VI KRN 156/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Kwiecień, A. Żylewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza K., oskarżonego z art. 156 § 1 i art. 159 k.k., z powodu wniosku jego obrońcy z urzędu o przyznanie Zespołowi Adwokackiemu Nr 15 w W. należności za obronę z urzędu (za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym, który zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Sądu Rejonowego w Węgrowie uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania), po wysłuchaniu wniosku prokuratora i obrońcy z urzędu, postanowił wniosek obrońcy z urzędu oskarżonego Kazimierza K. przekazać Sądowi Rejonowemu w Węgrowie do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w sprawie oskarżonego Kazimierza K., uwzględniając rewizję nadzwyczajną wniesioną przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść tego oskarżonego, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Węgrowie i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Delegowany w powyższej sprawie do obrony z urzędu przed Sądem Najwyższym (z zachowaniem warunków określonych w art. 74 § 1 k.p.k.) adwokat Władysław S. - po wydaniu wyroku przez Sąd Najwyższy - zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii wynagrodzenia za obronę z urzędu, wyrażając pogląd, że wyrok sądu Najwyższego, uchylający prawomocny wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, jest w myśl art. 546 k.p.k. "kończącym postępowanie" (w konkretnym wypadku kończącym postępowanie nadzwyczajnorewizyjne), i domagając się przyznania, w sposób prawem przewidziany, Zespołowi Adwokackiemu Nr 15 w W. należności za obronę z urzędu w niniejszej sprawie przed Sądem Najwyższym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Nie można kwestionować prawa obrońcy z urzędu do występowania w wypadkach przez ustawę przewidzianych z wnioskiem o zasądzenie przez sąd na rzecz właściwego zespołu adwokackiego należności za wykonywaną obronę przed sądem.W szczególności zaś wtedy, gdy wydany przez sąd wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia co do tej należności, wolno również obrońcy z urzędu wystąpić o zasądzenie stosownej opłaty na rzecz zespołu adwokackiego - w trybie określonym przez art. 368 k.p.k. Przez koszty bowiem, o których sąd ma obowiązek orzec na podstawie art. 368 § 1 k.p.k., stosownie do reguły lege non distinguente, rozumieć należy nie tylko koszty, które należą się Skarbowi Państwa (por. art. 547 § 1 k.p.k.), ale i te, które należą się stronie (por. art. 547 § 2 k.p.k.), a także w wypadkach przewidzianych w ustawie opłaty należne zespołowi adwokackiemu (por. art. 549 § 1 pkt 2, art. 550, 551 § 1 k.p.k.). Takie rozumienie kosztów, o których między innymi mowa w art. 368 § 1 k.p.k., wspiera w szczególności wyliczenie kosztów postępowania zawarte w § 1 art. 554 k.p.k. (przede wszystkim jako podlegających zwrotowi wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa - art. 542 k.p.k.), a w § 2 art. 554 k.p.k. zaliczenie między innymi także "do kosztów postępowania" opłaty na rzecz zespołu adwokackiego z tytułu udziału w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika strony.2. Jednakże przewidziany w art. 546 k.p.k. obowiązek orzeczenia o kosztach postępowania (w tym i o opłacie na rzecz zespołu adwokackiego) uwarunkowany jest wydaniem przez sąd w konkretnej sprawie orzeczenia (najczęściej w postaci wyroku) "kończącego postępowanie". Takim orzeczeniem jest przede wszystkim każdy wyrok o treści materialnej (rozstrzygający więc sprawę co do jej istoty, w szczególności zaś o winie), a także wyrok umarzający postępowanie (rozstrzygający więc o niedopuszczalności dalszego postępowania w określonej sprawie). Orzeczenie więc kończące postępowanie jest to przede wszystkim takie orzeczenie (postanowienia lub wyrok), które rozstrzyga, choćby nieprawomocnie, o przedmiocie procesu albo o jego niedopuszczalności. Natomiast takim orzeczeniem nie jest wyrok rewizyjny (wydany w zwykłym postępowaniu odwoławczym czy też w trybie nadzwyczajnorewizyjnym), który uchyla zaskarżony wyrok sądu niższej instancji, a sprawę (z reguły co do jej istoty) przekazuje temuż sądowi do ponownego rozpoznania. W takim wypadku dochodzi jedynie do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie właśnie jako kończące postępowanie nie może się w ogóle ostać, a sprawa wymaga ponownego osądzenia co do istoty "od początku" (w granicach określonych przez sąd rewizyjny na podstawie art. 386 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.k.).Z przytoczonych wyżej powodów nie można więc było zgodzić się z poglądem, że wyrok Sądu Najwyższego, uchylający zaskarżony wyrok, tylko dlatego, że został wydany w trybie postępowania nadzwyczajnorewizyjnego, jest wyrokiem kończącym postępowanie w myśl art. 546 k.p.k.3. O tym, że art. 546 k.p.k. obowiązek orzekania przez sąd o kosztach postępowania wiąże ściśle z wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy lub umarzającego postępowanie, świadczą dalsze przepisy rozdziału 56 k.p.k., jako stanowiące rozwinięcie zasady określonej w powyższym przepisie.Tak więc przykładowo art. 547 § 1 i 2 k.p.k. zobowiązuje do zasądzenia kosztów postępowania od skazanego na rzecz Skarbu Państwa tylko w razie wydania wyroku skazującego tego oskarżonego, natomiast art. 549 k.p.k. uzależnia obciążenie kosztami bądź to Skarbu Państwa, bądź to innych stron od wydania przez sąd wyroku uniewinniającego lub orzeczenia umarzającego postępowanie. Również przewidziane przez ustawę możliwości zasądzenia opłaty na rzecz zespołu adwokackiego wiąże ustawa ściśle tylko z tego rodzaju orzeczeniami, jak orzeczenie uniewinniające lub orzeczenie umarzające postępowanie, wyrok skazujący, wyrok rewizyjny utrzymujący w mocy wyrok zaskarżony (por. art. 549 § 1 pkt 2, art. 550, 551 k.p.k.). Nie ma więc z tych powodów w ogóle podstawy do rozstrzygania o tym, kto ponosi koszty postępowania, jeżeli sąd rewizyjny wydaje wyrok uchylający zaskarżony wyrok i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi niższej instancji czy też prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.4. Niemożność rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przez sąd rewizyjny, który uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania, nie uprawnia jednak tego sądu do wydania orzeczenia merytorycznego, nie uwzględniającego wniosku o zasądzenie tych kosztów. Nie wydając bowiem orzeczenia kończącego postępowanie, sąd rewizyjny staje się nieuprawniony do orzekania o kosztach. Takie natomiast uprawnienie (i obowiązek) przechodzi w powyższej sytuacji procesowej na sąd, który w ponownym rozpoznaniu wydaje orzeczenie kończące postępowanie. Do tego więc sądu będzie należało rozstrzygnięcie o opłacie na rzecz zespołu adwokackiego także i za obronę przed sądem rewizyjnym (por. także wyrok SN z dnia 7.XII.1973 r. - II KR 151/73).Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, nie mając w konkretnym wypadku podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku o zasądzenie opłaty na rzecz Zespołu Adwokackiego Nr 15 w W., uznał za konieczne przekazanie tego wniosku do rozpoznania sądowi pierwszej instancji "według właściwości", skoro w tym wypadku dopiero przed tym sądem wydane zostanie orzeczenie kończące postępowanie w rozumieniu art. 546 k.p.k.Należy tu jeszcze wyjaśnić, że rozstrzygnięcie w kwestii opłaty na rzecz zespołu adwokackiego za obronę z urzędu w sytuacji, która powstała w sprawie niniejszej, jeżeliby nawet nie nastąpiło w ponownym wyroku, to powinno nastąpić w trybie określonym w art. 368 k.p.k.Przewidziane bowiem w art. 368 k.p.k. orzekanie co do kosztów (w tym także w wypadkach określonych przez ustawę i o opłacie na rzecz zespołu adwokackiego) jest obowiązkiem sądu podlegającym realizacji - z braku wyraźnego w tym względzie ograniczenia - w każdym czasie, w tym również w toku postępowania wykonawczego, aż do upływu okresu przedawnienia do orzekania w tym zakresie (arg. z art. 557 k.p.k.).