VII KZP 13/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty (sprawozdawca). Sędziowie: M. Budzianowski, J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Czesława S., oskarżonego z art. 233 i 236 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Elblągu postanowieniem z dnia 9 czerwca 1976 r. na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. następującego zagadnienia wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy osoby dokonujące kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich od pracy, powołane do pełnienia tych czynności w trybie zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich od pracy (Mon. Pol. Nr 42, poz. 263), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 47, poz. 280), są funkcjonariuszami publicznymi w rozumieniu art. 120 § 11 k.k. i czy przy pełnieniu czynności kontrolnych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach art. 233 i 236 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Podstawę prawną działania osób przeprowadzających kontrolę domową pracowników korzystających ze zwolnień od pracy z powodu choroby stanowią art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 47, poz. 280) oraz wydane na podstawie art. 49 ust. 3 tej ustawy zarządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. w sprawie kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich od pracy (Mon. Pol. Nr 42, poz. 263). Wymienione akty normatywne, nakładając na zakłady pracy obowiązek kontrolowania między innymi tego, czy pracownicy wykorzystują zwolnienia od pracy z powodu choroby zgodnie z ich celem, oraz regulując zasady i tryb przeprowadzania kontroli domowej pracowników korzystających z takich zwolnień, nie wprowadziły przepisu szczególnego zapewniającego osobom upoważnionym do takiej kontroli ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych (art. 120 § 11 ust. 6 k.k.). Przyjęcie zatem takiej ochrony tylko z tytułu tej funkcji byłoby możliwe jedynie w razie uznania, że czynności osób przeprowadzających kontrolę domową mają charakter funkcji związanej ze szczególną odpowiedzialnością (ust. 3 § 11 art. 120 k.k.) lub że chodzi tu o osobę przybraną funkcjonariuszowi publicznemu do pomocy (art. 233, 235, 236 k.k.).2. Nie uzasadniona absencja chorobowa w wyniku wyłudzania lekarskich zwolnień od pracy lub przedłużania okresu leczenia wskutek niestosowania się do zaleceń lekarza stanowi poważny problem społeczny, ma też ujemne skutki dla gospodarki narodowej. Zapobiegać temu i zwalczać to powinna między innymi kontrola domowa pracowników korzystających ze zwolnień do pracy z powodu choroby. Z treści zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. wynika, że kontrola taka należy do obowiązków zakładów pracy (§ 2 pkt 2) oraz że kierownik zakładu pracy, jeżeli sam tej kontroli nie przeprowadza, wyznacza do jej przeprowadzenia pracowników zakładu, którym wystawia imienne upoważnienie do dokonania tej czynności (§ 7 ust. 1-3). Kontrola domowa pracowników zwolnionych od pracy z powodu choroby polega na ustaleniu okoliczności wskazanych w pkt 1 i 2 § 10 tego zarządzenia. Stwierdzenie tych okoliczności wymaga sporządzenia odpowiedniego protokołu, który zatwierdzony przez kierownika zakładu pracy stanowi podstawę niewypłacenia zasiłku (§ 15 ust. 1 i 2 ). Widać z tego, że czynności osoby przeprowadzającej kontrolę domową polegają niemal wyłącznie na stwierdzeniu i zarejestrowaniu okoliczności ściśle określonych, związanych ze sposobem korzystania przez pracownika ze zwolnienia od pracy z powodu choroby, bez prawa wydawania dyspozycji lub podejmowania jakichkolwiek decyzji, w szczególności w kwestii wypłacenia lub niewypłacenia zasiłku. Tego rodzaju czynności ustalająco-sprawozdawczych, mimo ich znaczenia dla zwalczania nie uzasadnionej absencji chorobowej, nie można uznać za funkcje związane ze szczególną odpowiedzialnością w rozumieniu ust. 3 § 11 art. 120 k.k. Takiego ich charakteru nie zmienia fakt, że osoby przeprowadzające kontrolę działają na podstawie upoważnienia kierownika zakładu pracy i niejako w jego imieniu. O ocenie bowiem funkcji jako związanej ze szczególną odpowiedzialnością nie może decydować stanowisko i zakres uprawnień osoby upoważniającej do wykonania czynności, lecz zakres oraz treść funkcji zleconych określonej osobie.3. Ze sformułowania przepisów art. 233, 235 i 236 k.k. wynika, że objęcie wzmożoną ochroną prawną także osoby przybranej do pomocy funkcjonariuszowi publicznemu, niezależnie od sposobu przybrania tej osoby do pomocy, wymaga równoczesności działania lub możności działania zarówno funkcjonariusza publicznego, jak i tej osoby (por. uchwałę SN z dnia 11 maja 1972 r. - VI KZP 100/72, OSNKW 1972, z. 7-8, poz. 11; wyrok SN z dnia 29 stycznia 1972 r. - Rw 1532/71, OSNKW 1972, z. 5, poz. 93). Taki zaś wypadek w omawianej sytuacji nie zachodzi. Nie ma więc także podstawy do udzielenia wzmożonej ochrony prawnej (art. 233, 235, 236 k.k.) osobom przeprowadzającym kontrolę domową jako osobom przybranym do pomocy funkcjonariuszowi publicznemu (kierownikowi zakładu pracy).4. Powyższe wywody upoważniają do wyrażenia poglądu, że wykonywanie czynności kontroli domowej prawidłowości wykorzystania przez pracowników zwolnień lekarskich od pracy na zasadach i w trybie określonych w zarządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. nie daje podstawy z tego tylko tytułu do udzielenia osobom kontrolę tę przeprowadzającym wzmożonej ochrony prawnej przewidzianej w art. 233, 235 i 236 k.k. Wyrażony pogląd odnosi się również odpowiednio do osób przeprowadzających kontrolę domową pracowników zwolnionych od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny (§ 2 pkt 2, § 7, 8, 11 i 15 ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r.).5. W razie dopuszczenia się względem osób przeprowadzających kontrolę domową w trybie określonym w powołanym wyżej zarządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 grudnia 1974 r. i w związku z pełnieniem tej czynności czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego (np. z art. 156 § 2, art. 181, 182 k.k.) z reguły uzasadnione jest wszczęcie postępowania przez prokuratora lub jego przyłączenie się do postępowania już wszczętego na podstawie art. 50 k.p.k.