III CZP 5/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda. Sędziowie SN: K. Kołakowski, G. Filcek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Spółdzielni Pracy (...) w T. z udziałem Usługowo-Wytwórczej Spółdzielni Pracy (...) w T. o wpisanie do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Koninie - postanowieniem z dnia 9 listopada 1990 r. - do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Co do wzajemnego stosunku art. 108 § 1 prawa spółdzielczego i art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36)"podjął następującą uchwałę:Artykuł 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36) wyłącza przy podejmowaniu uchwały stosowanie art. 108 prawa spółdzielczego co do wymaganej większości głosów. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Koninie, budzące poważną wątpliwość, zagadnienie prawne wystąpiło w związku z podziałem Usługowo-Wytwórczej Spółdzielni Pracy (...) w T., dokonanym w następujących okolicznościach:W dniu 12 czerwca 1990 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie UWSP (...) w T. rozpatrzyło wnioski dotyczące podziału Spółdzielni przez wyodrębnienie się Zakładów Usługowych w U. oraz zakładów na zryczałtowanym rozrachunku i utworzenie nowych spółdzielni. Przy liczbie 42 głosów członków spółdzielni opowiadających się za wyodrębnieniem się zakładów na zryczałtowanym rozrachunku i przy 39 głosach przeciwnych, walne zgromadzenie podjęło uchwałę stwierdzającą, iż "dokonuje się podziału UWSP (...) w T. w wyniku którego powstaje nowa spółdzielnia złożona z pracowników zatrudnionych na zryczałtowanym rozrachunku i dotychczasowa spółdzielnia".Uchwała walnego zgromadzenia zapadła z powołaniem się na art. 108 prawa spółdzielczego oraz na § 20 pkt 8 statutu Spółdzielni.W dniu 18 czerwca 1990 r. doszło do utworzenia nowej Spółdzielni Pracy (...) w T. obejmującej byłych członków UWSP (...) prowadzących zakłady na zryczałtowanym rozrachunku i pracowników tych zakładów. W tym też dniu został uchwalony statut i wybrana rada nadzorcza nowej spółdzielni, która powołała zarząd, zobowiązując go do rejestracji Spółdzielni Pracy (...) w T.Postanowieniem z dnia 12 lipca 1990 r. Sąd Rejonowy w Koninie postanowił wpisać do rejestru - dział A (...) nową Spółdzielnię Pracy (...) w T. Postanowienie to uprawomocniło się, a skarga UWSP o wznowienie postępowania zakończonego tym postanowieniem została odrzucona.W związku z pismem UWSP (...) w T. z dnia 12 września 1990 r. i załączoną do tego pisma opinią prawną, Sąd Rejonowy w Koninie wydał w dniu 19 września 1990 r. postanowienie, w którym zdecydował uchylić postanowienie z dnia 12 lipca 1990 r. i wykreślić z rejestru spółdzielni Spółdzielnię Pracy (...) w T. W uzasadnieniu tego postanowienia, które zostało wydane z urzędu z powołaniem się na § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 87) Sąd Rejonowy stwierdził, że powstanie nowej Spółdzielni Pracy (...) w T. nastąpiło z naruszeniem art. 108 § 1 prawa spółdzielczego, który to przepis uzależnia możliwość podziału spółdzielni od podjęcia uchwały kwalifikowaną większością 2/3 głosów.Rozpatrując rewizję tej Spółdzielni Pracy (...) w T. Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość wyrażoną w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym. Odpowiedź zawarta w powziętej na wstępie uchwale opiera się na następujących założeniach:Według stanu prawnego obowiązującego do chwili ogłoszenia ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36), podział spółdzielni mógł nastąpić na warunkach określonych w przepisach mieszczących się w dziale XI tytułu I części I prawa spółdzielczego. Zgodnie z art. 108 § 1 tego prawa spółdzielczego mogła się podzielić na podstawie uchwały walnego zgromadzenia podjętej większością 2/3 głosów w ten sposób, że z jej wydzielonej części zostanie utworzona nowa spółdzielnia. Przepis ten nie uzależniał możliwości podziału spółdzielni od jakichkolwiek przesłanek faktycznych, wymagał jedynie podjęcia uchwały większością 2/3 głosów.Wspomniana wyżej ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. stworzyła w art. 9 czasową, istniejącą do dnia 31 grudnia 1990 r. możliwość podziału spółdzielni zwykłą większością głosów, ale przy istnieniu wymienionych w ustępie 1 przesłanek faktycznych, tj. gdy podziału spółdzielni domagają się członkowie, których prawa i obowiązki majątkowe są związane:a) z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni, albob) z częścią majątku spółdzielni, która nadaje się do takiego wyodrębnienia.Przy istnieniu jednej z wyżej wymienionych przesłanek, art. 9 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36) ułatwiał podział spółdzielni i wyłanianie z niej nowych spółdzielni, wskutek odstąpienia od wymaganej w art. 108 prawa spółdzielczego większości 2/3 głosów. W tym więc zakresie art. 9 wyłącza czasowo stosowanie art. 108 prawa spółdzielczego. Wyłączenie to zaś praktycznie oznaczało, że uchwała o podziale spółdzielni powzięta zwykłą większością głosów w warunkach określonych w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. jest zgodna z prawem, chociażby została podjęta z powołaniem się na art. 108 prawa spółdzielczego.Powołanie w uchwale walnego zgromadzenia o podziale spółdzielni przepisu prawa regulującego ten podział, nie jest zresztą, określonym przepisami prawa, składnikiem uchwały, gdyż nie wymagają tego art. 108 prawa spółdzielczego, ani art. 9 omawianej ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r., ani wreszcie art. 41 prawa spółdzielczego, dotyczący sposobu podejmowania uchwał przez walne zgromadzenie spółdzielni. Zatem, nie powołany w uchwale walnego zgromadzenia przepis prawa, ale zgodność tej uchwały z normą prawną, regulującą tę sferę działania, której dotyczy uchwała, decyduje o zgodności uchwały z prawem.Udzielając odpowiedzi na przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne Sąd Najwyższy poleca jednocześnie uwadze tego Sądu fakt, że w zaskarżonym rewizją postanowieniu Sądu Rejonowego w Koninie doszło do uchylenia prawomocnego merytorycznego postanowienia tego sądu, które podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych.Powołany przez sąd rejestrowy § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni (Dz. U. Nr 20, poz. 87) nie stanowi podstawy uchylenia prawomocnego postanowienia, które podlegało zaskarżeniu na zasadach ogólnych, lecz jest podstawą wykreślenia z urzędu wpisu, który jest niedopuszczalny ze względu na obowiązujące przepisy prawa. (...).W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 391 k.p.c.