U 4/74

Skład orzekającyPrzewodniczący : Prezes płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk A. Kaszycki, płk J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk S. Mendyka, płk A. Porzecki, płk dr W. Sieracki (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr W. Kubala.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leszka K. i Mirosława S., oskarżonych o popełnienie przestępstwa określonego w art. 325 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego postanowieniem zwykłego składu sędziów Sądu Najwyższego w Izbie Wojskowej z dnia 8 lutego 1974 r. w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm; Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepis art. 5 § 4 k.p.k. ma zastosowanie również do przestępstw wojskowych, których ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki wojskowej, a jeżeli tak - czy również do przestępstw określonych w art. 325 § 1 k.k., co do których prokurator wojskowy nie może wszcząć postępowania na podstawie art. 576 § 1 k.p.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżejUzasadnienie faktyczneKodeks karny w części wojskowej stanowi, że ściganie przestępstw określonych w art. 303 § 1 i 2, art. 309 § 1, art. 315 § 1, art. 325 § 1, art. 327 § 1 i art. 328 § 1 k.k. następuje na wniosek dowódcy jednostki wojskowej. W terminologii, którą posługuje się kodeks postępowania karnego, wyliczone przestępstwa określa się jako "przestępstwa ścigane na wniosek". W odniesieniu do tego rodzaju przestępstw kodeks postępowania karnego zawiera postanowienia normujące między innymi kwestię skutków prawnych złożonego wniosku o ściganie. W szczególności przepis art. 5 § 3 k.p.k. stanowi, że w razie złożenia wniosku (oczywiście odpowiadającego określonym wymaganiom) postępowanie karne w sprawach o omawiane przestępstwa toczy się z urzędu i w związku z tym ewentualnie późniejsze - po wszczęciu postępowania karnego - cofnięcie złożonego wniosku jest prawne bezskuteczne i jako takie nie ma żadnego wpływu na dalszy tok postępowania karnego. Następny - istotny dla rozważań, wiążących się z treścią przedstawionego na wstępie pytania - przepis art. 5 § 4 k.p.k. wyraża procesową zasadę o niepodzielności podmiotowej wniosku. Zasada ta oznacza, że - jak to formułuje powołany przepis - w razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców przestępstwa oskarżyciel publiczny (którym w sprawach podlegającym orzecznictwu sądów wojskowych jest prokurator wojskowy) obowiązany jest również do wszczęcia postępowania karnego przeciwko współsprawcom, podżegaczom, pomocnikom oraz innym osobom, których przestępstwo zostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy wskazanego we wniosku - z tym zastrzeżeniem, że o powyższych skutkach procesowych należy przy przyjmowaniu wniosku uprzedzić osobę składającą wniosek (osobą tą w sytuacji wynikającej z przestawionego pytania prawnego jest dowódca jednostki wojskowej), gdyż może to mieć wpływ na jej decyzję w kwestii złożenia wniosku w ogóle. Z treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, że w razie skutecznie złożonego wniosku o ściganie jednego sprawcy (albo niektórych tylko sprawców przestępstwa) ściganie pozostałych osób w tym przepisie wymienionych następuje z urzędu (prokurator "obowiązany jest również do ścigania współsprawców"). Zaznaczyć należy, że wspomniana zasada niepodzielności podmiotowej skutecznie złożonego wniosku nie działa w stosunku do osób będących najbliższymi (w ujęciu przepisu art. 120 § 5 k.k.) osoby składającej wniosek. Nawiązując do treści przytoczonego na wstępie pytania prawnego, należy na podstawie art. 563 (zdanie drugie) k.p.k. stwierdzić, że powołane uprzednio przepisy art. 5 § 3 i 4 k.p.k. mają również zastosowanie w podlegających orzecznictwu sądów wojskowych sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek. W szczególności brak jakichkolwiek podstaw do uznania, że przepis art. 576 § 1 k.p.k. wyłącza możliwość stosowania powołanych przepisów art. 5 § 3 i 4 k.p.k. albo modyfikuje unormowane tymi przepisami skutki prawne prawidłowo złożonego wniosku dowódcy jednostki wojskowej o ściganie przestępstw uprzednio wyliczonych. Przepis art. 576 § 1 k.p.k. nie odnosi się jednak do wyrażonej w art. 5 § 4 k.p.k. zasady niepodzielności podmiotowej wniosku, lecz reguluje inne zagadnienie procesowe, a mianowicie uprawnia - ze względu na wymagania dyscypliny wojskowej - prokuratora wojskowego do wszczęcia postępowania w sprawach o wyliczone na wstępie przestępstwa (z wyjątkiem przestępstwa określonego w art. 325 § 1 k.k.), mimo braku wniosku dowódcy jednostki wojskowej o ściganie tych przestępstw. Przepis art. 576 § 1 k.p.k. odnosi się więc do sytuacji, gdy w ogóle brak wniosku dowódcy jednostki wojskowej o ściganie tzw. wojskowych przestępstw wnioskowych, natomiast przepis art. 5 § 4 k.p.k. reguluje inną sytuację, a mianowicie taką, gdy wniosek o ściganie został złożony, jednakże nie obejmuje on wszystkich osób, których przestępne zachowanie się pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy wskazanego we wniosku. Tak więc okoliczność, że w treści przepisu art. 576 § 1 k.p.k. nie wymieniono przestępstwa określonego w art. 325 § 1 k.k., nie ma żadnego znaczenia na gruncie przepisu art. 5 § 4 k.p.k., skoro - jak to już zaznaczono - przepis art. 576 § 1 k.p.k. dotyczy nie tej materii, którą reguluje przepis art. 5 § 4 k.p.k., statuujący zasadę niepodzielności podmiotowej wniosku. Zaznaczyć bowiem należy, że nawet w wypadku, gdyby prokurator wojskowy nie był w ogóle uprawniony do wszczęcia - bez odpowiedniego wniosku dowódcy jednostki wojskowej o ściganie - postępowania karnego w sprawach o tzw. wojskowe przestępstwa wnioskowe, a więc gdyby przepis art. 576 § 1 k.p.k. w ogóle nie istniał, to przepis art. 5 § 4 k.p.k. miałby zastosowanie takie same jak w odniesieniu do wszystkich tzw. pospolitych przestępstw ściganych na wniosek, co do których postępowanie karne nie może być wszczęte bez odpowiedniego wniosku o ściganie. Jeżeli zatem - jak to uprzednio zaznaczono - w razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców przestępstwa wszczęcie postępowania karnego przeciwko współsprawcom i innym osobom wymienionym w art. 5 § 4 k.p.k. następuje z urzędu, a ukaranie żołnierza w trybie dyscyplinarnym nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu, przeto i ukaranie w trybie dyscyplinarnym żołnierza, który dopuścił się przestępstwa określonego w art. 325 § 1 k.k., pozostającego w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy wskazanego we wniosku o ściganie, nie jest przeszkodą do ścigania - na podstawie art. 5 § 4 k.p.k. - takiego żołnierza o przestępstwo przewidziane w art. 325 § 1 k.k., skoro wszczęcie postępowania karnego w takiej sytuacji następuje - w myśl art. 5 § 4 k.p.k. - z urzędu.