III KR 335/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), J. Gawroński.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kaniewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Adolfa F., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k. (w związku z art. 11 § 1 k.k.), z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 27 września 1977 r.zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania..Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie Adolf F., oskarżony o przestępstwo określone w art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k. popełnione w dniu 11 czerca 1977 r., uznany został za winnego tego, że w okresie od 1975 r. do dnia 11 czerwca 1977 r. w C., będąc w stanie nietrzeźwości, znęcał się fizycznie i moralnie nad swoją żoną Wierą F. w ten sposób, że bił ją oraz używał wobec niej słów uznanych powszechnie za obelżywe - i za to na podstawie art. 184 § 1 k.k. został skazany na karę 4 lat pozbawienia wolności (...).Od powżyszego wyroku rewizje wnieśli Prokurator Rejonowy w Koszalinie oraz obrońca oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok nie mógł się ostać ze względu na istotną obrazę przepisów postępowania, a konkretnie - art. 345 i 346 k.p.k., mającą istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Chodzi tu w szczególności o to, że Sąd Wojewódzki skazując Adolfa F. (oskarżonego przez prokuratora o popełnienie przestępstwa w dniu 11 czerwca 1977 r. określonego w art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k.) za przestępstwo określone w art. 184 § 1 k.k. popełnione w okresie od 1975 r. do dnia 11 czerwca 1977 r. nie uprzedził w ogóle stron (prokuratora i obrony), że może dojść do tego rodzaju zmiany w zakresie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego.Nie można w związku z tym odmówić racji wywodom rewizji obrońcy, że: "(...) oskarżony nie liczył się z taką ewentualnością zmiany kwalifikacji prawnej i nie prowadził w tym kierunku obrony. Przewód sądowy nie był również prowadzony z uwzględnieniem możliwości zmiany kwalifikacji prawnej."Potwierdzeniem powyższej oceny obrońcy oskarżonego może być między innymi to, że ustalenie okresu (od 1975 r.) przypisanego oskarżonemu znęcania się fizycznego i moralnego nad żoną nie zostało przez sąd w sposób należyty udowodnione, nie wyłączając także oceny okoliczności objętych aktem oskarżenia z punktu widzenia przypisania działania przestępczego określonego w art. 184 § 1 k.k. od 1975 r. do dnia 11 czerwca 1977 r.W każdym bądź razie niem oże ulegać wątpliwości, że w tego rodzaju sytuacji, jaka wynikła z przypisania oskarżonemu przestępstwa określonego w art. 184 § 1 k.k., zamiast rozstrzygnięcia sprawy w granicach oskarżenia (co do zarzutu z art. 148 § 1 k.k.), uprzedzenie w porę stron, o czym stanowi art. 346 k.p.k., miałoby dla nich rzeczywiście istotne znaczenie, a zwłaszcza dla obrony oskarżonego. Jak można sądzić według później wniesionej rewizji, również i prokurator przeciwstawiłby się przyjętej przez Sąd Wojewódzki ewentualności, gdyby miał przysługującą stronom możność wypowiedzenia się i co do tej kwestii (arg. z art. 315 § 1 k.p.k.).Nie można też wyłączyć tego, że powyższe uchybienie Sądu (oczywiście obrażające art. 346 k.p.k.) pociągnęło za sobą także naruszenie art. 345 k.p.k.Przyjąć bowiem należy, że skazując oskarżonego z art. 184 § 1 k.k. wtedy, gdy akt oskarżenia zarzucał popełnienie przestępstwa określonego w art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k. (w zakresie tego czynu nie dopatrując się winy oskarżonego), Sąd Wojewódzki wykroczył poza granice wniesionego oskarżenia, osądzając - mimo niewystępowania warunków określonych w art. 345 k.p.k. - w gruncie rzeczy inny czyn oprócz objętego aktem oskarżenia.W konkretnym bowiem układzie okoliczności faktycznych nie można byłoby uzasadnić tego, że zachodziła w tej sprawie tożsamość zdarzenia objętego oskarżeniem, tożsamość np. tego rodzaju jaka mogłaby wchodzić w grę przy skazywaniu sprawcy oskarżonego o przestępstwo określone w art. 148 § 1 k.k. i za przestępstwo określone w art. 152 czy art. 155 k.k., ewentualnie w art. 158 § 3 k.k. Z reguły więc przestępstwo określone w art. 148 k.k. pozostaje w stosunku do przestępstwa przewidzianego w art. 184 k.k. w zbiegu realnym, każde z nich różni się od siebie zarówno zasadniczym przedmiotem ochrony, jak i okresem popełnienia itd.Z tych wszystkich powodów zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania, uznając tym samym za przedwczesne ustosunkowanie się merytoryczne do wniosków rewizyjnych prokuratora o skazanie oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., a obrońcy - o skazanie oskarżonego z art. 156 § 2 k.k.Wypada jeszcze wyjaśnić, że błędny jest argument rewizyjny prokuratora powołującego się na możliwość wykorzystania dla celów dowodowych protokołu zawiadomienia pokrzywdzonej o przestępstwie w sytuacji, gdy pokrzywdzona skorzystała z przysługującego jej prawa do odmowy zeznań stosownie do uprawnień określonych w tym zakresie w art. 168 k.p.k.Nie sposób w tym względzie nie podzielić poglądu Sądu Najwyższego, że zawiadomienie o przestępstwie, będące w istocie swej zeznaniem, nie może być ujawnione dla celów dowodowych co do istoty sprawy, jeżeli osoba zeznająca korzysta z uprawnienia przewidzianego w art. 165 lub 167 k.p.k., gdyż w ten sposób drogą okrężną zostałby naruszony zakaz korzystania z zeznań osoby ich odmawiającej (por. wyroki SN IV KRN 297/71 i IV KR145/71).