VI KZP 71/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, E. Binkiewicz, K. Czajkowski (sprawozdawca), L. Jax (współsprawozdawca), H. Kempisty, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku z dnia 14 września 1970 r. przedstawionego przez Prokuratora Generalnego PRL i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Karnej o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisu art. 17 § 2 k.k.w., którego stosowanie wywołało rozbieżność w orzecznictwie co do tego:"Czy przepis art. 17 § 2 k.k.w. ma zastosowanie w toku postępowania wykonawczego po rozpoczęciu przez skazanego odbywania kary pozbawienia wolności?" i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePowyższe pytanie prawne powstało w związku z wątpliwościami, jakie wyłoniły się w orzecznictwie sądów na tle stosowania art. 17 § 2 k.k.w. oraz art. 68 § 1 k.k.w. Obok poglądu, że art. 17 § 2 k.k.w. ma zastosowanie do każdego stadium postępowania wykonawczego, reprezentowany jest pogląd, że przewidziane w art. 17 § 2 k.k.w. zawieszenie postępowania wykonawczego z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego nie dotyczy wypadków, gdy skazany na karę pozbawienia wolności rozpoczął jej odbywanie, albowiem do takich wypadków odnosi się przepis art. 68 § 1 k.k.w., przewidujący udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności do czasu wyzdrowienia.Za prawidłowy należy uznać pogląd o szerokiej zastosowalności przepisu art. 17 § 2 k.k.w., który nie przewiduje żadnych w tej mierze ograniczeń, jeżeli oczywiście zachodzą przesłanki w nim przewidziane. Odnosi się to zresztą do całego przepisu art. 17 k.k.w.Stosowanie art. 17 k.k.w. jako przepisu części ogólnej nie jest ograniczone do określonych stadiów postępowania wykonawczego. Normy w nim ustanowione odnoszą się bez ograniczeń do każdej fazy postępowania wykonawczego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dotyczy to zarówno umorzenia postępowania (§ 1) jak i zawieszenia postępowania (§ 2) przeciwko skazanemu oraz - skutku zawieszenia w zakresie przedawnienia w razie niemożliwości ujęcia skazanego (§ 3).Jedynym warunkiem zastosowania art. 17 k.k.w. jest istnienie jakiejkolwiek okoliczności w nim wymienionej. Nie ma wątpliwości co do tego, że umorzenie postępowania wykonawczego w razie istnienia przyczyny wyłączającej to postępowanie (art. 17 § 1 k.k.w.) następuje w każdym jego stadium. Wynika to z istoty instytucji umorzenia, która w omawianej sytuacji unicestwia postępowanie wykonawcze. Jeśli chodzi o zawieszenie postępowania wykonawczego, to następuje ono wówczas, gdy zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca postępowanie wykonawcze. Przeszkodą taką między innymi jest choroba psychiczna lub inna przewlekła ciężka choroba. Zawieszenie trwa aż do ustania przeszkody. W wypadku więc gdy zachodzi taka długotrwała przeszkoda w postaci przewlekłej ciężkiej choroby albo zawierającej cechę przewlekłości choroby psychicznej, sąd obowiązany jest powziąć postanowienie o zawieszeniu postępowania wykonawczego bez względu na stadium tego postępowania. Marginesowo wypada nadmienić, że przepis art. 17 § 3 k.k.w. w związku z art. 17 § 2 k.k.w. ma zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy w grę wchodzi niemożliwość ujęcia skazanego przy wszczęciu postępowania wykonawczego, jak i w wypadku, gdy skazany zbiegł z zakładu karnego w czasie odbywania kary. W związku z rozbieżnymi poglądami przedstawionymi na wstępie wymaga wyjaśnienia, jaka jest różnica pomiędzy art. 17 § 2 k.k.w. a art. 68 § 1 k.k.w.Z treści tych przepisów wynikają następujące wnioski: Po pierwsze - art. 17 § 2 k.k.w., jako przepis części ogólnej, ma zastosowanie w każdym stadium postępowania wykonawczego oraz do wszelkich orzeczeń karnych (chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej), natomiast art. 68 § 1 k.k.w., jako przepis części szczególnej, odnosi się wyłącznie do stadium odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności.Po drugie - zawieszenie postępowania w myśl art. 17 § 2 k.k.w. następuje wtedy, gdy skazany zapadł na przewlekłą ciężką chorobę lub na taką chorobę psychiczną, z których każda stwarza długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą postępowanie wykonawcze, natomiast przerwa w odbywaniu kary (art. 68 § 1 k.k.w.) jest udzielana wtedy, gdy skazany zapadł na ciężką chorobę lub na chorobę psychiczną, które nie wykazują przewlekłości i nie powodują długotrwałej przeszkody.Po trzecie - art. 17 § 2 k.k.w. nie wyjaśnia, jak należy rozumieć długotrwałość przeszkody oraz przewlekłość ciężkiej choroby lub choroby psychicznej, natomiast art. 65 § 2 k.k.w. zawiera autentyczną wykładnię art. 65 § 1 k.k.w. w zakresie pojęcia "ciężkiej choroby", która stanowi podstawę do udzielenia przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności. O ile w pierwszym wypadku ocena długotrwałości przeszkody oraz przewlekłości choroby należy do sądu i opiera się na opinii specjalistycznej (art. 176 i następne k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w.), o tyle w drugim wypadku ocena sądu doznaje ograniczenia ze względu na ustawową wykładnię pojęcia "ciężkiej choroby", którą musi wziąć pod uwagę także opinia biegłych, instytutu lub zakładu leczniczego. Na istnienie różnicy między art. 17 § 2 k.k.w. a art. 68 § 1 k.k.w. nie ma wpływu fakt, że w obu wypadkach koniec okresu zawieszenia oraz przerwy są jednakowo określone. W istocie okres zawieszenia postępowania wykonawczego jest dłuższy od okresu przerwy w odbywaniu kary ze względu na cięższy stan chorobowy skazanego.Z powyższych rozważań oraz z brzmienia przepisów art. 17 § 2 k.k.w. i art. 68 § 1 k.k.w. wynika, że większe są wymagania do zawieszenia postępowania (art. 17 § 2 k.k.w.) aniżeli do udzielenia przerwy w odbywaniu przez skazanego kary pozbawienia wolności (art. 68 § 1 k.k.w.). Przykładowo można tu wspomnieć o chorobie psychicznej lub innej przewlekłej ciężkiej chorobie skazanego, którą biegli na podstawie aktualnego stanu wiedzy medycznej określą jako nie rokującą poprawy w stanie chorego. Taki właśnie stan chorobowy stanowi w myśl art. 17 § 2 k.k.w. długotrwałą przeszkodę, która uniemożliwia postępowanie wykonawcze. Ponieważ k.k.w. przewiduje obligatoryjne zastosowanie zarówno art. 17 § 2 k.k.w. jak i art. 68 § 1 k.k.w., przeto przepis art. 17 § 2 k.k.w. - w razie istnienia wymienionych wyżej przesłanek - wyłącza możliwość zastosowania art. 68 § 1 k.k.w. W obu wypadkach następuje zwolnienie skazanego z zakładu karnego. I odwrotnie: jeżeli przy rozważeniu udzielenia przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności przez skazanego zachodzą tylko przesłanki przewidziane w art. 68 § 1 k.k.w. (w związku z art. 65 § 1 i 2 k.k.w.), to zastosowanie ma tylko ten przepis prawny. Może się zdarzyć, że w pierwszej fazie rozstrzygania sprawy brak jest dostatecznych przesłanek do zastosowania art. 17 § 2 k.k.w., wówczas sąd penitencjarny rozstrzyga sam w kwestii przerwy w odbywaniu kary przez skazanego (art. 68 § 1 k.k.w.). Jeżeli w dalszym toku okaże się, że stan choroby skazanego pogorszył się i nabrał cech przewlekłości, o których mowa w art. 17 § 2 k.k.w., to sprawę należy wówczas skierować do sądu, który orzekał w sprawie w I instancji (art. 205 § 4 k.k.w.).Uwagi powyższe dotyczące stosunku art. 17 § 2 k.k.w. do art. 68 § 1 k.k.w. odnoszą się odpowiednio do stosunku art. 17 § 2 k.k.w. do art. 65 k.k.w.