U 3/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk J. Drohomirecki, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk J. Juszczak (sędzia s. wojsk. del.).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Bilicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy można zastosować przepis art. 301 § 1 k.k. względem żołnierza zasadniczej służby wojskowej, któremu do końca tej służby pozostał okres krótszy niż 6 miesięcy?"- na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W treści uchwały składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1974 r. - U 1/74 (OSNKW 1974, z. 7-8, poz. 150) podkreślono, że u podłoża ustanowionej w przepisie art. 301 § 1 k.k. instytucji fakultatywnego odroczenia wykonania kary: "(...) leżą względy dyktowane potrzebami obronności kraju". Względy te - jak to już wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok Izby Wojskowej SN z dnia 17 października 1972 r. - Rw 1003/72, OSNKW 1973, z. 1, poz. 16) - wymagające, aby żołnierz zasadniczej służby wojskowej: "(...) odbył tę służbę w sposób nieprzerwany, mają daleko większe znaczenie niż bezzwłoczne wykonanie wobec skazanego żołnierza krótkoterminowej kary pozbawienia wolności".Przedstawione argumenty, a zwłaszcza leżące u podstaw ratio legis przepisu art. 301 § 1 k.k. postulat, aby nie nastąpiła przerwa w pełnieniu zasadniczej służby wojskowej przez żołnierza skazanego na krótkotrwałą karę pozbawienia wolności, będącą następstwem bezzwłocznego skierowania go do odbycia tej kary, sprawiły to, że możliwość stosowania powołanego przepisu nie została uwarunkowana długością okresu, jaki w chwili orzekania o odroczeniu (na podstawie tego przepisu) wykonania kary pozbawienia wolności pozostał skazanemu żołnierzowi zasadniczej służby wojskowej do ukończenia przezeń tej służby. W treści przepisu art. 301 § 1 k.k. określone zostały wyczerpująco warunki, od których uzależniona jest możliwość stosowania tego przepisu. Wśród tych warunków brak jednak zastrzeżenia, że odroczeniu wykonania krótkoterminowej kary stoi na przeszkodzie okres krótszy niż 6 miesięcy pozostały do ukończenia zasadniczej służby wojskowej przez skazanego.Wykładnia uzupełniająca treść przepisu art. 301 § 1 k.k. tego rodzaju zastrzeżeniem stanowiłaby z jednej strony niedopuszczalne rozszerzenie warunków stosowania powołanego przepisu, a z drugiej strony prowadziłaby do zawężenia możliwości jego stosowania, co w efekcie nie pozwoliłoby uniknąć tych niekorzystnych dla interesów wojska konsekwencji, które wiążą się z przerwaniem pełnienia zasadniczej służby wojskowej przez skazanego z powodu wykonania wobec niego krótkoterminowej kary pozbawienia wolności.Podkreślić również należy, że zastosowanie przepisu art. 301 § 1 k.k. nie zakłada a priori zwolnienia skazanego po ukończeniu przezeń zasadniczej służby wojskowej od odbycia kary, której wykonanie zostało odroczone. Przepisy art. 301 k.k. bowiem określają dwie różne instytucje prawne: instytucję odroczenia kary (art. 301 § 1 k.k.) i połączoną z zatarciem skazania z mocy prawa instytucję zwolnienia skazanego od odbycia kary, której wykonanie zostało odroczone (art. 301 § 1, 3 i 4 k.k.). Między tymi instytucjami istnieje więź normatywna, związek ten jednak ogranicza się jedynie do tego, że zastosowanie przepisu art. 301 § 3 k.k. (a w konsekwencji i przepisu art. 301 § 4 k.k.) uzależnione jest od uprzedniego zastosowania przepisu art. 301 § 1 k.k. Odwrotny stosunek zależności między omawianymi przepisami nie jest ustawowo wymagany. Tak więc określone w przepisie art. 301 § 3 k.k. przesłanki, a spośród nich wymaganie, aby okres odroczenia wykonania kary trwał co najmniej 6 miesięcy, nie stanowią niezbędnego warunku odroczenia wykonania kary w myśl przepisu art. 301 § 1 k.k.W świetle przedstawionych rozważań należało na przedstawione pytanie prawne udzielić odpowiedzi poprzednio sformułowanej.Sąd nie powinien jednak stosować przepisu art. 301 § 1 k.k. w takiej sytuacji, gdy w chwili wydawania wyroku skazującego na karę określoną w tym przepisie wiadomą rzeczą będzie, że wyrok ten stanie się wykonalny już po odbyciu zasadniczej służby wojskowej przez skazanego albo też bezpośrednio przed zwolnieniem go z tej służby i przeniesieniem do rezerwy. Zastosowanie bowiem w takiej sytuacji przepisu art. 301 § 1 k.k. mijałoby się z celem, który uwarunkował ustanowienie tego przepisu.2. Potrzeba ujednolicenia orzecznictwa w omawianej kwestii uzasadnia wpisanie podjętej uchwały do księgi zasad prawnych. W orzecznictwie bowiem powstały rozbieżności w omawianej materii.