II CR 246/74

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Antoniego i Zofii K. przeciwko 1)Wiktorowi D., 2)Skarbowi Państwa - Urząd Powiatowy w Z. - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej o zapłatę na skutek rewizji pozwanego Wiktora D. od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 27 grudnia 1973 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia na ich rzecz od pozwanych Wiktora D. i Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Z. - solidarnie kwoty 13.500 zł tytułem odszkodowania za zebrane przez pozwanego D. w 1971 r. plony pszenicy z pola stanowiącgo własność powodów. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa - przy czym pozwany D. twierdził, że pszenicę zebrał w dobrej wierze co do swoich uprawnień dzierżawcy; zaś pozwany Skarb Państwa podnosił, iż uprzedził swego dzierżawcę pozwanego D. aby w 1970 r. nie dokonywał zasiewów na działce powodów.Uzasadnienie prawneSąd Wojewódzki ustalił i zważył, co następuje:Powodowie w 1958 r. zostali wprowadzeni jako właściciele na działkę o obszarze 2 ha, która nie była objęta aktem nadania. Działka nr 219 - o obszarze 1,40 ha objęta aktem nadania dla powodów figurowała przeto błędnie w ewidencji gruntów jako wchodząca w skład Państwowego Funduszu Ziemi i w tym charakterze została wydzierżawiona pozwanemu D. na okres 3 lat, tj. od 1967 r. do 1969 r. W 1970 r. pozwany D. przy milczącej zgodzie wydzierżawiającego kontynuował stosunek dzierżawy i we wrześniu tegoż roku zasiał na obszarze 0,53 ha pszenicę. Powodowie, którym zależało na uporządkowaniu stanu własności, zawiadomili pozwany Skarb Państwa o rzeczywistym stanie własności i domagali się wprowadzenia ich w posiadanie działki nr 219. Prezydium PRN w Z. zwróciło się 24.X.1970 r. do pozwanego D. z ostrzeżeniem, aby nie dokonywał na działce 219 żadnych zasiewów i aby tę działkę wydał w całości powodom jako jej właścicielom. Nadto Prezydium zaproponowało pozwanemu D. przejście z prawami dzierżawy na opuszczoną przez powoda działkę nr 218 o zbliżonym obszarze użytków rolnych.Pozwany D. wydał powodom jesienią 1970 r. z działki nr 219 0,41 ha; przeszedł wiosną 1971 r. na działkę powodów; odmówił zaś wydania powodom części działki, którą obsiał pszenicą i mimo protestów powodów pszenicę tę zebrał w 1971 r., po czym resztę działki zwrócił powodom.Wartość zbioru pszenicy po potrąceniu nakładów wynosiła 5.900 zł i kwotę tę Sąd Wojewódzki zasądził powodom z mocy art. 224 § 2 i art. 225 k.c. od pozwanego D. jako posiadacza w złej wierze. W pozostałej części, a w stosunku do Skarbu Państwa w całości, powództwo oddalił. Rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego D. Sąd Najwyższy uznał tę rewizję za bezpodstawną.Chybia zarzut, że w sprawie niniejszej nie mają zastosowania przepisy dotyczące roszczeń przysługujących właścicielowi przeciwko posiadaczowi zależnemu, gdyż zgodnie z art. 230 k.c. stosuje się w takich przypadkach postanowienia art. 224-229 k.c.Przez oznaczenie posiadacza zależnego w rozumieniu art. 230 k.c. należy uważać takiego posiadacza, który wykonując władztwo nad rzeczą, nie ma do tego odpowiedniego prawa skutecznego wobec właściciela albo takiego, który takie prawo miał, lecz następnie je utracił. Tylko bowiem w stosunku do określonego wyżej posiadacza zależnego właściciel może wystąpić skutecznie ze skargą windykacyjną, a przeto i z roszczeniami uzupełniającymi, o których wspomina przepis art. 230 k.c.Jest zatem konieczna wykładnia ścieśniająca podmiotowo użyte w art. 230 k.c. określenie posiadacza zależnego. Nie będzie więc nim posiadacz zależny, który wykonując władztwo nad rzeczą, ma do tego odpowiednie prawo - skuteczne wobec właściciela (dzierżawca, najemca, użytkownik itp.). Dlatego skarżący błędnie powołał przepisy art. 704, 694 i 678 § 1 k.c., twierdząc mylnie, iż mają one zastosowanie do niniejszej sprawy. Pozwany bowiem był posiadaczem zależnym, ale wobec powodów nie miał skutecznego prawa do władztwa nad działką stanowiącą własność powodów.Posiadaczem, samoistnym w dobrej wierze działki nr 219 był Skarb Państwa do momentu dowiedzenia się, że prawo własności tej działki służy powodom.Posiadacz zależny, który swoje władztwo nad rzeczą wywodzi od innego posiadacza nieuprawnionego i który wie o tym, powinien być traktowany w zasadzie jako posiadacz w złej wierze i ma do niego zastosowanie zaostrzona odpowiedzialność przewidziana w art. 225 k.c.W rozstrzyganym przypadku zasada ta w pełni powinna znaleźć zastosowanie bez możliwości jej wyłączenia z uwagi na zasady współżycia społecznego, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa, skoro pozwany bez istotnego uszczerbku mógł przejść z uprawami na działkę zwolniową przez powodów (z zachowaniem prawa do zwrotu nakładów użytecznych) i przejścia tego dokonał.Niezasadnie kwestionował skarżący wysokość zasądzonego roszczenia. Sąd Wojewódzki wyliczył bowiem wysokość plonów i ich wartość w oparciu o opinię biegłego, której rzetelności nie można dopatrywać się skoro teoretycznie wyliczenia biegłego pozostają w zgodności z zeznaniami tych świadków (Bogdan K. i Jan M.), którzy dokonywali omłotów pszenicy pozwanego w 1971 r. - zebranej z działki Nr 219.Wobec braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych Sąd Najwyższy oddalił rewizję z mocy art. 387 k.p.c.