III CZP 7/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rozalii R. przeciwko Marii T. i Waldemarowi T. o eksmisję z nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 13 grudnia 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy w sprawie o nabycie własności nieruchomości rolnej przez zasiedzenie należy stosować ograniczenie wynikające z art. 178 k.c. w związku z uchyleniem tego przepisu przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą ustawę kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252)",udzielił następującej odpowiedzi:W sprawie o stwierdzenie nabycia własności części nieruchomości rolnej przez zasiedzenie ograniczenie przewidziane w art. 178 k.c. nie ma obecnie zastosowania także co do okresu od dnia 6 lipca 1965 r. (art. XLIV przep. wprow. k.c.) do dnia 4 listopada 1971 r., tj. daty wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. zmieniającej kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Lublinie w trybie art. 391 k.p.c. budzące wątpliwości zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Powódka Rozalia R. domagała się eksmisji pozwanych Marii T. i Waldemara T. z działki gruntu o powierzchni 4 ha 50 arów, twierdząc, że działkę tę nabyła na własność przez zasiedzenie.Sąd Powiatowy we Włodawie powództwo uwzględnił. Od tego wyroku pozwani wnieśli rewizję.Jak wynika z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego we Włodawie, powódka oraz mąż i ojciec pozwanych Mieczysław Stanisław T., a także inne osoby były współwłaścicielami w częściach niepodzielnych większej nieruchomości rolnej na obszarze 18 ha 3918 m2.Sporną działkę powódka objęła w posiadanie na kilka lat przed rokiem 1939 i użytkowała ją jako samoistny posiadacz do roku 1967.Poprzednik prawny pozwanych Mieczysław Stanisław T. zmarł 14 kwietnia 1971 r., przy czym z aktu zgonu wynika, że urodził się w dniu 27 marca 1917 r. W tym stanie sprawy zgodnie z przepisami kodeksu Napoleona zasiedzenie mogło rozpocząć swój bieg przeciwko niemu dopiero od dnia 27 marca 1938 r., tj. od dnia dojścia do pełnoletności. Wobec tego zdaniem Sądu Wojewódzkiego powódka mogłaby się stać właścicielką przedmiotowej działki dopiero w dniu 27 marca 1968 r. W nabyciu na własność w drodze zasiedzenia spornej działki stoi jednak na przeszkodzie art. 178 k.c., ponieważ oprócz spornej działki powódka nie była właścicielką innego gruntu.Ponieważ art. 178 k.c. został uchylony przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252), Sądowi Wojewódzkiemu nasunęła się wątpliwość, czy przepis ten został uchylony z datą wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r. i czy nadal obowiązuje od wejścia w życie kodeksu cywilnego do dnia wejścia w życie tej ustawy.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozstrzygnięcia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchylony przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252) art. 178 k.c. uniemożliwiał nabycie przez zasiedzenie właśnie części nieruchomości rolnej, jeżeli według przepisów o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych zbycie tej części nie byłoby dopuszczalne. Od tej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek, stanowiąc w art. XLIV przep. wprow. k.c., że przewidziane w art. 178 k.c. wyłączenie możliwości nabycia przez zasiedzenie nieruchomości rolnej nie dotyczy wypadku, gdy bieg terminu takiego zasiedzenia kończył się nie później niż w dniu 6 lipca 1965 r.Zagadnienie więc sprowadza się do pytania, czy okres od dnia 6 lipca 1965 r. (art. XLIV przep. wprow. k.c.) do dnia 4 listopada 1971 r., tj. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r., uchylającej m.in. art. 178 k.c., może być wliczony do zasiedzenia.Na pytanie to udzielić należy odpowiedzi twierdzącej. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o zmianie kodeksu cywilnego poza przepisem, że wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, nie zawiera żadnych przepisów przejściowych dotyczących terminu zasiedzenia.Wynika więc z tego, że intencją ustawodawcy było uchylenie ograniczenia przewidzianego w art. 178 k.c. w pełnym - również czasowym - zakresie. Wiąże się to z ogólną tendencją ustawodawcy do umożliwienia regulacji prawa własności, wyrażoną także w równocześnie uchwalonej ustawie z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).Jak bowiem wykazała praktyka, ograniczenie przewidziane w art. 178 k.c., mające na celu przeciwdziałanie rozdrabnianiu gospodarstw rolnych, uniemożliwiało z drugiej strony uregulowanie własności długoletnich posiadaczy. Nie rozwiązywała sytuacji tych posiadaczy okoliczność, że w myśl art. XLIV przep. wprow. k.c. przewidziane w art. 178 k.c. wyłączenie możliwości nabycia przez zasiedzenie nieruchomości rolnej nie dotyczyło wypadku, gdy bieg terminu takiego zasiedzenia kończył się nie później niż w dniu 6 lipca 1965 r. Wprowadzony bowiem wyjątek nie obejmował wielu stanów faktycznych, w których końcowy termin do zasiedzenia przypadał po tej dacie. Prowadziło to w konsekwencji do niemożliwości uregulowania stanu prawnego gospodarstw rolnych dla wielu długoletnich posiadaczy.Dlatego też uznać należy, że brak wprowadzenia przepisów, które by regulowały kwestię biegu terminu zasiedzenia w czasie od dnia 6 lipca 1965 r. do dnia uchylenia art. 178 k.c., na tle całokształtu unormowań legislacyjnych zmierzających do umożliwienia regulacji prawa własności długoletnich posiadaczy uzasadnia wniosek co do uchylenia przez ustawodawcę art. 178 k.c. ze skutkiem wstecznym.Z tego wynikają z kolei dalsze wnioski, a mianowicie: po pierwsze, że uprzednie oddalenie wniosku o nabycie własności w drodze zasiedzenia z powołaniem się na ograniczenie z art. 178 k.c. nie stoi na przeszkodzie do ponownego wystąpienia z takim żądaniem do sądu, oraz po drugie, że jeśli termin zasiedzenia przypadłby na okres od 6 lipca 1965 r. do 4 listopada 1971 r., stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej przez zasiedzenie powinno nastąpić w dniu objętym tym okresem, a nie dopiero z dniem 4 listopada 1971 r.Z tych względów na przedstawione pytanie udzielono odpowiedzi jak w sentencji.