IV CR 550/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Wypiórkiewicz.Sędziowie SN: J. Suchecki spr., J. Majewska.Protokolant: H. Elba.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 1991 r. sprawy z powództwa Józefa S. przeciwko Jerzemu S. i Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu z dnia 25 kwietnia 1990 r.oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił przeciwko Komornikowi Sądu Rejonowego w Limanowej - Jerzemu S. o nakazanie wydania 2,5 t. stali zbrojeniowej i odszkodowanie twierdząc, że pozwany w toku egzekucji z ruchomości Franciszka S. zajął i sprzedał stal wiedząc, iż nie stanowi ona własności dłużnika lecz powoda. W toku procesu do udziału w sprawie wezwany został w charakterze pozwanego Skarb Państwa - Prezes Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu.Obaj pozwani wnieśli o oddalenie powództwa wskazując na brak podstaw z art. 769 § 1 k.p.c. do uwzględnienia dochodzonych roszczeń.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że pozwany Komornik prowadził w sprawie egzekucję przeciwko bratu powoda - Franciszkowi S., zamieszkałemu wspólnie z powodem i ich matką Anielą S. Wierzyciel domagał się egzekucji także z ruchomości, wskazując przedmiotową stal jako własność dłużnika, przeto Komornik w dniu 12 XII 1988 r. dokonał jej zajęcia, o czym poinformował nieobecną przy czynności A.S., właścicielkę posesji, na terenie której stal była złożona. W wyniku powyższego zawiadomienia powód w dniu 29 XII 1988 r. wystąpił z powództwem o zwolnienie stali od egzekucji twierdząc, że należy do niego a zamieszkały z nim brat-dłużnik nie ma majątku podlegającego zajęciu.Pozew ten, wobec nie uzupełnienia braków formalnych, został zwrócony zarządzeniem z dnia 6 III 1989 r. które - nie zaskarżone - uprawomocniło się (sprawa Sądu Rejonowego w Limanowej).W dniu 18 VII 1989 r. pozwany Komornik w wyniku prawidłowo przeprowadzonej licytacji sprzedał stal, a skarga dłużnika na tą czynność została prawomocnie oddalona w sprawie w Limanowej.Wyrok Sądu Wojewódzkiego powód zaskarżył rewizją, z treści której wynika, że wnosi o jego zmianę i uwzględnienie dochodzonych roszczeń. W motywach rewizji ponawia uprzednie twierdzenia o świadomości Komornika co do osoby rzeczywistego właściciela stali, stąd wywód o rozmyślnym, w rozumieniu art. 769 § 1 k.p.c., wyrządzeniu szkody.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest poza sporem, że powód wraz z bratem - dłużnikiem zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego należącego do ich matki - Anieli S. i tam w chwili zajęcia znajdowała się przedmiotowa stal.Bezsporne też są pozostałe istotne okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności, że Komornik powiadomił właścicielkę posesji o czynności, że w wyniku powiadomienia powód wystąpił z żądaniem zwolnienia rzeczy od zajęcia i że pozew wobec nie uzupełnienia braków formalnych został zwrócony. Z materiałów dowodowych w aktach wymienionych spraw - egzekucyjnej i dotyczącej skargi na czynności komornika wynika formalna poprawność egzekucji, powód zresztą w tym zakresie konkretnych zarzutów nie zgłaszał, dopatrując uchybienia Komornika jedynie w dokonaniu sprzedaży mimo przypisywanej mu świadomości, że dłużnik nie jest właścicielem stali lecz że należy ona do powoda.Zdaniem Sądu Najwyższego komornik może przyjąć, że jeżeli rzecz ruchoma znajduje się w mieszkaniu lub innym miejscu zajmowanym przez dłużnika wspólnie z osobami trzecimi, zwłaszcza z członkami rodziny, to - gdy nic innego nie wynika z charakteru rzeczy lub niewątpliwych szczególnych okoliczności - jest ona co najmniej we współwładaniu dłużnika, co już upoważnia komornika do jej zajęcia (art. 845 § 2 k.p.c.).Władanie - jak powszechnie przyjęto w doktrynie - oznacza faktyczną dyspozycję przedmiotem władanym bez względu na stosunek prawny władającego do tego przedmiotu, a komornik przystępując do zajęcia nie jest zobowiązany, ani nawet uprawniony, do badania w jakim stosunku prawnym dłużnik pozostaje do ruchomości, a więc czy jest jej właścicielem, użytkownikiem, czy też posiada rzecz w imieniu osoby trzeciej.Regułą jest, że jeżeli rzecz znajduje się w mieszkaniu dłużnika lub w innym zajmowanym przez niego miejscu (piwnicy, komórce, magazynie, podwórzu przydomowym itp.), to znajduje się w jego dyspozycji, stąd stwierdzenie takiego miejsca położenia rzeczy wystarczy do uznania dłużnika jako władającego w drodze domniemania faktycznego.Tak samo jest w sytuacji gdy mieszkanie lub miejsce dłużnik zajmuje wspólnie z innymi osobami. Wspólne bowiem korzystanie z pomieszczeń łączy się, najczęściej ze wspólną dyspozycją znajdującymi się tam przedmiotami, a jeżeli w konkretnym wypadku jest inaczej, tj. jeżeli rzeczą włada wyłącznie osoba nie będąca dłużnikiem, organ egzekucyjny - nie prowadząc postępowania dowodowego - może to stwierdzić tylko w wypadkach szczególnych i oczywistych.Będzie tak m.in. wtedy, gdy dana rzecz ze swej istoty służyć może tylko osobie trzeciej w związku z wykonywanym zawodem, czy upodobaniami (np. sprzęt sportowy, instrumenty muzyczne itp.) lub wtedy, gdy wspólne z dłużnikiem zamieszkiwanie zaistniało w okolicznościach, które w sposób nie budzący wątpliwości wyłączają prawdopodobieństwo, by współwładał on przedmiotami znajdującymi się we wspólnym pomieszczeniu lub niektórymi z nich.Może tak być zwłaszcza gdy dłużnik jest podnajemcą mieszkania, korzysta z niego w związku z zatrudnieniem u osoby trzeciej lub przebywa tam w chwilowej gościnie.Zauważyć tu należy, że nie ma podstaw by przewidziany w art. 845 § 2 k.p.c. wymóg władania rozumieć jako władanie wyłączne.Stosownie do przeważających w doktrynie poglądów, podzielanych przez Sąd Najwyższy, dla skuteczności zajęcia wystarcza stwierdzenie, że dłużnik ma we władaniu rzecz ruchomą i jest obojętne czy przy tym współwłada nią z osobą trzecią. Wykładnia odmienna - nie mająca wystarczającego uzasadnienia w dosłownym brzmieniu przepisu - prowadziłaby do uniemożliwienia skutecznej egzekucji z ruchomości w najczęstszych w praktyce wypadkach kiedy dłużnicy mieszkają z rodzinami, gdyż ustalenie kto ze wspólnie zamieszkałych osób wyłącznie włada znajdującymi się w mieszkaniu ruchomościami jest dla komornika z reguły niemożliwe.W sprawie niniejszej z charakteru rzeczy nie wynikało w sposób oczywisty, by do dłużnika należeć nie mogła, a jego więzy rodzinne i stałe wspólne z powodem zamieszkanie wyłączają przyjęcie oczywistego niepodobieństwa możliwości władania lub współwładania rzeczą.Ustalony przez Sąd Wojewódzki i co do istotnych okoliczności nie kwestionowany stan faktyczny sprawy wskazuje zarówno na brak zawinionych uchybień pozwanego Komornika, jak i na brak wykorzystania przez powoda prawnych możliwości zapobieżenia szkodzie (jeżeli prawidłowo - w myśl rozważań jak wyżej - zajęta i sprzedana stal rzeczywiście stanowiła jego własność). Trafnie więc Sąd I instancji powództwo oddalił, stąd też oddaleniu z mocy art. 387 k.p.c. ulega rewizja powoda.