II CR 51/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski.Sędziowie: SN T. Żyznowski (sprawozdawca), SW Czajkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marianny H. przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Miasta i Gminy w O. o stwierdzenie nieważności aktu notarialnego na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 lipca 1989 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneŻądając ustalenia nieważności oświadczenia Naczelnika Miasta i Gminy O. o wykonaniu prawa pierwokupu, w stosunku do nieruchomości położonej w D. przy ulicy Chłopickiego 12, powódka Marianna H. twierdziła, że oświadczenie to nie zostało dotychczas skutecznie złożone, pomimo upływu trzech miesięcy od daty otrzymania przez terenowy organ administracji państwowej zawiadomienia o treści warunkowej umowy sprzedaży tej nieruchomości.Pozwany Skarb Państwa zaprzeczył prawidłowości tego i dalszych twierdzeń zawartych w pozwie oraz wnosił o oddalenie powództwa w całości.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i nie odciążył powódki kosztami procesu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przytoczone zostały ustalenia, z których wynika, że dnia 24 października 1987 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w C. powódka zawarła z Kazimierzem W. warunkową umowę kupna-sprzedaży spornej nieruchomości. Sprzedaż nastąpiła pod warunkiem, że Naczelnik Miasta i Gminy w O. nie wykona prawa pierwokupu. Oświadczenie o wykonaniu tego prawa zostało przez wymienionego Naczelnika złożone dnia 7 stycznia 1988 r. Zbywca Kazimierz W. zakwestionował [w sprawie Sądu Rejonowego w Chodzieży sygn. akt (...)] ważność zawartej z powódką umowy warunkowej. Dowodził, że została ona sporządzona pod wpływem błędu. Następnie cofnął pozew, a postępowanie zostało prawomocnie umorzone. Pismem z dnia 29 stycznia 1988 r. (które wpłynęło do strony pozwanej dnia 3 lutego 1988 r.) zbywca Kazimierz W. upoważnił Naczelnika Miasta i Gminy w O. do zwrotu nabywczyni Mariannie H. ceny kupna spornej nieruchomości, a to wobec wykonania przez uprawniony organ prawa pierwokupu.Treść tego pisma wyraźnie - zdaniem Sądu orzekającego - dowodzi, że najpóźniej w dacie jego sporządzenia zbywca Kazimierz W. powziął wiadomość o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu. Skuteczne zaś wykonanie tego prawa mogło nastąpić do dnia 16 lutego 1987 r. Ponadto Sąd orzekający przeoczył, że powódka nie ma interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności umowy zobowiązującej do przeniesienia własności spornej nieruchomości oraz nieważności oświadczenia pozwanego o wykonaniu prawa pierwokupu. W wypadku bowiem, gdy Skarb Państwa skorzystał z przysługującego mu prawa pierwokupu powódka - zdaniem tego Sądu - przestała być stroną uprawnioną do podejmowania dotychczasowych czynności w sprawie (art. 600 § 1 k.c.).Rewizję złożyła powódka.Z powołaniem się na podstawy rewizyjne przewidziane w art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy oddalił rewizję z przyczyn następujących:Ustawowe zastrzeżenie pierwszeństwa kupna spornej nieruchomości na rzecz terenowego organu administracji państwowej nie było kwestionowane. Jest to nieruchomość nabyta uprzednio od Państwa w rozumieniu art. 82 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Warunkowa umowa sprzedaży tej nieruchomości sporządzona została dnia 24 października 1987 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w C. Nie są kwestionowane i dalsze ustalenia bądź bezsporne fakty, a mianowicie, że właściwy terenowy organ administracji państwowej otrzymał dnia 16 listopada 1987 r. zawiadomienie o treści umowy sprzedaży.Oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu tenże organ złożył (w wymaganej formie) dnia 7 stycznia 1988 r. Powódka zakwestionowała jakoby powyższe oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu doszło do wiadomości sprzedawcy nieruchomości Kazimierza W., i wyłącznie na tej postawie zarzuciła nieważność złożonego oświadczenia. Zapatrywania tego i przytoczonej na jego uzasadnienie argumentacji nie można podzielić. Początek trzymiesięcznego terminu do wykonania prawa pierwokupu wyznacza - jak to wynika z art. 84 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - data otrzymania przez uprawniony organ zawiadomienia o treści umowy sprzedaży. Był to - jak wskazano - bezspornie dzień 16 listopada 1987 r. Koniec terminu wykonania prawa pierwokupu upłynął dnia 16 lutego 1988 r. Nie budzi wątpliwości zapatrywanie, że trzymiesięczny termin do wykonania pierwokupu dotyczy nie tylko samego złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego, lecz również zawiadomienie zbywcy o tym wykonaniu. Z chwilą bowiem dojścia tego oświadczenia do wiadomości sprzedawcy nieruchomość staje się własnością Państwa. Jest to z góry zamierzony przez uprawnionego skutek dotychczasowych czynności i stanowi ostatni element wykonania prawa pierwokupu.Dokonując w księdze wieczystej wpisu prawa własności spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (w miejsce Kazimierza W.) Państwowe Biuro Notarialne powołało się m.in. na oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu oraz zwrotne potwierdzenie odbioru tego oświadczenia przez zbywcę Kazimierza W. Zarzut tego pisma upada w zestawieniu z treścią pisma Kazimierza W. z dnia 29 stycznia 1988 r., w którym potwierdza on, że został zawiadomiony o tym fakcie. Ustawa nie uzależnia skuteczności podjęcia wiadomości o złożonym oświadczeniu od rodzaju źródła czy okoliczności, w których to oświadczenie doszło do wiadomości sprzedawcy. Dlatego zawiadomienie to może być dokonane w każdej postaci nawet podczas bytności zainteresowanego w siedzibie właściwego organu biura itp., byleby zawierało istotną treść i zostało podane w takiej formie, aby adresat mógł się z nią zapoznać. Przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia treść pisma zbywcy jednoznacznie potwierdza dojście tego oświadczenia do jego wiadomości w styczniu 1988 r., co czyni zbędnym prowadzenie dalszego postępowania dowodowego dla ustalenia bliższych okoliczności, w jakich sprzedawca zapoznał się z treścią tego oświadczenia.Przytoczone zapatrywanie stanowi kontynuację linii orzecznictwa ukształtowanej jeszcze pod rządem ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 z zm.), potwierdzeniem której jest uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1967 r. III CZP 88/66 (OSNCP 1967, z. 12, poz. 210). Przepisy obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie zawierają w omawianej kwestii nowego unormowania mogącego uzasadniać wyrażenie odmiennego stanowiska. Nie można natomiast podzielić poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że powódka nie ma interesu prawnego. Żądanie powódki zmierzało do wykazania nieważności oświadczenia terenowego organu administracji państwowej o wykonaniu prawa pierwokupu, kwestionowana zaś motywacja o braku interesu prawnego odnosi się do domagania się ustalenia nieważności umowy zobowiązującej. W wypadku bowiem uwzględnienia tego żądania w całości powódka nie byłaby w ogóle stroną zawartej umowy warunkowej, nie wykazałaby żadnego innego uprawnienia podlegającego ochronie w odniesieniu do spornej nieruchomości.Z powyższych przyczyn rewizja wobec braku uzasadnionych podstaw uwzględnianych z urzędu podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).