III KR 162/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak. Sędziowie: W. Sikorski, L. Kowalska (sędzia SW del. do SN - sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 1976 r. między innymi sprawy Adama K., oskarżonego z art. 290 § 2 k.k. z 1932 r. i 240 pkt 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego Adama K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 października 1975 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że za podstawę prawną wymierzenia oskarżonemu Adamowi K. grzywny za czyn przewidziany w art. 240 pkt 1 k.k. przyjął art. 36 § 3 k.k., w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 października 1975 r. uznał między innymi oskarżonego Adama K. za winnego tego, że:1) w czasie od około 1956-1958 r. do 1969 r. jako starszy inspektor Wojewódzkiego Inspektoratu PIH w P., a następnie jako naczelnik Wydziału II Inspekcji Handlu Artykułami Przemysłowymi tego Inspektoratu, pełniąc funkcję publiczną związaną ze szczególną odpowiedzialnością, w związku z wykonywaniem czynności inspekcyjno-kontrolnych działając osobiście oraz wspólnie i w porozumieniu z pracownikami Wojewódzkiego Inspektoratu PIH w P. - Edmundem K., Stanisławem S., Czesławem N., Zdzisławem R., Stanisławem C., Władysławem M., Bronisławem B., Teodorem D., Witoldem D., Mieczysławem W. i innymi oraz kierowcą samochodu służbowego w tym Inspektoracie - Zenonem S., przestępstwem ciągłym przez ukierunkowanie działalności organu Wojewódzkiego Inspektoratu PIH w P., w celu osiągnięcia przez siebie i innych inspektorów bezprawnych korzyści majątkowych, brał udział w żądaniu i przyjęciu pieniędzy jednocześnie uzależniając w niektórych sprawach czynności urzędowe od otrzymania tych pieniędzy w zamian za sporządzenie - w toku poszczególnych czynności kontrolnych - nierzetelnych protokołów inspekcji, tolerowanie i ukrywanie stwierdzonych nieprawidłowości mających charakter przestępstw, wykroczeń albo wytępów finansowo-podatkowych, a w konsekwencji - w wytworzeniu w środowisku osób kontrolowanych poczucia bezkarności, działania na szkodę Skarbu Państwa, rzemieślników, konsumentów i usługobiorców, przy czym przyjął korzyść majątkową w wysokości co najmniej 344.000 zł;2) w czasie od stycznia do dnia 8 kwietnia 1972 r. w P. jako zastępca Wojewódzkiego Inspektora PIH w P., działając w takich samych okolicznościach jak opisane w pkt 1, z tą różnicą, że z Edmundem K. jako wojewódzkim inspektorem PIH i podległym mu pracownikiem Zenonem S. brał udział w żądaniu i przyjęciu korzyści majątkowych w wysokości 48.000 zł,i za przestępstwo opisane w pkt 1 skazał go na podstawie art. 290 § 2, art. 42 § 2 i art. 47 § 1 lit. c k.k. z 1932 r. w związku z art. 36 k.k. z 1932 r. i art. 2 § 1 k.k. na karę 8 lat pozbawienia wolności, 160.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat, a za przestępstwo opisane w pkt 2 skazał go na podstawie art. 240 pkt 1, art. 40 § 1 pkt 3, art. 42 § 1, art. 46 § 2 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 i art. 58 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności, 60.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, zakazu zajmowania stanowisk związanych ze szczególną odpowiedzialnością na okres 5 lat, konfiskaty części mienia (...).Jako karę łączną sąd wymierzył temuż oskarżonemu na podstawie art. 66 k.k., 67 § 1, art. 70 § 1, art. 71 § 2 k.k. karę 11 lat pozbawienia wolności, 200.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 6 lat (...).Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonego Adama K.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Nie można zgodzić się z argumentacją obrońcy oskarżonego Adama K., jakoby przepisy o przedawnieniu odnosiły się: "(...) do czynów w znaczeniu naturalnym, a nie do przestępstw ciągłych", oraz że okoliczność, iż jeden: "(...) z czynów w znaczeniu naturalnym objęty został konstrukcją myślową przestępstwa ciągłego i włączony do zbioru czynów przestępczych, nie może uchylać względem czynu danego mocy przepisów o przedawnieniu nawet wtedy, gdy ostatnie ogniwo owego przestępstwa ciągłego przedawnieniu jeszcze nie podlega."(...) W związku z tym powstaje pytanie, czy bieg przedawnienia liczyć od pierwszego, czy ostatniego z wchodzących w jego skład przestępstw?Dla wyjaśnienia tej kwestii należy sięgnąć do art. 4 § 1 k.k., określającego czas popełnienia przestępstwa, oraz art. 105 § 3 k.k., dotyczącego ustania karalności przestępstwa.Z pierwszego przepisu wynika, że przestępstwo uważa się za popełnione w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. Podczas gdy w przestępstwie jednoczynowym czas popełnienia przestępstwa spełnia się w jednym zachowaniu sprawcy (działaniu lub zaniechaniu), to w przestępstwie ciągłym przebiega w granicach od pierwszego do ostaniego czynu. Zdarza się jednak, że czyny te nie polegają na jednorazowym zachowaniu się sprawcy, tylko rozciągają się w czasie, lub że nie można skonkretyzować działania tegoż sprawcy ścisłą datą i określa się je jakąś rozpiętością czasową. Wówczas względy logiczne przemawiają za przyjęciem koncepcji, że dopiero zakończenie tego działania jest decydujące do zamknięcia czynu jako całości w jednej ramie.Z drugiego przepisu, a mianowicie art. 105 § 3 k.k. wynika, że w kwestii liczenia biegu przedawnienia ustawodawca wyraźnie wypowiedział się tylko co do przestępstw znamiennych skutkiem. Z brzmienia jednak tego przepisu, a w szczególności z częściowej frazy: "(...) w wypadkach wskazanych w § 1 i 2, jeżeli dokonanie zależy (...)" można w sposób dorozumiany wyprowadzić wniosek, że bieg przepisów przedawnienia karalności w stosunku do innych nie skutkowych przestępstw określonych w § 1 liczyć się powinien od dokonania czynu. Czyn zaś jest dokonany wtedy, gdy nastąpiło jego zakończenie (korelacja z art. 4 § 1 k.k.).Z powyższych wywodów wynika, że przestępstwo ciągłe, jako prawnie jedno przestępstwo, zakończone zostaje dopiero w momencie dokonania ostatniego czynu wchodzącego w jego skład.W tej sytuacji, zajmując stanowisko niepodzielnej konstrukcji przestępstwa ciągłego jako całości, należy przyjąć, że bieg terminu przedawnienia karalności przestępstwa ciągłego rozpoczyna się od zakończenia ostatniego przestępnego zachowania się sprawcy (...).