzasadnienie wypowiedzenia nie można oceniać w sposób izolowany, lecz trzeba przyczyny te widzieć w ich wzajemnym powiązaniu. Jeżeli np. w informacji dla rady zakładowej dyrektor Przedsiębiorstwa motywował zamiar dokonania wypowiedzenia umowy o pracę Anieli M. redukcją etatów pracowników administracyjno-biurowych oraz zbyt małą wydajnością w pracy pracownika, to - logicznie rzecz biorąc - obie te przyczyny zostały uznane za pozostające ze sobą w związku. Właśnie dlatego upatrywano potrzeby rozwiązania z wnioskodawczynią umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdyż poczytywano jej pracę za mało wydajną.Ocena przydatności pracownika na zajmowanym w zakładzie pracy stanowisku musi być prawdziwa. Gdy zaś ocenę tę zakład pracy zaliczył do przyczyn uzasadniających wypowiedzenie, wyrażone przez kierownika zakładu pracy stanowisko o małej wydajności pracy pracownika ulega weryfikacji, jako że wypowiedzenie, aby mogło być uznane za uzasadnione, musi znajdować oparcie w sprawdzalnych kryteriach prawnych.Z tych względów i na podstawie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych Sąd Najwyższy powziął przytoczoną na wstępie uchwałę.