VI KZP 19/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego J. Bafia. Prezesi SN: F. Wróblewski, płk B. Dzięcioł. Sędziowie: E. Binkiewicz, płk M. Bieniaszewski, M. Budzianowski, Z. Chełmicki, L. Chmielewski, K. Czajkowski, płk J. Drohomirecki, J. Dziowgo, płk Z. Furtak, płk J. Gawrysiak, T. Gdowski, A. Górski (sędzia SW del. do SN), K. Grzebuła, L. Jax, A. Kafarski, F. Karolus, płk A. Kaszycki, I. Kazimierczak, H. Kempisty (sprawozdawca), ppłk H. Kmieciak (sprawozdawca), płk Z. Krasuski, T. Krokosz, płk A. Kruszka, R. Kryże, Z. Kubec, T. Majewski, J. Matysiak, płk S. Mendyka, K. Mioduski, S. Mirski, Z. Nyczaj, Z. Neumann, płk E. Olczak, M. Paluch, J. Polony, A. Pyszkowski, płk S. Rzeczycki, płk W. Sieracki, R. Staszkiewicz, W. Sutkowski, J. Szamrej, M. Szczepański, K. Wagner, W. Żebrowski (sędzia SW del. do SN), A. Żylewicz. Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Bednarzak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk K. Lipiński.Protokolant: sędzia SW A. Dembicka, członek Biura Orzecznictwa SN.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 1972 r. przedstawionej w trybie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i przez pełny skład Izby Karnej a przekazanej pod rozpoznanie połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego następującej kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Jaki organ jest właściwy do rozpoznania zażalenia na zarządzenie prokuratora odmawiające przyjęcia zażalenia na jego postanowienie do sądu oraz na postanowienie prokuratora odmawiające przywrócenia uchybionego terminu do złożenia takiego zażalenia?"na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54), po wysłuchaniu wniosków prokuratorów,uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW wypadkach określonych w przepisach art. 184 § 4, art. 212 § 2, art. 222 § 3 i art. 289 k.p.k. - do rozpoznania zażaleń na przewidziane w tych przepisach postanowienia prokuratora uprawniony jest sąd. We wszystkich innych wypadkach - zgodnie z regułą art. 413 § 2 k.p.k. - zażalenia na postanowienia prokuratora rozpoznaje prokurator nadrzędny. W konsekwencji więc w tych wyjątkowych wypadkach, o których mowa w art. 184 § 4, art. 212 § 3 i art. 289 k.p.k., rolę instancji odwoławczej w stosunku do postanowień prokuratora spełnia wyłącznie sąd.Mimo przyznania wyłącznie sądowi uprawnień do rozpoznawania zażaleń na wymienione postanowienia prokuratora, zażalenia te powinny być wnoszone ze względów porządkowo-procesowych do prokuratora, który je wydał, i adresowane do sądu właściwego do rozpoznania tych zażaleń (art. 413 § 1 w związku z art. 377 § 1 k.p.k.). W związku z tym prokurator - zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 377 § 2 k.p.k. (w związku z art. 413 § 1 k.p.k.) oraz zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 111 § 2 k.p.k. - uprawniony jest tak jak każdy inny organ, który w pierwszej instancji wydał zaskarżone postanowienie, nie tylko do zdecydowania o przyjęciu wniesionego zażalenia i do przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia tego zażalenia, ale także do odmowy przyjęcia zażalenia i do odmowy przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia. Zgodnie jednak z przepisem art. 378 k.p.k. i - odpowiednio - art. 111 § 3 k.p.k. na zarządzenie prokuratora odmawiające przyjęcia zażalenia oraz na jego postanowienie odmawiające przywrócenia terminu przysługuje zażalenie.W tych zaś wypadkach sąd właściwy do rozpoznania zażaleń na postanowienia wymienione w art. 184 § 4, art. 212 § 2, art. 222 § 3 i art. 289 k.p.k. - właściwy jest zarówno do rozpoznania zażalenia na zarządzenie prokuratora odmawiające przyjęcia zażalenia, jak i do rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora odmawiające przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia. Z właściwości bowiem ogólnej sądu, jako pełniącego rolę instancji odwoławczej w stosunku do podlegających zaskarżeniu do sądu postanowień prokuratora, wynika prawo i obowiązek kontroli instancyjnej zaskarżonych postanowień prokuratora nie tylko co do ich istoty, ale także co do prawidłowości podejmowanych przez prokuratora decyzji nie dopuszczających do sądu wnoszonych zażaleń.Nie do przyjęcia natomiast jest pogląd, że na tego rodzaju zarządzenia i postanowienia prokuratora, mające w postępowaniu odwoławczym charakter incydentalnych, przysługuje zażalenie wyłącznie do prokuratora nadrzędnego. Oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione zwężenie możliwości merytorycznego rozpoznania przez sąd zażaleń, adresowanych do tego sądu, w tych wszystkich wypadkach, w których prokurator nadrzędny odmówiłby w trybie odwoławczym, przyjęcia tego rodzaju zażalenia lub przywrócenia uchybionego terminu. W tych bowiem wypadkach zachodziłoby niedopuszczenie do kontroli odwoławczej zaskarżonych postanowień przez sąd, ustawowo uprawniony do tego rodzaju kontroli. Oznaczałoby to jednocześnie, że ustawowo przyznane stronie prawo do spowodowania kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia prokuratora ulegałoby nie przewidzianemu przez ustawę ograniczeniu przez pozostawienie poza kontrolą sądu decyzji prokuratora o odmowie przyjęcia zażalenia, jak również o odmowie przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia.Z faktu zaś, że ustawa procesowa nie wskazała w przepisie art. 413 § 2 k.p.k. expressis verbis, iż do sądu można wnieść zażalenie na postanowienia prokuratora wydawane również na podstawie art. 113 § 2 k.p.k. i na podstawie art. 377 § 2 (w związku z art. 413 § 1 k.p.k.), nie wynika, że w takiej sytuacji do rozpoznania zażalenia właściwy jest tylko prokurator nadrzędny. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że uregulowanie zawarte w przepisie art. 413 § 2 k.p.k. ma charakter ogólny i że z tego względu ma ono zastosowanie do zaskarżania wszystkich innych postanowień wydawanych w postępowaniu przygotowawczym, a nie w stosunku do postanowień prokuratora ulegających zaskarżeniu do sądu.Należałoby jeszcze nadmienić, że - niezależnie od wskazanych wyżej racji przemawiających za dopuszczeniem instancyjnej kontroli przez sąd decyzji odmownych prokuratora wydanych na podstawie art. 111 § 2 k.p.k. i art. 377 § 2 k.p.k. - przepis art. 379 k.p.k. zobowiązuje sąd, jako instancję odwoławczą, do kontroli z urzędu prawidłowości decyzji "pierwszej instancji" o przyjęciu środka odwoławczego i prawidłowości przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia. Również więc i z tej regulacji wynika, że spod kontroli instancyjnej, jaka przysługuje sądowi w stosunku do podlegających zaskarżeniu do sądu niektórych postanowień prokuratora, nie może być wyłączona kontrola prawidłowości decyzji prokuratora o odmowie dopuszczenia do kontroli sądowej wnoszonych zażaleń. Skoro bowiem ustawa powierza właściwej instancji odwoławczej kontrolę prawidłowości przyjęcia zażalenia oraz prawidłowości przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia, to tym bardziej nie ma racji przemawiających za tym, żeby tej instancji odwoławczej odebrać prawo do kontroli w trybie odwoławczym decyzji odmawiających dopuszczenia do niej zażaleń.Dodać należy, że również z treści art. 456 § 2 k.p.k. można wyciągnąć wniosek, iż przepis ten potwierdza ogólną linię przyjętą w przepisach procesowych karnych, a mianowicie, że kontrola zasadności odmowy przyjęcia środka odwoławczego i zasadności odmowy przywrócenia terminu do złożenia jego wywodu należy zawsze do organu właściwego do merytorycznego rozpoznania środka odwoławczego.