II CR 316/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: J. Majorowicz (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu, Gospodarka Wodna - Urząd Wojewódzki w P. przeciwko Stanisławowi F. o uzgodnienie treści księgi wieczystej na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie pozwanego na uzgodnienie wpisu w księdze wieczystej nr 6994, dotyczącej gospodarstwa rolnego, położonego w K., z rzeczywistym stanem prawnym przez odłączenie w dziale I wymienionej księgi z obszaru nieruchomości części gruntu o obszarze 34,2728 ha, znajdującego się pod wodami Małego Jeziora Kierskiego, i wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela tej części nieruchomości do zbiorowej księgi wieczystej Skarbu Państwa (Kiekrz) kw nr (...)Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 20.IV.1977 r. nakazał pozwanemu usunięcie niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym przez odłączenie z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej kw nr (...), urządzonej w Państwowym Biurze Notarialnym w Poznaniu, działki nr 265 (dawniej o numerach katastralnych 28 i 23) o powierzchni 33,97 ha, znajdującej się pod wodami Małego Jeziora Kierskiego, i wpisanie powoda Skarbu Państwa - Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu - Gospodarka Wodna - Urzędu Wojewódzkiego jako właściciela tej części nieruchomości do księgi wieczystej Skarbu Państwa kw nr (...).Sąd Najwyższy ustalił następujący stan faktyczny:Bezsporne jest między stronami, że powód w formie aktu notarialnego nabył dnia 7.V.1975 r. od W.I. nieruchomość o powierzchni 40,4801 ha, położoną w K. i zapisaną w księdze wieczystej kw nr (...)Część tej nieruchomości - działka nr 265 (dawniej o numerach ewidencyjnych 28 i 23) o obszarze 33,97 ha znajduje się pod wodami Małego Jeziora Kierskiego. Jezioro to jest zbiornikiem przepływowym, a nie zbiornikiem zamkniętym. Przez Małe Jezioro Kierskie bowiem przepływa rzeka S. K., która jest ciekiem podstawowym. Rzeka S. K. jako ciek podstawowy znajduje się w ewidencji Rejonowego Oddziału WZJR w Baranowie, który zajmuje się jej eksploatacją. Poza tym rzeka S.K. jako ciek podstawowy III rzędu wymieniona jest w "szczegółowym podziale dorzeczy Odry i rzek Przymorza", opracowanym w 1949 r. przez PJBM. W tym stanie rzeczy zgodnie z przepisami art. 4 i art. 6 pkt. 4 prawa wodnego (ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Dz. U. Nr 38, poz. 230) grunt znajdujący się pod wodami Małego Jeziora Kierskiego stanowi z mocy prawa własność Skarbu Państwa (odpis z mapy ewidencyjnej - opinia biegłego hydrotechnika melioracyjnego mgra inż. Józefa A.).Z tych względów żądanie pozwu oparte na przepisach art. 23 prawa rzeczowego w związku z przepisem art. III pkt 4 przepisów wprow. k.c. jest uzasadnione.W rewizji pozwany wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając niewyjaśnienie przez tenże Sąd wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut, że rzeka S. K. nie jest ciekiem podstawowym, lecz jedynie rowem melioracyjnym, nie ma istotnego znaczenia w świetle art. 6 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230). Zgodnie bowiem z ust. 4 tego artykułu przepisy o wodach płynących stosuje się do jezior i innych zbiorników, z których cieki wypływają lub do których wchodzą. Przepis ten nie określa, czy chodzi o cieki podstawowe czy nie. Wykładnia jednak tego przepisu w powiązaniu z art. 91 ust. 4 prawa wodnego prowadzi do wniosku, że chodzi o wszystkie cieki.Według bowiem art. 91 ust. 4 prawa wodnego do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zalicza się cieki wodne zarówno naturalne, jak i sztuczne (rowy, kanały otwarte i kryte) odwadniające i nawadniające o szerokości dna do 1,5 m w ich dolnym biegu. Rzeka S. K. stanowi ciek naturalny, który posiada naturalne źródło i jest zaliczony do tzw. cieków podstawowych.Nie jest również uzasadniony zarzut, że biegły nie przeprowadził wizji lokalnej w terenie, skoro biegły w swej opinii stwierdza, że taką rewizję przeprowadził w dniu 1.IV.1977 r.Nie ma także znaczenia dla rozstrzygnięcia charakteru jeziora i tym samym kwestii, kto jest jego właścicielem, powołany w rewizji zarzut nieprzesłuchania przez Sąd I instancji pozwanego co do charakteru prowadzonej przez niego gospodarki rolnej.Wbrew zarzutom skarżącego Sąd I instancji ustosunkował się do pisma Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w Poznaniu dotyczącego zawiadomienia o zmianie stanu posiadania gruntów, uznając trafnie, że pismo to nie może w świetle przepisów prawa wodnego stanowić podstawy do zmiany charakteru wód znajdujących się na opisanej nieruchomości. Taką samą uwagę należy poczynić w odniesieniu do dołączonego do rewizji wypisu z rejestru gruntów.Natomiast nie można odmówić słuszności zarzutowi pozwanego, że sprawa linii brzegowej jeziora, a tym samym sprawa określenia obszaru pokrytego wodami płynącymi, który z mocy ustawy wraz z wodami stanowi własność Państwa, nie została należycie wyjaśniona.Na tę okoliczność biegły w zasadzie się nie wypowiadał. Stwierdził jedynie, że linia żółta, zakreślona na mapie, jest to naturalna linia brzegowa, ustalona jako linia brzegu działki, przy czym linia może z biegiem lat się zmieniać. Tymczasem pozwany twierdzi, że tafla wody w jeziorze nie utrzymuje się na jednym poziomie, że bagno zajmuje 10 ha gruntu oraz że na tych gruntach podmokłych wypasa bydło.Istotne w sprawie było zatem ustalenie, czy jezioro posiada ściśle wyodrębnioną linię brzegową. Stosownie bowiem do art. 4 prawa wodnego grunty pokryte państwowymi wodami płynącymi stanowią własność Państwa w granicach określonych liniami brzegów. Należało także ustalić, czy określona linia (jak twierdzi pozwany - przed 30 laty) jest nadal aktualna. Gdyby zaś okazało się że nie, wówczas należałoby strony zainteresowane odesłać na drogę postępowania administracyjnego przewidzianego zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej z dnia 10 stycznia 1964 r. w sprawie ustalenia linii brzegu na wodach śródlądowych i zawiesić postępowanie w sprawie niniejszej do czasu wydania w tym przedmiocie decyzji przez właściwy organ administracji.Z tych względów zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.