II CR 405/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Mielcarek.Sędziowie: SN R. Czarnecki (spr.), SW Z. Kołodziej.Protokolant: B. Woropaj.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1975 r. sprawy z powództwa Heleny K., Marii S., Tadeusza K. i Stanisława K. przeciwko Józefowi S. i Skarbowi Państwa - Urzędowi Miejskiemu w Przemyślu o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 11 lutego 1975 r., sygn. akt II C 36/75,1)zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo (pkt I) oraz w ten sposób, że zasądza od powodów na rzecz Skarbu Państwa zwrot kosztów procesu w kwocie 400 zł (pkt II),2)zasądza od powodów na rzecz Józefa S. 540 zł i na rzecz Skarbu Państwa 200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneW pozwie powodowie utrzymują, że w 1927 r. ich ojciec nabył na cmentarzu w P. "miejsce nr x na wieczność". W 1952 r. na części tej kwatery w grobie ziemnym został pochowany ojciec powodów, a w 1967 r. ich matka.W 1973 r. Józef S. otrzymał od Skarbu Państwa przydział miejsca pod budowę grobu murowanego na pozostałej części wspomnianej kwatery, wybudował ten grób i pochował w nim zwłoki swej krewnej. Powodowie twierdząc, że nastąpiło naruszenie ich posiadania, wnieśli o przywrócenie stanu poprzedniego.Na rozprawie w dniu 15 lutego 1974 r. ten z powodów, który stawił się osobiście przytoczył, iż nie wie, w jakich wymiarach ojciec nabył kwaterę, a w okresie jego pochowania kwatera ta została "według jej granic obsadzona kwiatami". Przytoczył też, że po wojnie nie nastąpiło uiszczenie żadnej opłaty, w szczególności "z tytułu przedłużenia czy ponownego nabycia kwatery". To ostatnie twierdzenie powodowie powtórzyli w rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego oddalającego powództwo.Sąd Najwyższy wskazał w sposób wiążący (art. 389 k.p.c.), że "dochodzone roszczenie nie ma charakteru roszczenia posesoryjnego, lecz charakter roszczenia o naprawienie szkody przez przywrócenie spornego miejsca do stanu pierwotnego (art. 363 k.c.) wyrządzonej wydaniem S. zezwolenia na wybudowanie na tym miejscu swego grobowca" (art. 418 k.c.).Po rozpatrzeniu sprawy po raz wtóry Sąd Wojewódzki nakazał S. i Skarbowi Państwa usunięcie z miejsca nr x grobu murowanego wybudowanego przez S. i pochowanych w nim zwłok.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanych, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie nie nastąpiło odszukanie jakiegokolwiek dokumentu co do bliższej daty nabycia na cmentarzu kwatery, treści tego nabycia, obszaru kwatery, a z zeznań świadków i z przesłuchania stron wynikałoby jedynie, że w 1927 r., względnie w latach późniejszych ojciec powodów nabył kwaterę. Dopiero w 1952 r. w związku z jego pochowaniem w grobie ziemnym została w księdze cmentarnej uczyniona wzmianka: "grób wieczysty".Powodowie nawet nie przytoczyli twierdzeń co do tego, żeby nabycie miejsca lub kwatery miało treść odmienną od przewidzianego przez przepisy ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o chowaniu zmarłych i stwierdzaniu przyczyny zgonu (Dz. U. Nr 32, poz. 359), mianowicie - dalej idącą dla nabywcy tj. - ojca powodów. Przeto przy założeniu, że nabycie nastąpiło przed wejściem w życie powołanej ustawy z 1932 r. brak podstawy do przyjęcia, żeby ojcu powodów przysługiwało prawo od przewidzianego przez tę ustawę dalej idące.Co się zaś tyczy postanowień ustawy z 1932 r., to w myśl jej art. 6 ust. 3, za korzystanie z cmentarzy i urządzeń cmentarnych mogą być pobierane opłaty. Otóż ze względu na zamiar wybudowania grobu murowanego i reżim prawny takiego grobu, ojciec powodów mógł uiścić opłatę za "miejsce na wieczność" lub za "grób wieczysty". Skoro jednak nie doszło do wybudowania grobu murowanego, a rodzice powodów zostali pochowani w grobie ziemnym, los prawny kwatery zależy od reżimu przewidzianego dla grobu ziemnego. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1-2 ustawy z 1932 roku, grób ziemny może być użyty do ponownego pochowania po upływie 20 lat, chyba że przed upływem tego terminu zostało zgłoszone zastrzeżenie i uiszczona kolejna opłata za pochowanie zwłok. Stąd w wyniku pochowania w grobie ziemnym następuje nabycie korzystania z grobu ziemnego, tj. z miejsca pod ten grób na okres dłuższy od 20 lat tylko pod warunkiem uiszczania co 20 lat stosownej opłaty. Tak samo kwestię tę normuje art. 7 ust. 1-2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 1972 r. Nr 47, poz. 298).W sprawie nie chodzi o użycie grobu ziemnego do ponownego pochowania, lecz o użycie części niewykorzystanej kwatery do pochowania. Jednakże skoro w razie uiszczenia opłaty za miejsce pod grób ziemny i upływu 20 lat od pochowania w tym grobie bez uiszczenia wymaganej drugiej opłaty, dozwolone jest użycie tego grobu do ponownego pochowania przez osobę niewywodzącą swych praw od osoby, która uiściła pierwszą opłatę, to tym bardziej w takim wypadku dozwolone jest użycie niewykorzystanej części kwatery do pochowania przez wspomnianą osobę. Jeżeli bowiem co 20 lat należy uiszczać opłatę w razie pochowania w grobie ziemnym, to opłatę za korzystanie z cmentarza należy uiszczać również od miejsca lub kwatery, która pozostała w ogóle wolna oraz od takiej części kwatery z grobem ziemnym, która obejmuje obszar wystarczający na miejsce na dalszy grób.Z powyższego wynika, iż nawet przy założeniu, że w 1927 r. ojciec powodów nabył korzystanie z kwatery o obszarze ponad 30 m2, to skoro od pozostałej poza grobem ziemnym części kwatery nie została uiszczona opłata za korzystanie z tego miejsca, to Skarb Państwa mógł zezwolić osobie niewywodzącej swych praw od rodziców powodów na użycie tego miejsca do pochowania, w szczególności pod budowę grobu murowanego.Brak jakichkolwiek podstaw do uznania, żeby S. można było przypisać czyn niedozwolony. To zaś, co wyżej powiedziano oznacza, że nie zachodzą również przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 418 k.c. Także więc i ten pozwany nie ponosi odpowiedzialności.Z przedstawionych względów orzeczono jak w sentencji.