U 1/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk Z. Furtak, ppłk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, płk E. Olczak, płk dr W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk J. Juszczak (del. sędzia Sądu Wojsk.).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Lisiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedzi na następujące pytania prawne:"1. Czy na podstawie art. 301 § k.k. sąd może odroczyć żołnierzowi służby zasadniczej, a także osobie powołanej do pełnienia takiej służby, wykonanie kary pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) nie przekraczającej 6 miesięcy, jeżeli obok tej kary orzeczono grzywnę lub karę dodatkową zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych?2. W razie udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pierwszej pytanie - czy:a) zwolnienie od kary w myśl § 3 art. 301 k.k. obejmuje również nie wykonaną karę grzywny,b) zwolnienie od kary w myśl § 3 art. 301 k.k. obejmuje również karę dodatkową zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. Uzasadnienie faktyczne1. U podłoża przewidzianej w art. 301 § 1 k.k. materialno-prawnej instytucji fakultatywnego odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności leżą względy dyktowane potrzebami obronności kraju. Względy te - jak to już wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok Izby Wojskowej SN z dnia 17.X.1972 r. - Rw 1003/72, OSNKW 1973, z. 1, poz. 16) - wymagające, aby żołnierz zasadniczej służby wojskowej (lub osoba powołana do odbycia takiej służby) odbył tę służbę w sposób nieprzerwany, mają daleko większe znaczenie niż bezzwłoczne wykonanie przez skazanego żołnierza krótkotrwałej kary pozbawienia wolności. Omawiana instytucja ma ponadto ten walor, że stwarza skazanemu żołnierzowi możliwość całkowitego zwolnienia go od kary pozbawienia wolności (art. 301 § 3 k.k.) i uwzględnienia pełnej rehabilitacji w postaci zatarcia skazania (art. 301 § 4 k.k.), pod warunkiem że w okresie (trwającej co najmniej 6 miesięcy) odroczenia wykonania kary będzie szczególnie wyróżniał się w służbie. Ta możliwość ma duże znaczenie dla interesów wojska, gdyż stanowi ona swoistego rodzaju bodziec do wyróżniającego się pełnienia służby wojskowej i wzorowego przestrzegania porządku prawnego przez skazanego żołnierza. Zarówno zgodnie z treścią przepisu art. 301 § 1 k.k., jak i na tle przytoczonych argumentów uzasadniających ustanowienie tego przepisu, należy uznać, że decydującym kryterium stosowania omawianej instytucji jest mały stopień społecznego niebezpieczeństwa popełnionego przestępstwa, co odzwierciedla zawarty w art. 301 § 1 k.k. warunek, aby wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 6 miesięcy. Orzeczenie w niewielkiej (bo o taką w praktyce chodzi) grzywny, będącej najłagodniejszą karą spośród kar zasadniczych, lub fakultatywnej (praktycznie rzecz biorąc) kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obok krótkoterminowej kary pozbawienia wolności nie zmienia w zasadniczy sposób dokonanej przez sąd oceny merytorycznej jakości popełnionego czynu przestępnego, jako przestępstwa o małym stopniu społecznego niebezpieczeństwa. Z tych względów należy dojść do wniosku, że orzeczenie grzywny lub kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obok wymierzonej żołnierzowi służby zasadniczej, a także osobie powołanej do pełnienia takiej służby, kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 6 miesięcy nie wyłącza możliwości zastosowania względem skazanego przepisu art. 301 § 1 k.k., co jednak nie oznacza ani odroczenia obowiązku uiszczenia grzywny przez skazanego, ani odroczenia wykonania względem niego kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Odroczenie bowiem ściągnięcia grzywny może nastąpić na podstawie art. 155 § 1 k.k.w., natomiast orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od momentu uprawomocnienia się wyroku (art. 45 k.k.).2. Na tle istoty, wynikającej z treści przedstawionych na wstępie (pytanie drugie lit. a i b) pytań, powstaje problem, czy i w jakich warunkach może mieć zastosowania przepis art. 301 § 3 k.k. (a w konsekwencji także przepis art. 301 § 4 k.k.) w wypadku, gdy obok kary pozbawienia wolności, której wykonanie odroczono na podstawie art. 301 § 1 k.k., orzeczono grzywnę lub karę dodatkową zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. W związku z tym należy przede wszystkim podkreślić, że z treści przepisów art. 301 § 1 i 3 k.k. jednoznacznie wynika, iż przepisy te odnoszą się do kary pozbawienia wolności lub kary ograniczenia wolności, a nie do innych kar. Sąd - jak to już uprzednio zaznaczono - nie może na podstawie przepisu art. 301 § 3 k.k. ani odroczyć, ani zwolnić od wykonania (darować) innych kar, a zwłaszcza orzeczonej grzywny lub kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Ze względu na to, że zwolnienie na podstawie art. 301 § 3 k.k. od kary pozbawienia wolności, której wykonanie odroczono na podstawie przepisu art. 301 § 1, powoduje - w myśl art. 303 § 4 k.k. - z mocy prawa zatarcie skazania, a w świetle przepisów art. 111 § 1, 3 i 4 k.k. niemożliwe jest zatarcie skazania, jeżeli orzeczona kara nie została wykonana lub darowana albo nie ulega przedawnieniu, przeto uznać należy, że zastosowanie przepisu art. 301 § 3 k.k. w wypadku, gdy podlega wykonaniu grzywna lub kara dodatkowa zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, doprowadziłoby do powstania niedopuszczalnej przez kodeks karny sytuacji, charakteryzującej się tym, iż nastąpiłoby zatarcie skazania, mimo że orzeczona grzywna lub kara dodatkowa zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie została ani wykonana, ani darowana, ani też nie ulega przedawnieniu. Wprawdzie przepis art. 301 § 4 k.k. jest normą wyjątkową w stosunku do unormowań zawartych w art. 111 k.k., jednakże przepis ten modyfikuje ogólne zasady, określające instytucję zatarcia skazania, tylko i wyłącznie w odniesieniu do kar pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności, a nie innych kar orzeczonych samoistnie lub obok kar pozbawienia wolności czy ograniczenia wolności. Przepis art. 301 § 4 k.k. (w związku z § 3 k.k.), jako norma wyjątkowa, nie może być interpretowany rozszerzająco. Natomiast nie ma przeszkód do stosowania przepisu art. 301 § 3 k.k. (z konsekwencjami wynikającymi z przepisu art. 301 § 4 k.k.) w sytuacji, gdy orzeczona obok kary pozbawienia wolności (której wykonanie na podstawie art. 301 § 1 k.k. odroczono) grzywna została uiszczona, a orzeczona kara dodatkowa zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych została wykonana lub skazanego zwolniono od odbywania reszty tej kary na podstawie art. 89 k.k. W takiej bowiem sytuacji jedyną karą pozostałą do wykonania jest tylko kara pozbawienia wolności, a od wykonania tej kary sąd może zwolnić skazanego na podstawie przepisu art. 301 § 3 k.k., jeżeli oczywiście zaistnieją warunki (przesłanki) w tym przepisie określone.W świetle przytoczonych rozważań należało na przedstawione pytania udzielić odpowiedzi na wstępie sformułowanych, przy czym dodać należy, że wyrażone poglądy odnoszą się odpowiednio do sytuacji, w której obok skazania na karę ograniczenia wolności orzeczono karę dodatkową zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.