III PZP 29/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie: W. Formański, W. Glabisz (sprawozdawca), M. Piekarski, S. Rejman, T. Szymanek (współsprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL W. Grocholi, po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych i po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 lipca 1972 r. o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy od zasądzonych na rzecz pracowników świadczeń pieniężnych z mocy i na zasadach ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), w szczególności świadczeń określonych w art. 11, 12 i 13 tej ustawy, należy zasądzać również odsetki, a w takim razie w jakiej wysokości i od kiedy?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Osoby uprawnione do świadczeń pieniężnych od uspołecznionego zakładu pracy na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) mogą żądać odsetek w wysokości 8% od tych świadczeń za czas opóźnienia, licząc od daty uchybienia terminów ich płatności, określonych w rozporządzeniach Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 144 i 145).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 września 1970 r. III PZP 16/70 (OSNCP 1971, z. 3, poz. 44) oraz w punkcie V wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r. III PZP 39/70 (OSNCP 1971, z. 3, poz. 40) wyjaśnił, że uszkodzenie zdrowia lub śmierć pracownika uspołecznionego zakładu pracy z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej może uzasadniać roszczenia pracownika lub jego rodziny nie mające charakteru odszkodowawczego, a wynikające z przepisów ustaw lub układów zbiorowych pracy. Przepis bowiem art. 22 ustawy wypadkowej, w którym mowa jest o wynagrodzeniu wszelkich szkód, a więc o odszkodowaniu, nie wyłącza takich roszczeń.Odsetki za opóźnienie przewidziane w art. 481 § 1 i 2 k.c. nie mają charakteru odszkodowawczego, gdyż wierzyciel może ich żądać, chociażby nie poniósł żadnej szkody. Przepis ten ma przede wszystkim na celu skłonienie dłużnika do niezwłocznego wykonania zobowiązania. Przepis ten zapobiega sprzecznemu z zasadami współżycia społecznego uzyskiwaniu przez opóźniającego się z wykonaniem zobowiązania dłużnika korzyści wynikających z dysponowania pieniędzmi, które powinny być niezwłocznie przekazane wierzycielowi.Brak jest podstaw do zwolnienia uspołecznionego zakładu pracy, który opóźnia się z wypłaceniem świadczeń pieniężnych przysługujących poszkodowanemu pracownikowi (lub jego rodzinie) wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, od obowiązku uiszczenia odsetek za opóźnienie. Są one świadczeniami ubocznymi, które - ze swej istoty - podlegają postępowaniu przewidzianemu dla świadczenia głównego; przy tym zgodnie z art. 481 § 1 odsetki za czas opóźnienia przyznaje się na żądanie wierzyciela, a nie z urzędu.Uspołeczniony zakład pracy opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie wypadkowej wówczas, gdy zgodnie z przepisami tej ustawy lub wydanych na podstawie jej upoważnienia rozporządzeń powinien był wypłacić świadczenie, lecz tego nie uczynił.Przepisy wydanych z mocy upoważnienia ustawy wypadkowej rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie jednorazowych odszkodowań i innych świadczeń przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 22, poz. 144) oraz w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145), jako prawo szczególne, określają terminy, w których zakład pracy powinien wypłacić świadczenie.W szczególności przewidziane są następujące terminy:1) Jednorazowe odszkodowanie przewidziane w art. 11 ustawy wypadkowej zakład pracy powinien zgodnie z § 6 ust. 3 pierwszego z cyt. rozporządzeń z dnia 18 czerwca 1968 r. wypłacić w terminie 14 dni od przedstawienia ostatecznego orzeczenia komisji lekarskiej (KIZ), zaliczającego pracownika do I lub II grupy inwalidów, lub orzeczenia zespołu lekarzy PZU (albo komisji lekarzy kolejowych), określających stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu.Taki sam termin 14 dni od złożenia orzeczenia komisji lekarskiej (KIZ), zaliczającego pracownika do jednej z grup inwalidów wskutek choroby zawodowej, przewiduje § 6 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145).2) Jednorazowe odszkodowanie zakład pracy powinien zgodnie z § 7 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 144) wypłacić rodzinie zmarłego wskutek wypadku pracownika w terminie 14 dni od ustalenia okoliczności i przyczyn śmiertelnego wypadku, a w wypadkach, o których mowa w § 7 ust. 1, w terminie 14 dni od śmierci pracownika.Termin 14 dni przewiduje także § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 145); termin ten biegnie od daty ustalenia przez organy państwowej inspekcji sanitarnej, że pracownik zmarł wskutek choroby zawodowej.3) Odszkodowanie za przedmioty osobistego użytku zniszczone lub uszkodzone wskutek wypadku zakład pracy powinien zgodnie z § 25 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 144) wypłacić w ciągu 14 dni od podjęcia decyzji określonej w § 25 ust. 2.4) Płatne z dołu raz na kwartał świadczenie wyrównawcze przewidziane w art. 12 ustawy wypadkowej zakład pracy powinien wypłacić niezwłocznie po złożeniu zaświadczeń oraz oświadczeń pracownika przewidzianych w § 10 i 11 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 144). W sprawach sporów więc o odsetki konieczne jest ustalenie, od kiedy nastąpiło - zgodnie z powyższymi przepisami szczególnymi - opóźnienie zakładu pracy, uzasadniające przyznanie od niego odsetek.