III PZP 51/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, A. Józefowicz, K. Michaluk, W. Myga, E. Mzyk (sprawozdawca), S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy psychologów i pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich obowiązuje tygodniowo 24-godziny wymiar czasu pracy określony w art. 42 ust. 1 pkt 9 c ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), czy też 20-godzinny wymiar czasu pracy określony w § 1 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r. w sprawie obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych nauczycieli oraz zasad zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w kształceniu zaocznym (Dz. U. Nr 29, poz. 207)?"podjął następującą uchwałę:Nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich obowiązuje 20-godzinny wymiar zajęć dydaktycznych, określony w § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r. w sprawie obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych nauczycieli oraz zasad zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w kształceniu zaocznym (Dz. U. Nr 29, poz. 207). Uzasadnienie faktyczneMinister Sprawiedliwości wystąpił z wnioskiem o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na pytanie prawne sformułowane w części wstępnej niniejszej uchwały.Wywody zawarte w uzasadnieniu pytania prawnego zmierzają do wykazania, iż dla nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich tygodniowy wymiar czasu pracy wynosi 24 godziny w myśl art. 42 ust. 1 pkt 9 c ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Brak jest natomiast podstaw, zdaniem wnioskodawcy, do określenia dla tej grupy nauczycieli wymiaru czasu pracy na 20 godzin tygodniowo na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r. w sprawie obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych nauczycieli oraz zasad zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w kształceniu zaocznym (Dz. U. Nr 29, poz. 207).Istota zagadnienia sprowadza się do dokonania wykładni art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r., wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego z art. 42 ust. 9 Karty Nauczyciela. Chodzi więc przede wszystkim o określenie zakresu regulacji zawartej w art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela w zestawieniu z zakresem upoważnienia z art. 42 ust. 9 Karty Nauczyciela obejmującym upoważnienie dla Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministra Kultury i Sztuki do ustalenia obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli szkół nie wymienionych w ust. 1 tego przepisu. Jest przy tym oczywiste, że unormowanie z art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela nie reguluje obowiązkowego wymiaru godzin dla wszystkich nauczycieli podlegających ustawie.Powstaje bowiem kwestia, czy wymiar godzin dla nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich określony został w art. 42 ust. 1 pkt 9 c Karty Nauczyciela, czy też w powołanym już rozporządzeniu wykonawczym. Udzielenie odpowiedzi na to wymaga rozważenia i dokonania wykładni także art. 1 pkt 3 i art. 3 Karty Nauczyciela.Artykuł 1 pkt 3 Karty Nauczyciela stanowi, że przepisom ustawy tej podlegają nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich. Wymienienie w tym przepisie oprócz nauczycieli także wychowawców oraz innych pracowników pedagogicznych nie jest przypadkowe. Według art. 3 Karty Nauczyciela, zawierającego słownik wyrażeń ustawowych, ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia, tylekroć rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych. Tego rodzaju unormowanie rodzi określone konsekwencje. Dlatego w niektórych sytuacjach wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni uważani mogą być za nauczycieli, ale nie odwrotnie. Oznacza to, że Karta Nauczyciela nie zawiera upoważnienia do stosowania - w jakiejkolwiek sytuacji - przepisów dotyczących tylko wychowawców do nauczycieli.Tym samym wyłączona jest możliwość zaakceptowania poglądu wyrażonego przez Ministra Sprawiedliwości co do tego, że określenie "wychowawca" zawarte w art. 42 ust. 1 pkt 9 c Karty Nauczyciela ma tak ogólny charakter, iż obejmuje wszystkich pracowników spełniających funkcje wychowawcze w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a więc także nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów.Kolejnym argumentem przemawiającym za rozróżnianiem określenia wychowawca od wyrażenia nauczyciel jest brzmienie art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis ten w pkt 1-5 oraz 10-11 posługuje się określeniem nauczyciel, natomiast w pkt 6-9 - wychowawca i w zależności od tego normuje tygodniowy wymiar godzin.Nie można zakładać, że to rozróżnienie jest wynikiem niedokładności lub niedopatrzenia - właśnie w odniesieniu do zakładów poprawczych czy schronisk dla nieletnich - albo że intencją dla ustawodawcy było rozumienie przez pojęcie wychowawcy wszystkich innych pracowników tych placówek. Zresztą art. 42 ust. 1 pkt 9 c Karty Nauczyciela expressis verbis posługuje się określeniem wychowawcy w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a nie określeniem nauczyciela czy innych pracowników pedagogicznych mimo jednoznacznego rozróżniania tych grup zawodowych. Jest to zrozumiałe, gdy się zważy, że art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela nie normuje wymiaru godzin dla wszystkich nauczycieli podlegających ustawie. Także więc z tej regulacji wypływa wniosek, że art. 42 ust. 1 pkt 9 c Karty Nauczyciela normuje wyłącznie tygodniowy wymiar czasu pracy wychowawców zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich, z wyłączeniem innych pracowników tych placówek. Pogląd taki, w odniesieniu do nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów będących członkami zespołu diagnostycznego przy zakładzie poprawczym i schronisku dla nieletnich, wyraził już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 listopada 1988 r. III PZP 40/88.Powyższym rozważaniom nie przeczy brzmienie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 42 ust. 9 Karty Nauczyciela. Przepis ten daje podstawę do wyprowadzenia wniosku, że dotyczy on nie "szkół wymienionych w ust. 1", lecz "nauczycieli" , których wymiar godzin nie został unormowany w ust. 1. Wyraz "szkoła" w sformułowaniu art. 42 ust. 9 ustawy stanowi tylko bliższe wyjaśnienie, o jakich nauczycieli chodzi. Znajduje to pośrednio potwierdzenie w unormowaniu § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r. w odniesieniu np. do nauczycieli psychologów. Wszakże § 1 pkt 1 tego rozporządzenia reguluje wymiar godzin nauczycieli psychologów w oderwaniu od rodzaju szkoły i dotyczy wszystkich typów szkół, w których są oni zatrudnieni. Przepis ten zatem zawiera regulację podmiotową bez wskazania typu szkoły. Odmienny pogląd musiałby prowadzić do wniosku, że w tym zakresie rozporządzenie z dnia 15 września 1982 r. przekracza zakres upoważnienia ustawowego z art. 42 ust. 9 Karty Nauczyciela, a do przyjęcia takiego wniosku brak jest podstaw prawnych. Należy przy tym podnieść, że w akcie prawnym rangi ustawy, jakim jest Karta Nauczyciela, trudno byłoby określić wymiar godzin dla wszelkiego rodzaju stanowisk i szkół z uwagi na ich różnorodność i specyfikę. Karta Nauczyciela jako akt o charakterze ogólnym i wiodącym uregulowała wymiar godzin dla większości stanowisk nauczycieli o charakterze typowym, pozostawiając szczegółowe regulacje do unormowania w rozporządzeniu wykonawczym.Przedstawiona argumentacja, jak również wykładnia gramatyczna art. 42 ust. 1 pkt 9 c, który normuje wyłącznie wymiar godzin wychowawców, uzasadnia pogląd, że nauczycieli-psychologów i nauczycieli-pedagogów zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich obowiązuje 20 godzinny wymiar zajęć dydaktycznych, określony w § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 września 1982 r.Wobec powyższego Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały, stanowisko zaś w niej wyrażone jest zbieżne z poglądem Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego.