III PZP 5/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, Z. Zaziemski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z powództwa Tadeusza K. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "Siemianowice" w S. o podwyższenie renty uzupełniającej, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 24 maja 1977 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a. Czy w sprawach toczących się w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) wysokość renty uzupełniającej należnej od zakładu pracy oblicza się bez ograniczenia w czasie czy tylko za okres do 30 kwietnia 1977 r.?b. Czy przez podwyżkę, o którą podlega zmniejszeniu wysokość renty uzupełniającej (art. 16 ust. 3 wymienionej ustawy), należy rozumieć tylko podwyżkę wymienioną w art. 1 ust. 2 tej ustawy czy także podwyżkę wynikającą z przeliczenia renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej, o której mowa w art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy?"udzielił następującej odpowiedzi:W sprawach o rentę uzupełniającą lub o zmianę jej wysokości wytoczonych przed dniem 1 maja 1977 r., to jest przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), zasądza się należną od zakładu pracy rentę uzupełniającą bez ograniczenia w czasie. Wysokość tej renty ulega zmniejszeniu od dnia 1 maja 1977 r. o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy. Uzasadnienie faktyczneW dniu 25.I.1962 r. powód uległ wypadkowi przy pracy w pozwanej Kopalni i w następstwie tego stał się inwalidą III grupy. Wyrokiem z dnia 24.III.1969 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powoda m.in. rentę uzupełniającą po 1.500 zł miesięcznie od dnia 9 października 1965 r. W pozwie z dnia 4.VII.1973 r. powód domagał się podwyższenia renty uzupełniającej, powołując się na zmianę stosunków po wydaniu orzeczenia sądowego zasądzającego rentę (art. 907 § 2 k.c.), a Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego sprowadzają się do wykładni art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), a w szczególności zagadnienia, czy użyte w tym przepisie określenie "nie mogą po dniu wejścia w życie ustawy dochodzić od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej" oznacza niedopuszczalność wytaczania powództwa po dniu 1 maja 1977 r. czy też niemożność uwzględnienia roszczenia o rentę uzupełniającą po dniu 1 maja 1977 r. w sprawie wszczętej przed tą datą.Powyższe wątpliwości rozstrzyga ust. 2 art. 16 omawianej ustawy, na który to przepis Sąd Wojewódzki trafnie powołał się w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego. Przepis ten stanowi, że roszczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, zgłoszone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpoznaniu według zasad dotychczasowych. Oznacza to, że decydujące znaczenie dla wykładni omawianego przepisu co do przedstawionych wątpliwości przypisać należy dacie wszczęcia postępowania. Wszystkie zatem sprawy i wymienione roszczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu pozostające w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową wytoczone w drodze sądowej przed 1 maja 1977 r. podlegają rozpoznaniu według dotychczasowych zasad. Gdy termin ten został zachowany, renty uzupełniające mogą być przyznane poszkodowanym pracownikom bez ograniczenia czasowego, a więc również i za okres po dniu 1 maja 1977 r., jeżeli zasądzenie renty na podstawie prawa cywilnego - pomimo zmniejszenia jej o kwotę podwyżki przewidzianej w art. 2 ustawy - okaże się uzasadnione. W tym zakresie art. 16 ustawy nie przewiduje żadnych ograniczeń. Wynikający z art. 16 ust. 1 zakaz dochodzenia od zakładów pracy po dniu 1 maja 1977 r. roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej odnosi się do tych poszkodowanych pracowników lub członków ich rodzin, którzy występują o odszkodowanie po raz pierwszy, jak i do tych, którym przyznana już została renta uzupełniająca w orzeczeniu sądowym lub w umowie i którzy występują z roszczeniem o zmianę wysokości renty w razie zmiany stosunku pracy (art. 907 § 2 k.c.). W tym bowiem zakresie art. 16 omawianej ustawy nie czyni żadnego rozróżnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że zasady te dotyczą osób uprawnionych z tytułu wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej do rent inwalidzkich albo rodzinnych przysługujących na podstawie przepisów określonych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy, które podwyższone zostały w myśl art. 2 tej ustawy.Artykuł 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. przewiduje w ust. 1 i 2 zrównanie dotychczas niejednolitych uprawnień rentowych wszystkich rencistów pobierających renty inwalidzkie lub renty rodzinne z ubezpieczenia społecznego z tytułu wypadku przy pracy lub chorób zawodowych przez przyznanie im zamiast dotychczasowych świadczeń z tego tytułu renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej określonej w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) przy uwzględnieniu podstawy wymiaru przysługującej poprzednio mu renty, a ponadto określone w powyższy sposób renty podlegają dalszej podwyżce przewidzianej w art. 1 tej ustawy.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego dotyczą wykładni art. 16 ust. 3 omawianej ustawy z dnia 31 marca 1977 r. i sprowadzają się do zagadnienia, czy przewidziane w tym przepisie zmniejszenie renty uzupełniającej z mocy prawa o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 dotyczy tylko podwyżki renty inwalidzkiej lub rodzinnej wymienionej w art. 2 ust. 2 czy też również w art. 2 ust. 1 ustawy.Roszczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej zgłoszone przed dniem 1 maja 1977 r. podlegają z mocy art. 16 ust. 1 ustawy rozpoznaniu według zasad dotychczasowych, które określone zostały w art. 442 § 2 i art. 446 § 2 k.c. Jeżeli osoby uprawnione z tytułu wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej do rent inwalidzkich albo rodzinnych dochodzą w drodze procesu rent uzupełniających, to przy określeniu wysokości tej renty uwzględnia się m.in. dochody poszkodowanego w postaci renty z ubezpieczenia społecznego, które podlegają odliczeniu od wysokości szkody wynagradzanej rentą. Brak jest jakichkolwiek argumentów dla wyłączenia podwyżki przewidzianej nie tylko w art. 2 ust. 1, ale również w art. 2 ust. 2 omawianej ustawy- z dochodów poszkodowanego przy określaniu renty uzupełniającej. W ten sposób wysokość renty uzupełniającej od dnia 1 maja 1977 r. ulega zmniejszeniu o kwotę podwyżki renty z ubezpieczenia społecznego wynikającej z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. Należy podkreślić, że - jak to wyjaśnił już Sąd Najwyższy w nie publikowanej dotąd uchwale z dnia 13.VII.1977 r. III PZP 23/77 - art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. statuujący "z mocy prawa" zmniejszanie renty uzupełniającej o kwotę podwyżki wynikającej z art. 2 tej ustawy, ma tylko do znaczenie, że zwalnia zobowiązanego od wytoczenia powództwa w celu doprowadzenia do obniżenia renty uzupełniającej w związku ze zwiększeniem się dochodów poszkodowanego o tę podwyżkę. Natomiast w sprawach wytoczonych przed sądem przed dniem 1 maja 1977 r. wymienione w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy podwyżki renty z ubezpieczenia społecznego podlegają odliczeniu od wysokości szkody wynagradzanej rentą uzupełniającą.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione pytanie odpowiedzi jak w sentencji.