III CRN 287/76

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Grażyny S. o stwierdzenie nabycia spadku po Kazimierzu S. na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 2 grudnia 1975 r. Ns 1330/75 zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Nowym Dworze Mazowieckim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZ wnioskiem o nabycie spadku po Kazimierzu S. wystąpiła jego córka, Grażyna S., twierdząc, że spadek przypada czterem córkom spadkodawcy z pierwszego małżeństwa oraz jego drugiej żonie Leokadii S.W toku postępowania S. złożyła testament własnoręczny spadkodawcy, którym spadkodawca powołał ją do spadku jako jego "jedyną spadkobierczynię".Sąd Rejonowy po przyjęciu, że na gruncie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. testament jest nieważny przyjął, iż następuje dziedziczenie ustawowe i postanowieniem z dnia 2 grudnia 1975 r. stwierdził, iż na podstawie ustawy spadek nabyły córki spadkodawcy, każda w 3/16 częściach oraz S. w 1/4 części.W dniu 10 listopadzie 1975 r. Prokurator Generalny PRL złożył od powołanego postanowienia rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Sąd Rejonowy wspominając o zasadzie osobistego działania w istocie odwołał się do przepisu art. 944 § 2 k.c. Przepis ten nie wyłącza korzystania z porady innej osoby przy sporządzaniu testamentu, byle by tylko porada nie wprowadziła spadkodawcy w błąd lub nie zawierała groźby. Sąd Rejonowy nie ustalił, żeby S. wprowadziła spadkodawcę w błąd lub groziła mu, a dopiero gdyby tak było, testament mógłby być uznany za nieważny z przyczyny wymienionej w art. 945 § 1 pkt 2 lub 3 k.c. Jednakże uznanie nieważności testamentu z każdej przyczyny objętej art. 945 § 1 k.c., w tym i wymienionej w pkt 1 tego przepisu, mogło nastąpić dopiero w razie powołania się na tę nieważność przez osobę, która ma w tym interes prawny (art. 945 § 2 k.c.). S. nie powoływała się na tę nieważność i jako spadkobierca testamentowy nie ma interesu w takim powołaniu się. Przyjęcie więc przez Sąd Rejonowy w wyniku przesłuchania S., że testament jest nieważny z przyczyny wymienionej w art. 945 § 1 pkt 1 k.c. narusza ten przepis.Zresztą przesłuchanie S., mianowicie, iż "mąż mówił jej, że ona zostanie jedyną spadkobierczynią", mąż i ona "nie mieli pojęcia w jaki sposób napisać testament (...), o redagowanie testamentu dowiadywali się, a potem układali go wspólnie" - nie uzasadniało ustalenia Sądu Rejonowego co do tego, że "treść testamentu została złożona wspólnie przez spadkodawcę i S.", a w konsekwencji - i wniosku tego Sądu, że rozporządzenia testamentu nie są wyrazem samodzielnej decyzji spadkodawcy.To, co powiedziano świadczy, że postanowienie Sądu Rejonowego rażąco narusza prawo, a przez dowolne uznanie testamentu za nieważny - narusza w okolicznościach sprawy także interes PRL (art. 417 § 1 k.p.c.).W konsekwencji, rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie, pomimo złożenia jej po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c.Z akt sprawy nie wynika, żeby pismo procesowe S. zawierające informację o pozostawieniu przez spadkodawcę testamentu (str. 15) zostało doręczone uczestnikom postępowania. Stąd nie da się wykluczyć, że te córki spadkodawcy, które w sprawie nie wypowiedziały się, zgłoszą po doręczeniu im odpisu pisma, stosowne zarzuty przeciwko testamentowi.Postanowienie Sądu Rejonowego ulega więc uchyleniu, a sprawa - przekazaniu do ponownego rozpoznania.