II CR 61/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Maruczyński (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, M. Gintowt.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego S. przeciwko Lasom Państwowym - Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w K. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 16 sierpnia 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanych Lasów Państwowych kwoty 129.174,99 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zniszczenie i wycięcie drzewostanu w lesie powoda.Strona pozwana początkowo uznała żądanie pozwu do kwoty 3.849,88 zł, a następnie twierdziła, że całe roszczenie powoda jest bezpodstawne.Sąd Wojewódzki ustalił i zważył, co następuje:Na skutek inicjatywy strony pozwanej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w C. decyzją z dnia 26.IX.1967 r. wdrożyło z urzędu wymianę lasów państwowych i lasów indywidualnych rolników. Postępowanie to objęło m.in. grunt leśny o powierzchni 10,99 ha, należący do powoda. Po zapadnięciu wspomnianej decyzji strona pozwana objęła wymienione grunty leśne, w tym również grunt powoda, w posiadanie i użytkowanie przez swoje Nadleśnictwo w U., które zezwoliło Centralnemu Ośrodkowi Sportu i Turystyki na budowę nartostrady leśnej, w związku z czym wycięło i usunęło z lasu uzyskanego od powoda ok. 120 m3 drzewa bukowego.Decyzją z dnia 24.VI.1970 r. Minister Rolnictwa i Przemysłu Drzewnego uchylił ostateczną decyzję dotyczącą wspomnianego postępowania wymiennego i nakazał przywrócenie pierwotnego stanu własności i posiadania. Powód otrzymał zwrot swego gruntu leśnego, ale zubożonego o wycięte drzewa.Z gruntem leśnym powoda sąsiadował grunt rolnika Jerzego Ś., któremu wyrządzono podobną szkodę i któremu Nadleśnictwo w U. wypłaciło należność za drzewa wycięte nie tylko na gruncie Jerzego Ś., lecz także powoda, gdyż strona pozwana miała trudności z rozgraniczeniem gruntów obu poszkodowanych sąsiadów.Wysokość wyrządzonej powodowi szkody wynosi 129.174,99 zł i taką kwotę tytułem odszkodowania Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanego na podstawie art. 415 k.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podniósł skarżący, że stał się samoistnym posiadaczem omawianej działki leśnej od dnia 24.VIII.1968 r., to jest od daty prawomocnego ukończenia postępowania wymiennego. Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 3§ 2 i art. 316 § 1 k.p.c. nie ustalił, czy wycięcie drzew nastąpiło całkowicie lub częściowo przed tą datą, czy po tej dacie. Gdyby wycięcie drzew nastąpiło przed tą datą, to funkcjonariusze strony pozwanej w sposób zawiniony naruszyliby zakaz wydawania zezwoleń na wyrąb drzew, zakaz mieszczący się w art. 23 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13). Za szkodę przez nich wyrządzoną odpowiadałaby strona pozwana na zasadzie art. 420 k.c.Odmienne byłyby skutki prawne wyrębu dokonanego od dnia 24.VIII.1968 r., od tej bowiem daty pozwany z mocy art. 224 § 1 k.c. nie byłby zobowiązany do odszkodowania za zużycie rzeczy i nabywałby na własność pożytki naturalne, które zostały odłączone od rzeczy. Za ten okres nie przysługiwałoby powodowi w stosunku do pozwanego roszczenie oparte na wyrządzeniu szkody czynem niedozwolonym ani roszczenie oparte na przepisach prawa rzeczowego, ani też roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.Ponieważ ostateczna decyzja o wymianie gruntów została uchylona z powołaniem się na przepis art. 141 § 1 k.p.a., przeto powód mógłby w postępowaniu administracyjnym lub sądowym dochodzić odszkodowania od Państwa na zasadzie art. 141 § 3 k.p.a.Artykuł 141 § 3 k.p.a., przyznający poszkodowanemu prawo do odszkodowania od Skarbu Państwa w wypadku przewidzianego w § 1 i 2 tego artykułu uchylenia decyzji ostatecznej, jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 421 k.c., wyłączającym zarazem stosowanie przepisów art. 417-420 k.c.Przesłankami tej odpowiedzialności są wyłącznie: uchylenie w trybie art. 141 § 1 lub 2 k.p.a. ostatecznej decyzji i powstanie szkody w majątku strony. Odszkodowanie nie jest natomiast uzależnione od winy sprawcy, to jest organu, który skorzystał z postanowień art. 141 k.p.a., ani od winy strony w spowodowaniu decyzji, której uchylenie jest podstawą odszkodowania opartego na przepisie art. 141 § 3 k.p.a.Ponieważ Sąd Wojewódzki nie dokonał odpowiednich ustaleń i nie rozważył wymienionych uprzednio sytuacji, należało z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach.W ponowionym postępowaniu Sąd Wojewódzki m.in. nakaże biegłemu inż. Jerzemu N. ustosunkowanie się w dodatkowej opinii do zarzutów, podniesionych przeciwko opinii tego biegłego przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 6.XII.1972 r., i wysłucha tej uzupełniającej opinii na rozprawie.Dla wyjaśnienia należy dodać, że skarżący nietrafnie zarzucał, iż Sąd Wojewódzki dopuścił się istotnego uchybienia procesowego, nie wzywając do wzięcia udziału w sprawie Centralnego Ośrodka Sportu i Turystyki. Powód bowiem dochodził odszkodowania za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym i wskazywał stronę pozwaną jako sprawcę tej szkody; sprawca zaś odpowiada niezależnie od tego, czy i jaką korzyść odniósł z tego czynu niedozwolonego. Centralny Ośrodek nie jest sprawcą szkody ani też w świetle dotychczas zebranego materiału procesowego nie można by mu było przypisać odpowiedzialności za szkodę powoda. Dlatego nie było podstawy do wzywania Centralnego Ośrodka Sportu i Turystyki do udziału w niniejszym sporze.