III CRN 116/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia J. Ignatowicz.Sędziowie: R. Czarnecki, (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Stefanii Z. o dział spadku po Szymonie S. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 października 1973 r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 1973 r. i przekazał sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o obowiązku uiszczenia wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneSzymon i Zofia S. byli właścicielami całej nieruchomości Kw. nr 40740 oraz współwłaścicielami w 1/2 części nieruchomości Kw. nr 64462. W 1971 r. zmarł Szymon S.; w wyniku dziedziczenia, a następnie przeniesienia przez Zofię S. jej udziału w drugiej nieruchomości i udziałów spadkowych w obu nieruchomościach - córki spadkodawcy Stefania Z. i Wanda C. dysponują udziałami po 1/3 w pierwszej nieruchomości i po 1/12 w drugiej, a ponadto Wanda i Antoni C. dysponują udziałem w wysokości 1/3 w pierwszej nieruchomości i w wysokości 4/12 w drugiej."Nie wydzieloną 1/3 część nieruchomości" Kw. nr 40740 oraz "nie wydzieloną 1/12 część nieruchomości" Kw. nr 64462 Sąd Powiatowy "przyznał na współwłasność" Wandzie i Antoniemu C., a tytułem spłaty zasądził od nich na rzecz Stefanii Z. 44.801,89 zł.Postanowieniem z dnia 18 października 1973 r. Sąd Wojewódzki obniżył sumę spłaty do 38.599,89 zł.Od postanowienia tego w dniu 29 marca 1973 r. Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z opinii biegłego nie wynika podstawa, na której oparł on swe stanowisko co do tego, że amortyzacja budynku mieszkalnego wynosi aż 95%. Nie jest też jasne, czy biegły miał na względzie przesłanki § 6 zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 15 grudnia 1969 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. 1969 r. Nr 53 poz. 424). Przeto w obu poruszonych kwestiach Sąd Powiatowy powinien był zażądać od biegłego ustnego wyjaśnienia złożonej opinii, a w zależności od wyniku oceny tego wyjaśnienia rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba uzupełnienia dowodów co do stanu budynku mieszkalnego w chwili jego rozebrania.Sąd Powiatowy podniósł, że działka nr 156/1, darowana Stefanii Z., stanowiła współwłasność spadkodawcy i pozostającej przy życiu jego żony Zofii S. W tym stanie rzeczy, na schedę Stefanii Z. zostaje zaliczona tylko wartość udziału otrzymanego od spadkodawcy, konkretnie wartość połowy działki nr 156/1. Stanowisko to znajduje oparcie w art. 1039 k.c., przepis ten bowiem stanowi, że zaliczeniu na schedę spadkową ulegają darowizny otrzymane tylko od spadkodawcy. Dlatego spadkobierca nie jest zobowiązany do zaliczenia na tę schedę udziału w nieruchomości otrzymanego od pozostałego przy życiu współwłaściciela. Dzieje się tak dlatego, że zaliczenie na schedę spadkową może być dokonane tylko w postępowaniu (lub w umowie) o dział spadku, przedmiotem tego postępowania jest jedynie majątek spadkowy, a udział pozostającego przy życiu współwłaściciela nie należy do majątku spadkowego. Przeto narusza art. 1039 k.c. pogląd Sądu Wojewódzkiego co do zaliczenia na schedę Stefanii Z. wartości całej działki nr 156/1. Nie znajduje też oparcia w ustawie pogląd Sądu Wojewódzkiego co do pomniejszenia tego zaliczenia o wartość udziału Stefanii Z. Natomiast dokonując zaliczenia na schedę spadkową, Sąd Powiatowy pominął dyspozycję art. 1042 k.c.Co się wreszcie tyczy sformułowania sentencji, to rzeczą Sądu Powiatowego było dać w niej wyraz temu, że przedmiotem działu spadku była cała nieruchomość Kw. nr 40740 oraz udział w wysokości 1/4 w nieruchomości Kw. nr 64462, a nie tylko same udziały Stefanii Z. w tych nieruchomościach.Na tle tego, co wyżej powiedziano, Sąd Wojewódzki powinien był uchylić postanowienie Sądu Powiatowego, a skoro tego nie uczynił, to jego orzeczenie rażąco narusza prawo. W konsekwencji obydwa orzeczenia ulegają uchyleniu.W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Powiatowy dokona również ustaleń i wyciągnie wnioski co do podniesionej po zamknięciu rozprawy przed tym Sądem kwestii odszkodowania za usunięcie i przeniesienie stodoły oraz co do nabycia niektórych działek na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250).