VI KZP 56/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Paluch, J. Polony, A. Pyszkowski, J. Pietrzykowski (delegowany z Izby Cywilnej), S. Rejman (współsprawozdawca - delegowany z Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych), K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 września 1971 r., przekazanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1971 r. pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały dotyczącej wykładni art. 34 § 2 kodeksu karnego w związku z art. 117 § 2 i 118 § 2 kodeksu karnego wykonawczego i § 13 pkt 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 12 stycznia 1970 r. (Dz. U. Nr 1, poz. 5) przez wyjaśnienie:"Czy wynagrodzenie za pracę wykonywaną przez osobę skazaną na karę ograniczenia wolności z rygorem pracy ze zmniejszonym wynagrodzeniem stanowi:1) suma należna tej osobie po potrąceniu kwoty odpowiadającej zmniejszeniu wynagrodzenia, czy też2) cała należna jej suma bez takiego potrącenia?"na podstawie art. 29 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Prokuratury Generalnejuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneAnaliza przepisów odnoszących się do kary ograniczenia wolności w zakresie rygoru z art. 34 § 2 k.k. i jego wykonania prowadzi do następujących wniosków.Artykuł 34 § 2 k.k. przewiduje, że w stosunku do osoby zatrudnionej w uspołecznionym zakładzie pracy sąd może orzec, zamiast obowiązku wykonywania nieodpłatnie dozorowanej pracy na cele publiczne, potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. W analogicznej sytuacji znajduje się osoba pozostająca w stosunku zatrudnienia i skierowania przez sąd do uspołecznionego zakładu w celu wykonywania tam pracy (art. 34 § 3 k.k.).W opisanych wyżej wypadkach sąd przesyła odpis swego orzeczenia zakładowi pracy i podaje, na czyją rzecz mają być dokonywane potrącenia. Zakład pracy potrąca przy wypłacie odpowiednią część wynagrodzenia i niezwłocznie przekazuje ją stosownie do wskazań sądu (art. 117 § 1 i § 2 k.k.w.).Potrąceń dokonuje się od sumy wynagrodzenia pozostałej po odliczeniu podatku od wynagrodzeń i innych opłat należnych z mocy ustawy (§ 13 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 12 stycznia 1970 r. - Dz. U. Nr 1, poz. 5). Do sumy wynagrodzenia stanowiącej podstawę obliczeniową potrącenia nie wlicza się jednak dopłat do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, świątecznych i nocnych oraz za pracę w warunkach szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych (§ 13 pkt 1 powyższego rozporządzenia wykonawczego). Umowa o pracę, co jest oczywiste, ma charakter czynności prawnej dwustronnej i w jej wyniku powstają prawa i obowiązki tak pracownika jak i zakładu pracy. Rygory określone w art. 34 § 2 k.k. nie mają wpływu na treść tej umowy już choćby z tego względu, że zakład pracy nadal musi wypłacać pełne wynagrodzenie, którego część przekazuje nie do rąk pracownika, lecz na cel wskazany przez Sąd.Wszystkie powołane wyżej przepisy mówią o potrąceniu. Z pojęciem potrącenia wiąże się określona kwota, od której potrąca się ustalony procent. Kwotą tą jest aktualne wynagrodzenie pracownika, obliczone jednak w sposób specjalny. Potrąceń z wynagrodzenia skazanego dokonuje się z osobowego funduszu płac (§ 13 pkt 1 cytowanego rozporządzenia). Myśl tę powtarza uchwała nr 103 Rady Ministrów z dnia 25 maja 1971 r. (Mon. Pol. Nr 31, poz. 196), która w § 7 pkt 16 zalicza do osobowego funduszu płac wynagrodzenie skazanego bez uwzględnienia potrąceń, o których mowa.Jak wynika z powyższych wywodów, pogląd, że wynagrodzenie za pracę osoby skazanej na karę ograniczenia wolności z rygorami określonymi w art. 34 § 2 k.k. ulega zmniejszeniu do sumy pozostałej po potrąceniu, jest nie do przyjęcia. Jednoznaczną wymowę ma tu fakt, że obliczenie i potrącenie podatku od wynagrodzeń i innych opłat należnych z mocy ustawy następuje przed obliczeniem podstawy, do której liczyć należy potrącenie z art. 34 § 2 k.k.Artykuł 117 § 1 k.k.w. przewiduje uproszczoną egzekucję potrąceń z tytułu rygorów określonych w art. 34 § 2 k.k.: odbywa się ona bez udziału organu egzekucyjnego, wprost na podstawie pisma sądu z dołączonym odpisem orzeczenia. Dokumenty te zawierają wszystkie elementy tytułu wykonawczego określone w art. 127 k.k.w., a mianowicie odpis orzeczenia i wynikające z pisma sądu stwierdzenie wykonalności tego orzeczenia. Potrącenie, o którym mowa, jest dolegliwością pieniężną, która nie ogranicza praw wierzycieli prowadzących egzekucję z wynagrodzenia za pracę; podobnie praw tych nie naruszają też z mocy art. 1025 § 2 k.p.c. kary pieniężne i grzywny nałożone na dłużnika.Sądy przy stosowaniu art. 34 § 2 k.k. powinny dysponować dokładnymi danymi co do wysokości wynagrodzenia oskarżonego oraz prowadzonej ewentualnie z tego wynagrodzenia egzekucji. Przy zarobkach oscylujących w pobliżu minimalnej wysokości wynagrodzenia miesięcznego, jak również przy prowadzonej egzekucji z wynagrodzenia za pracę stosowanie art. 34 § 2 k.k. nie jest celowe. Ewentualne błędy należałoby prostować przez zmiany w sposobie wykonania obowiązku określonego w art. 33 § 2 pkt 2 k.k. (art. 84 § 1 k.k.).